Języki austronezyjskie


Języki austronezyjskie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Języki austronezyjskierodzina języków, którymi posługuje się ok. 350 mln rdzennych mieszkańców wysp Oceanii i Azji Południowo-Wschodniej oraz Madagaskaru[1]. Języki austronezyjskie używane są na Madagaskarze, w Malezji, Singapurze i Timorze Wschodnim oraz na Filipinach; ich obszar funkcjonowania obejmuje też większą część Indonezji (w Papui Zachodniej oraz na wyspach Halmahera, Timor, Alor i Pantar funkcjonują liczne języki papuaskie) oraz niektóre regiony Wietnamu, Kambodży i Tajwanu. Przedstawicielami rodziny austronezyjskiej posługują się także mieszkańcy obszarów przybrzeżnych Papui-Nowej Gwinei oraz ludy Nowej Brytanii i Nowej Irlandii. Języki austronezyjskie rozprzestrzenione są również w innych regionach Melanezji (od Wysp Salomona i Vanuatu aż po Nową Kaledonię i Fidżi) oraz w całej Polinezji i Mikronezji[2].

Do istotnych języków austronezyjskich należą: język malajski (indonezyjski i malezyjski), jawajski oraz filipiński (tagalog)[3]. Grupa szacunkowo obejmuje 1257 języków i jest drugą rodziną językową pod względem liczebności języków[4]. Języki wschodniej Indonezji, Papui-Nowej Gwinei i Timoru Wschodniego nienależące do rodziny austronezyjskiej określa się mianem papuaskich (nieaustronezyjskich)[2].

Dawniej rodzinę austronezyjską określano mianem malajsko-polinezyjskiej, wskazując na najdalszych jej przedstawicieli, tj. język malajski na zachodzie oraz języki polinezyjskie na wschodzie. Później stwierdzono pokrewieństwo przynależących do niej języków z językami tajwańskimi. Termin „austronezyjski” został wprowadzony w 1899 r. przez Wilhelma Schmidta i zadomowił się w terminologii językoznawczej. Współcześnie pod pojęciem języków malajsko-polinezyjskich rozumie się raczej największą gałąź rodziny austronezyjskiej[5]. Zrekonstruowano słownictwo praaustronezyjskie[6].

Spis treści

Klasyfikacja języków austronezyjskich | edytuj kod

Według serwisu Ethnologue języki austronezyjskie dzielą się na następujące grupy[7]:

  • atajalskie
  • bunuńskie
  • wschodniotajwańskie (wschodnioformozańskie)
centralne północne południowo-zachodnie
  • północno-zachodniotajwańskie (północno-zachodnioformozańskie)
  • paiwańskie
  • puyuma
  • rukai
  • tsou
  • języki Zachodnich Równin (Western Plains)
  • języki malajsko-polinezyjskie.

Języki należące do wszystkich powyższych grup, z wyjątkiem malajsko-polinezyjskich, używane są jedynie na Tajwanie. Z tego względu często określa się je zbiorczą nazwą „języki tajwańskie”, chociaż są one między sobą bardziej zróżnicowane, niż ponad tysiąc języków należących do grupy malajsko-polinezyjskiej, używanych na ogromnych obszarach Oceanu Spokojnego i Indyjskiego. To większe zróżnicowanie wśród języków tajwańskich niż pomiędzy resztą języków austronezyjskich sugeruje pochodzenie całej rodziny języków właśnie z Tajwanu.

Porównanie słownictwa | edytuj kod

Tabelka porównująca 12 popularnych słów 14 języków austronezyjskich (11 z Filipin, 2 z Indonezji, 1 z Hawajów).

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. The Language Gulper.
  2. a b Darrell T.D.T. Tryon Darrell T.D.T., Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies, Walter de Gruyter, 1995, s. 5–6, ISBN 978-3-11-012729-4  (ang.).
  3. Genzor 2015 ↓, s. 396.
  4. RobertR. Blust RobertR., History of the Austronesian Languages, University of Hawaii at Manoa, 2016  (ang.).
  5. Genzor 2015 ↓, s. 395.
  6. Szczerbowski 2002 ↓, s. 231-236.
  7. David M.D.M. Eberhard David M.D.M., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D., Austronesian, [w:] Ethnologue [online], wyd. 23, Dallas, Texas: SIL International, 2020 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-01]  (ang.).???

Bibliografia | edytuj kod

  • Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN, Warszawa, 1989, ​ISBN 83-01-08163-5​ (starsza klasyfikacja języków austronezyjskich)
  • Fay Wouk, Malcolm Ross (red.), The history and typology of western Austronesian voice systems. Australian National University, 2002.
  • Ewa Zajdler: Niechińskie języki Tajwanu. Warszawa: Dialog, 2000 ​ISBN 83-88238-44-2​.
  • Szymon Huptyś, Języki antypodów. Współczesny stan badań nad językami papuaskimi i austronezyjskimi, Wydawnictwo UJ, Kraków, 2014, ​ISBN 978-83-233-3778-2​.
  • Jozef Genzor: Jazyky sveta: história a súčasnosť. Wyd. 1. Bratysława: 2015. ISBN 978-80-8145-114-0. OCLC 950004358. (słow.)
  • Tadeusz Szczerbowski, Kiriwina: język Wysp Trobrianda, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków, 2002, ​ISBN 83-7271-165-8​ (listy zrekonstruowanego słownictwa praaustronezyjskiego oraz praoceanicznego)
Kontrola autorytatywna (rodzina językowa):
Na podstawie artykułu: "Języki austronezyjskie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy