Język malgaski


Język malgaski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język malgaski (Fiteny malagasy) – język należący do rodziny austronezyjskiej, zaliczany do grupy barito[3]. Jest najbardziej wysuniętym na zachód przedstawicielem gałęzi malajsko-polinezyjskiej. Używany jest przede wszystkim na Madagaskarze (gdzie ma status języka urzędowego) oraz przez skupiska osób pochodzenia malgaskiego na Komorach, Reunionie i Majotcie. Jest to jedyny język austronezyjski funkcjonujący w Afryce[4].

Jego odrębność względem okolicznych języków afrykańskich została stwierdzona w 1708 r. przez holenderskiego badacza Adriaana Relanda[5]. Najbliżej jest spokrewniony z językami używanymi w indonezyjskiej części Borneo (m.in. z językiem ma’anyan), dalsze pokrewieństwo zaś łączy go z pozostałymi językami austronezyjskimi Indonezji i pobliskich krajów[6][7]. Wykazuje wpływy języka malajskiego, jawajskiego oraz języków bantu[8].

Spis treści

Dialekty | edytuj kod

Wyróżnia się dziesięć głównych odmian języka malgaskiego, uważanych zazwyczaj za spokrewnione ze sobą dialekty, lecz czasami klasyfikowanych jako odrębne języki. Serwis Ethnologue traktuje malgaski jako makrojęzyk obejmujący następujące etnolekty[1]:

  • Antankarana (kod ISO: xmv)
  • Betsimisaraka północny (bmm)
  • Betsimisaraka południowy (bjg)
  • Bara (bhr)
  • Masikoro (msh)
  • Plateau (plt), obejmujący dialekty merina, betsileo, sihanaka, bezanozano, tanala.
  • Sakalava (skg)
  • Tandroy-mahafaly (tdx)
  • Tanosy (txy)
  • Tsiminety (xmw)

Podstawę języka standardowego tworzy dialekt merina z centralnej części wyspy. Pozostałe dialekty są słabo udokumentowane[8].

Bardzo bogata tradycja w literaturze ustnej, pod koniec XVII wieku obfituje w piśmiennictwo religijne oraz sporządzanie kronik. W XVI wieku wprowadzono do zapisu alfabet arabski (sorabe), w połowie XIX wieku zastąpiono go łacińskim. Biblię na język malgaski przetłumaczoną przez misjonarzy Londyńskiego Towarzystwa Misyjnego wydano w roku 1835. W XX wieku nastąpił rozkwit literatury w tym języku.

Gramatyka | edytuj kod

Rzeczownik | edytuj kod

  • Rzeczowniki są nieodmienne, nie mają też osobnej formy liczby mnogiej.

Zaimki | edytuj kod

  • Podobnie jak w wielu innych językach austronezyjskich, zaimki dzierżawcze doczepiane są bezpośrednio do rzeczownika. Przykłady: ny bokiko „moja książka” (por. indonez. bukuku), ny bokinao „twoja książka”, ny bokiny „jego, jej, ich książka” (por. indonez. bukunya).

Przymiotnik | edytuj kod

  • Przymiotniki są nieodmienne, występują po określanym rzeczowniku.

Czasownik | edytuj kod

  • Czasowniki nie odmieniają się przez osoby.
  • Czasy gramatyczne wyrażane są przez odpowiedni przedrostek: miteny aho „mówię”, niteny aho „mówiłem”, hiteny aho „powiem”; matory izy „ona śpi”, natory izy „ona spała”, hatory izy „ona będzie spała”,
  • Przeczenie wyrażane jest za pomocą partykuły tsy: tsy miteny aho „nie mówię”, Tsy tiako ity „nie podoba mi się to”, tsy bokiko ito „to nie jest moja książka”

Składnia | edytuj kod

Język malgaski charakteryzuje się rzadko występującym szykiem zdania typu VOS, czyli orzeczenie-dopełnienie-podmiot. Przykłady zdań:

Mamaky boky ny mpianatra
(dosłownie „czyta książkę student”)
„Student czyta książkę”

Nividy ronono ho an’ny zaza ny vehivavy
(„kupiła mleko dla dziecka kobieta”)
„Kobieta kupiła mleko dla dziecka”

Słownictwo | edytuj kod

Ponad 90% podstawowego zasobu leksykalnego języka malgaskiego ma podłoże austronezyjskie, lecz większość słów związanych z hodowlą zwierząt pochodzi z języków bantu[9]. Występują również liczne zapożyczenia z języka francuskiego i angielskiego[10].

Minirozmówki:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Ethnologue report for language code: mlg.
  2. Etnologue, Languages of the World, Malagasy, Plateau.
  3. Peter Austin: One Thousand Languages: Living, Endangered, and Lost. s. 92. (ang.)
  4. Harry van derH. Hulst Harry van derH., RobR. Goedemans RobR., Ellen vanE. Zanten Ellen vanE., A Survey of Word Accentual Patterns in the Languages of the World, Walter de Gruyter, 2010, s. 396, ISBN 978-3-11-019896-6  (ang.).
  5. Roger Blench. New Palaeozoogeographical Evidence for the Settlement of Madagascar. „Azania: Archaeological Research in Africa”. 42 (1), s. 69–82, 2007. DOI: 10.1080/00672700709480451 (ang.). [zarchiwizowane z adresu 2011-07-21]. 
  6. Malagasy, Plateau – Ethnologue (ang.). [dostęp 2017-12-22].
  7. Muḥammad Jamāl al-Dīn Mukhtār, G. Mokhtar: Ancient Civilizations of Africa. s. 373. (ang.)
  8. a b Darrell T.D.T. Tryon Darrell T.D.T., Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies, Walter de Gruyter, 2011, s. 393, ISBN 978-3-11-088401-2  (ang.).
  9. Malagasy, the language of Madagascar, www.wildmadagascar.org [dostęp 2017-11-24]  (ang.).
  10. K. Alexander Adelaar, Nikolaus Himmelmann: The Austronesian Languages of Asia and Madagascar. s. 31. (ang.)
  11. Przed czasownikiem.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (język):
Na podstawie artykułu: "Język malgaski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy