Języki słowiańskie


Języki słowiańskie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Rozprzestrzenienie języków słowiańskich w Europie Mapa z 1869 roku

     Słowianie

Języki słowiańskiegrupa języków w obrębie podrodziny bałtosłowiańskiej rodziny języków indoeuropejskich. Pochodzą od języka prasłowiańskiego, który rozpadł się na dialekty regionalne w wyniku wielkiej ekspansji Słowian w pierwszej połowie I tysiąclecia n.e. Używanie języków słowiańskich jest wyznacznikiem przynależności do ludów słowiańskich, które prócz języków łączy kultura i pochodzenie.

Języki słowiańskie dzielą się na trzy zespoły języków: zachodnio-, wschodnio- i południowosłowiańskie.

Najstarsze zachowane manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były alfabety: głagolicki, cyrylicki i łaciński, a w niewielkim zakresie również arabski. Językami słowiańskimi posługuje się ponad 300 milionów ludzi.

Spis treści

Pochodzenie | edytuj kod

Języki indoeuropejskie ok. 500 p.n.e. Kolor niebieski – języki kentum, czerwony – języki satem. Ciemnoczerwonym kolorem zaznaczono hipotetyczne centrum palatalizacji indoeuropejskiej.

Języki słowiańskie należą do grupy „satem” języków indoeuropejskich[1].

Języki słowiańskie powstały w wyniku rozpadu pierwotnego języka prasłowiańskiego. Nie ma jednak uzgodnionego stanowiska co do tego, kiedy i gdzie język prasłowiański istniał oraz kiedy doszło do jego rozpadu. Zasadniczo są dwa stanowiska w tej kwestii:

  1. wspólnota językowa prasłowiańska istniała w odległych czasach (wymienia się tu często II tysiąclecie p.n.e.);
  2. wspólnota językowa prasłowiańska istniała w czasach bliskich pojawieniu się Słowian w antycznych źródłach pisanych, a więc być może nawet dopiero około połowy I tysiąclecia n.e.

Większość językoznawców ponadto uważa, że przed etapem istnienia języka prasłowiańskiego istniała wspólnota językowa bałto-słowiańska. Języki słowiańskie wykazują najwięcej cech wspólnych z językami bałtyckimi (litewskim, łotewskim oraz wymarłymi: pruskim i jadźwińskim), co przemawia za wyprowadzeniem wniosku o wspólnocie bałtosłowiańskiej. Języki słowiańskie wykazują również stopień pokrewieństwa z językami germańskimi i irańskimi, a także pewne cechy wspólne z językami celtyckimi, iliryjskim i trackim. Pozwala to zaakceptować wniosek, że język Słowian rozwinął się między kompleksami etnicznymi: bałtyjskim na północy, germańskim na zachodzie, irańskim na wschodzie oraz celtyckim, trackim i iliryjskim na południu[2].

Wspólne cechy | edytuj kod

Wszystkie języki słowiańskie mają wyraźne cechy wspólne:

  • wybitnie fleksyjna morfologia – większość języków słowiańskich ma 6 lub 7 przypadków
  • podział czasowników na dokonane i niedokonane (leksykalny aspekt)
  • obecność fonemicznej palatalizacji (znanej jako zmiękczenie)
  • skomplikowane zbitki spółgłoskowe, powstałe po zaniku jerów, np. w polskim wyrazie bezwzględny lub rosyjskim wstrjecza „spotkanie”.

Języki słowiańskie nie tylko mają bardzo podobną gramatykę, lecz wykazują również duże podobieństwo w słownictwie, co dowodzi, że z języka prasłowiańskiego wyodrębniły się stosunkowo niedawno. Tam, gdzie poszczególne języki słowiańskie graniczą ze sobą, granice te z reguły są nieostre – występują szerokie pasy gwar przejściowych i obszary przenikania się zjawisk charakterystycznych dla obu sąsiadujących języków. Uważa się, że języki słowiańskie tworzą kontinuum. Jest to szczególnie wyraźnie widoczne w przypadku języków południowosłowiańskich[3][4]. Podobne zjawisko występowało do 1947 roku na obszarze etnicznego styku polsko-ukraińskiego (polski – rusiński – ukraiński).

Klasyfikacja języków słowiańskich | edytuj kod

Przynależność i podział języków słowiańskich są w lingwistyce ugruntowane. Wątpliwości powstają jedynie w kwestii grupowania poszczególnych lektów i zespołów gwarowych, a także nakreślania granicy między pojęciami języka i dialektu. Poniższa klasyfikacja pochodzi ze strony projektu Ethnologue[5].

języki indoeuropejskie języki bałtosłowiańskie języki słowiańskie (ok. 317 mln) języki zachodniosłowiańskie (ok. 61 mln) grupa lechicka – języki lechickie połabskipolski (ok. 44 mln) śląski (ok. 509 tys.) – uznawany za dialekt języka polskiego lub za odrębny język kaszubski (ok. 50 tys.) – uznawany za odrębny język lub za dialekt języka polskiego słowiński – † grupa łużycka – języki łużyckie dolnołużycki (ok. 15 tys.) ponaschemugórnołużycki (ok. 55 tys.) wschodniołużycki † grupa czesko-słowacka czeski (ok. 10 mln) słowacki (ok. 5 mln) knaanjęzyki południowosłowiańskie (ok. 35 mln) grupa wschodnia (ok. 10 mln) staro-cerkiewno-słowiański (starosłowiański)cerkiewnosłowiański †* bułgarski (ok. 8,5 mln) macedoński (ok. 1,8 mln) grupa zachodnia (ok. 25 mln) słoweński (ok. 2 mln) serbsko-chorwacki (ok. 23 mln) serbski (ok. 13 mln) chorwacki (ok. 7 mln) bośniacki (ok. 2,5 mln) czarnogórski (ok. 0,15 mln) języki wschodniosłowiańskie (ok. 210 mln) ruskistarobiałoruskibiałoruski (ok. 8 mln) rosyjski (ok. 160 mln) ukraiński (ok. 40 mln) rusiński (ok. 0,61 mln)

Oznaczenia:

† – język wymarły lub dawne stadium historyczne języka dzisiejszego

†* – język dawny, ale zachowany tradycyjnie w liturgii, tekstach religijnych, filozoficznych lub naukowych

Mikrojęzyki słowiańskie | edytuj kod

W grupie języków słowiańskich oprócz języków indywidualnych wyróżnia się także tzw. mikrojęzyki, tj. etnolekty odmienne od języka ogólnego dominującego na danym obszarze, ale charakteryzujące się pewną tradycją piśmienniczą i pewnym stopniem normalizacji[6][7]. Są to[8]:

Istnieje też tendencja do wyodrębniania się kolejnych języków słowiańskich:

Języki sztuczne | edytuj kod

Na bazie języków słowiańskich powstało też wiele sztucznych języków słowiańskich, m.in. język międzysłowiański, które w założeniu twórców powinny być zrozumiałe dla mówiących przynajmniej jednym językiem słowiańskim[10]. Na podstawie wschodniosłowiańskich dialektów Syberii (z zapożyczeniami z języków tureckich oraz języka arabskiego) opracowano sztuczny język syberyjski. Również oparte na językach słowiańskich są fikcyjne języki północnosłowiańskie oraz wenedyk – język romański, który przeszedł podobny rozwój jak polski.

Porównanie wybranych wyrazów w językach słowiańskich | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. satemové jazyky [w:] JozefJ. Mistrík JozefJ., Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, s. 376, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758  (słow.).
  2. ZdeněkZ. Váňa ZdeněkZ., Świat dawnych Słowian, Artia, 1985, s. 15, ISBN 83-06-01126-0 .
  3. Lehr-Spławiński, Kuraszkiewicz i Sławski 1954 ↓, s. 110, 125.
  4. Sławski Języki słowiańskie, passim, w: Bednarczuk (red.) Języki..., tom II, s. 907–1005.
  5. Ethnologue report for Slavic.
  6. GrażynaG. Balowska GrażynaG., Mikrojęzyki literackie, „Socjolingwistyka”, 16, Wydaw. Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, 2000, s. 41-49 .
  7. Литературный микроязык, Академик [dostęp 2019-01-08]  (ros.).
  8. Dalewska-Greń 2002 ↓, s. 585–586.
  9. JožeJ. Toporišič JožeJ., Enciklopedija slovenskega jezika, KsenijaK. Dolinar (red.), Lublana: Cankarjeva založba, 1992, s. 80, ISBN 86-361-0756-3  (słoweń.).
  10. Spis słowiańskich języków pomocniczych.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (grupa językowa):
Na podstawie artykułu: "Języki słowiańskie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy