Język malajski


Język malajski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język malajski (malajski bahasa Melayu, بهاس ملايو) – język austronezyjski używany w różnych zakątkach Azji Południowo-Wschodniej. Jest językiem macierzystym Malajów zamieszkujących Półwysep Malajski i pewne regiony Sumatry. Funkcjonuje także jako język wehikularny w całym regionie Nusantary[4]. Jest językiem urzędowym Malezji[5], Indonezji i Brunei[2][3], jednym z czterech języków urzędowych Singapuru[2], a w Timorze Wschodnim pełni funkcję języka roboczego[6]. Łącznie posługuje się nim szacunkowo 200–250 mln ludzi (2009)[1].

Forma języka malajskiego zaadaptowana przez Malezję nazywa się oficjalnie bahasa Malaysia (język malezyjski)[7], natomiast w Singapurze i Brunei język jest znany wyłącznie pod nazwą bahasa Melayu (język malajski)[8]. Język malajski został ponadto zaadaptowany do roli języka urzędowego przez Indonezję w momencie uzyskania niepodległości, a jego miejscowy wariant otrzymał nazwę bahasa Indonesia (język indonezyjski)[9][10]. Na terenie Indonezji wykształciły się także liczne dialekty i odmiany miejscowe[11], w tym szereg języków kreolskich – należą do nich m.in.: malajski ternate, manado, amboński[12]. Najbardziej rozpowszechnioną odmianą języka malajskiego jest standardowy indonezyjski, szeroko upowszechniony w Indonezji[13].

W lingwistyce funkcjonuje pojęcie języków malajskich, które oprócz języka malajskiego obejmuje szereg innych blisko spokrewnionych języków austronezyjskich. Na gruncie językoznawstwa nie wypracowano precyzyjnego rozróżnienia między językami malajskimi (odrębnymi językami austronezyjskimi) a odmiennymi dialektami języka malajskiego właściwego[14]. Standard ISO 639-3 odnotowuje istnienie tzw. makrojęzyka malajskiego (msa), w ramach którego grupuje szereg powiązanych języków malajskich[15]

Spis treści

Piśmiennictwo | edytuj kod

Najstarsza znana kamienna inskrypcja w języku staromalajskim została znaleziona na wyspie Sumatra. Zapis sporządzono w wariancie pisma grantha zwanym pallava[16]. Pochodzi z VII wieku. Odkrycia tejże inskrypcji dokonał w 1920 r. Holender M. Batenburg w Kedukan Bukit (region Sumatra Południowa), nad brzegiem Tatangu, dopływu rzeki Musi. Jest to niewielki kamień o rozmiarach 45 cm × 80 cm. Najstarszym zachowanym rękopisem w języku malajskim jest zaś Prawo Tanjung Tanah[17], tekst prawny przeznaczony dla ludu Minangkabau.

Do najstarszych zachowanych listów malajskojęzycznych należą listy sułtana Abu Hayata z wyspy Ternate w archipelagu Moluków. Listy te sporządzono w latach 1521–1522 z zaadresowaniem do króla Portugalii. Język użyty w tych tekstach wskazuje na to, że ich autor nie był rodowitym użytkownikiem języka malajskiego. Mową ojczystą ludu Ternate był bowiem (i nadal jest) język niespokrewniony z malajskim, należący do rodziny zachodniopapuaskiej. Język malajski pełnił wówczas funkcję regionalnego języka wehikularnego, stąd nie był językiem macierzystym ludności Moluków. W listach sułtana można doszukać się licznych naleciałości gramatycznych o podłożu nieaustronezyjskim[18], pochodzących z lokalnego języka ternate[19].

Alfabet i wymowa | edytuj kod

Język malajski zapisuje się współcześnie pismem łacińskim. W przeszłości używano lekko zmodyfikowanej wersji pisma arabskiego, zwanej jawi. Poniższe zestawienie przedstawia wykaz różnic w malajskiej i polskiej wymowie poszczególnych liter alfabetu łacińskiego (litery pominięte są w obu językach wymawiane tak samo)

  • A może oznaczać samogłoskę centralną lub tylną (jak w polskim)
  • C = polskie „ć”
  • E może oznaczać samogłoskę półotwartą (jak w polskim) lub półprzymkniętą (jak w polskim między spółgłoskami miękkimi), może też oznaczać szwę [ə]
  • H jest głoską krtaniową jak w j. angielskim (w polskim miękkopodniebienną), bezdźwięczną; w wygłosie niewymawiane
  • J = polskie „dź”
  • Kh = polskie „ch”
  • Ng miękkopodniebienne jak w polskim słowie „ręka” ['rεŋka]
  • Ny = polskie „ń”
  • Q oznacza spółgłoskę języczkową (polskie „k” jest miękkopodniebienne)
  • R może oznaczać spółgłoskę drżącą (jak w polskim) lub uderzeniową (występuje w j. polskim przy mniej starannej wymowie)
  • Sy = polskie „ś”
  • V może oznaczać głoskę wargowo-zębową dźwięczną szczelinową (jak polskie „w”) lub wargowo-zębową dźwięczną półotwartą
  • W = polskie „ł”
  • Y = polskie „j”

Oprócz spół- i samogłosek występują też dyftongi.

Różnice między malezyjskim a indonezyjskim | edytuj kod

Z punktu widzenia lingwistyki formy języka malajskiego używane w Singapurze, Brunei i Malezji oraz język narodowy Indonezji tworzą ten sam język[12]. Jego standardowe (literackie) formy są do siebie zbliżone i wzajemnie zrozumiałe[20][21]. Język indonezyjski różni się od malezyjskiego zapożyczeniami z jawajskiego oraz niderlandzkiego, np. słowo „poczta” w malezyjskim to pejabat pos, a w indonezyjskim – kantor pos (postkantoor po niderlandzku znaczy „poczta”). Historycznie istniały również różnice w szacie ortograficznej obu standardów. Dźwięk „u” był reprezentowany w indonezyjskim przez „oe”, tak jak w niderlandzkim. Dźwięk „ć” w malezyjskim oddawany jest przez „c”, a w indonezyjskim do lat 70. XX w. był zapisywany jako „tj”. W 1972 r. wprowadzono reformę pisowni, która ujednoliciła sposób zapisu[22].

Zjawisko wzajemnej zrozumiałości dotyczy przede wszystkim narodowych standardów, które znajdują zastosowanie w piśmiennictwie i najbardziej formalnych sytuacjach komunikacyjnych, choć nie funkcjonują w codziennej praktyce językowej. Dialekty regionalne wykazują znacznie silniejsze zróżnicowanie wewnętrzne niż standardy języka malajskiego[20], a ich wzajemna zrozumiałość może przybierać mniej lub bardziej ograniczony charakter[23]. Przykładowo indonezyjskie seriale telewizyjne (nieużywające języka literackiego) są słabo rozumiane przez Malezyjczyków[24].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b UlrichU. Kozok UlrichU., How many people speak Indonesian, University of Hawaii at Manoa, 10 marca 2012 [dostęp 2020-02-15], Cytat: „James T. Collins (Bahasa Sanskerta dan Bahasa Melayu, Jakarta: KPG 2009) gives a conservative estimate of approximately 200 million, and a maximum estimate of 250 million speakers of Malay (Collins 2009, p. 17)”  (ang.).
  2. a b c Asmah HajiA.H. Omar Asmah HajiA.H., The Linguistic Scenery in Malaysia, Dewan Bahasa dan Pustaka, Ministry of Education, Malaysia, 1992, s. 157, ISBN 978-983-62-2403-3  (ang.).
  3. a b Prosiding Kongres Antarabangsa Bahasa dan Budaya, Dewan Bahasa dan Pustaka Brunei, Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan, 2011, s. 123–124, ISBN 978-99917-0-808-9  (malajski).
  4. SukirmanS. Nurdjan SukirmanS. i inni, BAHASA INDONESIA UNTUK PERGURUAN TINGGI, Penerbit Aksara TIMUR, 2016, s. 3, ISBN 978-602-73433-6-8  (indonez.).
  5. Dictionnaires, Walter de Gruyter, s. 2563, ISBN 978-3-11-012421-7  (ang.).
  6. R.R. Elangaiyan R.R., Central Institute of IndianC.I.I. Languages Central Institute of IndianC.I.I., Foundation for EndangeredF.E. Languages Foundation for EndangeredF.E., Vital voices: endangered languages and multilingualism : proceedings of the Tenth FEL Conference, CIIL, Mysore, India, 25-27 October, 2006, Central Institute of Indian Languages, 2007, s. 130, ISBN 978-0-9538248-8-5  (ang.).
  7. NataliaN. Laskowska NataliaN., Malajskość, język malajski, język malezyjski – kilka uwag o wytwarzaniu tożsamości narodowej, [w:] MaciejM. Klimiuk (red.), Azja i Afryka. Religie – kultury – języki, 2013, ISBN 978-83-903188-6-8 .
  8. Michael G.M.G. Clyne Michael G.M.G., Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations, Walter de Gruyter, 1992, s. 403, ISBN 978-3-11-012855-0  (ang.).
  9. WongW. Hoy-Kee WongW., The Development of a National Language in Indonesia and Malaysia, „Comparative Education”, 7 (2), 1971, s. 73–80, ISSN 0305-0068, JSTOR3098257 [dostęp 2020-02-14]  (ang.).
  10. Sastra Indonesia Modern Kritik Postkolonial, Yayasan Obor Indonesia, 2008, s. 424, ISBN 978-87-94615-61-7  (indonez.).
  11. SonjaS. Riesberg SonjaS. i inni, On The Perception Of Prosodic Prominences And Boundaries In Papuan Malay, Zenodo, 2018, s. 390, DOI10.5281/zenodo.1402559  (ang.).
  12. a b SoenjonoS. Dardjowidjojo SoenjonoS. i inni, Tata bahasa baku bahasa Indonesia, PT Balai Pustaka, 1998, ISBN 978-979-459-917-4  (indonez.).
  13. UriU. Tadmor UriU., Grammatical borrowing in Indonesian, [w:] YaronY. Matras, JeanetteJ. Sakel (red.), Grammatical Borrowing in Cross-Linguistic Perspective, Walter de Gruyter, 2008, s. 301, ISBN 978-3-11-019919-2  (ang.).
  14. UriU. Tadmor UriU., Kontroversi asal-usul bahasa Melayu-Indonesia, [w:] PELBBA 17: Pertemuan Linguistik Pusat Kajian Bahasa dan Budaya Atma Jaya : ketujuh belas : kurikulum berbasis kompetensi, kemahiran menulis, korpus bahasa, metafora, bahasa dan komputer, analisis wacana lisan, pengajaran berbasis leksikon, Yayasan Obor Indonesia, 2004, s. 195–232, ISBN 978-979-461-527-0  (indonez.).
  15. msa (ang.). ISO 639-3. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-20)].
  16. Bahasa Melayu Kuno (ang.). Bahasa-malaysia-simple-fun.com, 2007-09-15. [dostęp 2010-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-26)].
  17. M. Ali Surakhman: Undang-Undang Tanjung Tanah: Naskah Melayu Tertua di Dunia (indonez.). kemdikbud.go.id, 2017-10-23.
  18. James N.J.N. Sneddon James N.J.N., The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society, UNSW Press, 2003, s. 62, ISBN 978-0-86840-598-8  (ang.).
  19. The journal of Asian studies, wyd. 1–2, t. 43, 1983, s. 253  (ang.).
  20. a b BernardB. Comrie BernardB., The World's Major Languages, Routledge, 2009, s. 791, ISBN 978-1-134-26156-7  (ang.).
  21. Learner English: A Teacher's Guide to Interference and Other Problems, Cambridge University Press, 2001, s. 279, ISBN 978-0-521-77939-5  (ang.).
  22. JozefJ. Genzor JozefJ., Jazyky sveta: história a súčasnosť, wyd. 1, Bratysława 2015, s. 406, ISBN 978-80-8145-114-0, OCLC 950004358  (słow.).
  23. MarkM. Woodward MarkM., Java, Indonesia and Islam, Science & Business Media, 2010, s. 15, ISBN 978-94-007-0056-7  (ang.).
  24. SetionoS. Sugiharto SetionoS., Indonesian-Malay mutual intelligibility?, The Jakarta Post, 25 października 2008 [dostęp 2020-02-11]  (ang.).
Kontrola autorytatywna (język):
Na podstawie artykułu: "Język malajski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy