Jacques Chirac


Jacques Chirac w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Jacques Chirac z prezydentem RP Aleksandrem Kwaśniewskim Jacques Chirac, George W. Bush, Tony Blair i Silvio Berlusconi Jacques Chirac i Bill Clinton Jacques Chirac i prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva Jacques Chirac i prezydent Stanów Zjednoczonych George W. Bush Obchody Dnia Bastylii, kiedy dokonano amatorskiego zamachu na życie prezydenta (2002)

Jacques René Chirac i (wym. ʒak ʀəˈne ʃiˈʀak; ur. 29 listopada 1932 w Paryżu, zm. 26 września 2019 tamże[1][2]) – francuski polityk. W latach 1995–2007 prezydent Francji i jednocześnie współksiążę Andory, w latach 1974–1976 oraz 1986–1988 premier Francji, w latach 1977–1995 mer Paryża. Był również sekretarzem stanu, ministrem, deputowanym krajowym i posłem do Parlamentu Europejskiego I kadencji, a także liderem ugrupowań gaullistowskich.

Działał na scenie politycznej przez 45 lat; był ostatnim prezydentem Francji urodzonym przed II wojną światową i ostatnim zaangażowanym w politykę jeszcze w czasie prezydentury generała Charles’a de Gaulle’a[3].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Działalność do 1962 | edytuj kod

Urodził się w Paryżu jako syn Abela Chiraca (pracownika sektora bankowego i przedsiębiorstwa lotniczego Henry’ego Poteza) oraz Marie-Louise Valette (gospodyni domowej). Był jedynym dzieckiem swoich rodziców, jego starsza siostra Jacqueline zmarła w wieku kilkunastu miesięcy jeszcze przed jego urodzeniem[4]. Okres II wojny światowej rodzina spędziła w Rayol-Canadel-sur-Mer. Jacques Chirac kształcił się w paryskich szkołach Lycée Carnot oraz Lycée Louis-le-Grand. W pierwszej połowie lat 50. ukończył Instytut Nauk Politycznych w Paryżu, kształcił się też na letnim kursie na Uniwersytecie Harvarda[4][5]. Przez pewien czas był związany z Francuską Partią Komunistyczną, wcześniej współpracował z Michelem Rocardem i rozważał akces do SFIO[4][5].

Po ukończeniu Sciences Po odbył służbę wojskową, służył w kawalerii w Saumur, został w jej trakcie wysłany do Algierii, w której wówczas toczyły się działania wojenne. W 1957 podjął naukę w École nationale d’administration, której absolwentem został w 1959[4][5]. W tym samym roku podjął pracę w Trybunale Obrachunkowym. Zawodowo był związany z tą instytucją do 1993, od 1965 w randze radcy[6].

Działalność w latach 1962–1974 | edytuj kod

Działalność polityczną podjął na początku lat 60., włączając się w działalność środowiska gaullistów, które uzyskało silną pozycję po powrocie generała Charles’a de Gaulle’a do władzy. Związał się wówczas z Unią na rzecz Nowej Republiki, na bazie której w 1967 powstała kolejna formacja pod nazwą Unia Demokratów na rzecz Republiki. W 1962 dołączył do sekretariatu premiera Georges’a Pompidou. Zaczął też pełnić różne funkcje w administracji lokalnej. W latach 1965–1977 był radnym miejscowości Sainte-Féréole. W 1968 wybrany do rady departamentu Corrèze. Trzykrotnie do 1982 uzyskiwał reelekcję, zaś w latach 1970–1979 stał na czele administracji departamentu. W 1969 został skarbnikiem fundacji Fondation Claude Pompidou[4].

W 1967 po raz pierwszy uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. W następnych latach siedmiokrotnie (w 1968, 1973, 1978, 1981, 1986, 1988 i 1993) był wybierany na kolejne kadencje niższej izby francuskiego parlamentu[4].

W kwietniu 1967 objął pierwszą w karierze funkcję rządową. Premier Georges Pompidou powołał go na stanowisko sekretarza stanu do spraw problemów z zatrudnieniem. Pełnił tę funkcję do maja 1968, po czym do stycznia 1971 był sekretarzem stanu do spraw gospodarki i finansów (w gabinetach, którymi kierowali kolejno Georges Pompidou, Maurice Couve de Murville i Jacques Chaban-Delmas). W styczniu 1971 premier Jacques Chaban-Delmas mianował go ministrem delegowanym do spraw kontaktów z parlamentem. Urząd ten sprawował do lipca 1972, kiedy to Pierre Messmer powierzył mu stanowisko ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Ministerstwem tym kierował do lutego 1974[6][7].

Działalność w latach 1974–1995 | edytuj kod

W lutym 1974 Jacques Chirac został ministrem spraw wewnętrznych w rządzie Pierre’a Messmera[6][7]. Kilka tygodni później zmarł urzędujący od 1969 prezydent Georges Pompidou. Kandydatem gaullistów w kolejnych wyborach został Jacques Chaban-Delmas. Część tego środowiska odmówiła jednak jego poparcia. 43 parlamentarzystów gaullistowskich pod przywództwem Jacques’ Chiraca podpisało petycję nawołującą do poparcia kandydatury reprezentującego środowisko republikanów Valéry’ego Giscarda d’Estainga[4][8].

Valéry Giscard d’Estaing wygrał w drugiej turze, pokonując kandydata socjalistów François Mitterranda. W maju 1974 nowy prezydent powołał dotychczasowego ministra spraw wewnętrznych na urząd premiera[4][9]. W grudniu tegoż roku Jacques Chirac stanął na czele Unii Demokratów na rzecz Republiki jako jej sekretarz generalny. W kwietniu 1975 formalne kierownictwo przejął André Bord, a w czerwcu urzędujący premier został honorowym sekretarzem generalnym partii[10]. W 1976 doszło do serii spięć między Pałacem Elizejskim a siedzibą premiera Hôtel Matignon. W sierpniu tegoż roku lider gaullistów zrezygnował z kierowania gabinetem[4][9].

W grudniu 1976 doprowadził do rozwiązania UDR i powołania na jej bazie nowego ugrupowania gaullistowskiego pod nazwą Zgromadzenie na rzecz Republiki (RPR)[10]. Stanął wówczas na jego czele i kierował nim do listopada 1994 (ustąpił w związku z ogłoszoną kandydaturą prezydencką, zastąpił go wtedy Alain Juppé)[10]. W marcu 1977 został wybrany na mera Paryża (urząd przywrócony po ponad 100 latach). Reelekcję na to stanowisko uzyskiwał w wyborach lokalnych w 1983 i 1989[4][6], kończąc urzędowanie 16 maja 1995 (dzień przed objęciem stanowiska prezydenta). W pierwszych powszechnych wyborach europejskich w 1979 uzyskał mandat deputowanego do Parlamentu Europejskiego, zrezygnował z mandatu w 1980[11].

W 1981 po raz pierwszy kandydował w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze głosowania otrzymał 18,0% głosów, zajmując trzecie miejsce (pierwszy był ubiegający się o reelekcję Valéry Giscard d’Estaing, a drugi François Mitterrand)[12]. Celowo nie poparł wówczas aktywnie dotychczasowego prezydenta, co przyczyniło się do jego porażki; w drugiej turze głosowania zwyciężył wówczas lider socjalistów[4][12].

W 1986 Zgromadzenie na rzecz Republiki i ich sojusznicy z Unii na rzecz Demokracji Francuskiej uzyskali większość w Zgromadzeniu Narodowym[13]. W marcu tegoż roku socjalistyczny prezydent powierzył mu funkcję premiera, którą Jacques Chirac pełnił do maja 1988[9]. Doszło wówczas do pierwszej w historii V Republiki koabitacji, gdy prezydent i premier wywodzili się z dwóch różnych środowisk politycznych.

W 1988 ponownie kandydował w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze głosowania otrzymał 20,0% głosów. Przeszedł do drugiej tury z François Mitterrandem, z którym przegrał, uzyskując 46,0% głosów[14]. Socjaliści z koalicjantami wygrali następnie wybory parlamentarne w tym samym roku. W 1993, po pięciu latach pobytu w opozycji, sojusz kierowanych przez Jacques’a Chiraca gaullistów oraz centrystów z UDF uzyskał większość w Zgromadzeniu Narodowym (wraz z innymi środowiskami centrum i prawicy ponad 80% mandatów)[4]. Nowym premierem w ramach drugiej koabitacji został Édouard Balladur z RPR.

Prezydent Francji (1995–2007) | edytuj kod

Wybory 1995 i pierwsza kadencja | edytuj kod

W listopadzie 1994 Jacques Chirac ogłosił swoją kandydaturę na prezydenta. Część liderów gaullistów wsparła jednak zyskującego popularność Édouarda Balladura, za którym opowiedziała się też koalicyjna UDF. Początkowo sondaże wskazywały, że w drugiej turze zmierzą się mer Paryża z urzędującym premierem[4]. Ostatecznie pierwszą turę wyborów w 1995 wygrał kandydat Partii Socjalistycznej Lionel Jospin (23,3% głosów), wyprzedzając Jacques’a Chiraca (20,8% głosów)[15]. Mer Paryża, już z pełnym poparciem RPR i UDF[4], zwyciężył jednak w drugiej turze z wynikiem 52,6% głosów[15]. Urząd prezydenta objął 17 maja 1995[9].

Jedną z pierwszych decyzji nowej głowy państwa było powołanie Alaina Juppé na premiera. W grudniu 1995 w Pałacu Elizejskim podpisano kończące wojnę w Bośni i Hercegowinie porozumienia z Dayton. Nowy prezydent zdecydował także o wznowieniu prób z bronią jądrową[4]. Na skutek polityki cieć budżetowych doszło do spadku poparcia dla jego zaplecza politycznego. W 1997 prezydent zdecydował się rozposać przedterminowe wybory parlamentarne, w ich wyniku zwycięstwo odniosła Partia Socjalistyczna i jej koalicji (komuniści, radykałowie, ekolodzy)[4]. Na czele rządu stanął socjalista Lionel Jospin, a trzecia koabitacja trwała przez pięć lat do 2002.

W czasie swojej pierwszej kadencji prezydent, dążąc do zachowania silnej pozycji Francji na arenie międzynarodowej, jednocześnie popierał integrację europejską. W tej trakcie Francja wzięła w 1999 udział w operacji wojskowej NATO w Federalnej Republice Jugosławii[4].

Wybory 2002 i druga kadencja | edytuj kod

W 2002 prezydent ubiegał się o reelekcję w nowych wyborach prezydenckich. Za głównego kontrkandydata uchodził Lionel Jospin. Łącznie w wyborach startowało szesnastu kandytatów, w tym liczni inni przedstawiciele obu obozów. Jacques Chirac w pierwszej turze zajął pierwsze miejsce (19,9% głosów). Urzędujący premier był trzeci z wynikiem 16,2% głosów, a do drugiej tury przeszedł lider skrajnie prawicowego Frontu Narodowego Jean-Marie Le Pen (16,9% głosów)[16].

Wyniki pierwszej tury skłoniły francuską centroprawicę do integracji – 23 kwietnia 2002 pod auspicjami prezydenta powstała Unia na rzecz Większości Prezydenckiej[17]. Jacques Chirac w drugiej turze odniósł zdecydowane zwycięstwo, zyskując głosy wszystkich przeciwników lidera Frontu Narodowego i otrzymując 82,2% głosów[16].

Po ustąpieniu Lionela Jospina z funkcji premiera zaraz po przegranych wyborach prezydent na to stanowisko mianował jednego ze swoich stronników, Jeana-Pierre’a Raffarina (którego w 2005 zastąpił Dominique de Villepin)[4]. Kilka tygodni później UMP z sojusznikami zdecydowanie wygrała wybory parlamentarne[18]. W trakcie drugiej kadencji zainicjowano obniżenie podatku dochodowego i przeprowadzono reformę emerytalną[4].

14 lipca 2002 miał miejsce nieudany zamach na prezydenta. Gdy Jacques Chirac jechał odkrytym samochodem wojskowym podczas parady z okazji święta narodowego, niecelny strzał z karabinu w jego kierunku oddał mężczyzna będący członkiem organizacji neonazistowskiej; napastnika następnie obezwładniono[19][20].

W 2003 prezydent Francji i kanclerz Niemiec Gerhard Schröder wyrazili zdecydowany sprzeciw wobec planowanej przez prezydenta USA George’a W. Busha inwazji na Irak. Postawa ta doprowadziła do znacznego ochłodzenia stosunków amerykańsko-europejskich. Jacques Chirac ostro też krytykował aspirujące do Unii Europejskiej państwa, które poparły działania USA (w tym m.in. Polskę)[21].

Jego druga kadencja trwała pięć lat i zakończyła się 16 maja 2007[9].

Działalność po prezydenturze | edytuj kod

Po zakończeniu kadencji był inicjatorem powołania fundacji Fondation Chirac[22]. Zajął się również opracowaniem swoich wspomnień, przy ich pisaniu i redagowaniu jego współpracownikiem był pisarz Jean-Luc Barré[23].

Jako były prezydent zasiadł z urzędu w Radzie Konstytucyjnej[6], której członkiem pozostawał do czasu swojej śmierci.

Zmarł w Paryżu 26 września 2019[2]. 30 września odbyły się uroczystości pogrzebowe, na ten dzień zarządzono we Francji żałobę narodową. Były prezydent został pochowany na cmentarzu Montparnasse[24].

Postępowanie karne | edytuj kod

Wobec Jacques’a Chiraca pojawiały się różne zarzuty dotyczące nadużyć w okresie, gdy pełnił funkcję mera Paryża. Administracja miejska miała płacić osobom powiązanym z RPR za prace na rzecz miasta, które w rzeczywistości nie były wykonywane. Postępowanie karne umożliwił koniec kadencji prezydenckiej i utrata immunitetu, wstępne zarzuty przedstawiono mu w listopadzie 2007[25]. W marcu 2011 rozpoczął się jego proces, były prezydent nie przyznawał się do zarzutów[26]. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia. W grudniu 2011 został uznany za winnego defraudacji publicznych pieniędzy i nadużycia zaufania publicznego oraz skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania[27]. Jacques Chirac zrezygnował z wniesienia apelacji od tego orzeczenia[28].

Życie prywatne | edytuj kod

Od 1956 był żonaty z Bernadette Chodron de Courcel[29] (krewną Geoffroya Chodron de Courcel, adiutanta i jednego z najbliższych współpracowników de Charles’a Gaulle’a). Małżonkowie mieli dwie córki: Laurence i Claude[29].

Muzeum | edytuj kod

15 grudnia 2000 zostało zainaugurowane przez Jacques’a Chiraca muzeum jego prezydentury (Musée du Président-Jacques-Chirac), położone w Sarran w departamencie Corrèze. Muzeum przedstawia bogatą kolekcję podarunków otrzymanych przez niego podczas pełnienia urzędu prezydenta, głównie podczas oficjalnych wizyt państwowych za granicą[30][31]. Stało się też miejscem organizowania wystaw czasowych[31].

Poglądy | edytuj kod

Jego poglądy polityczne mieściły się w nurcie gaullistowskim i konserwatywnym; był m.in. zwolennikiem surowych kar dla przestępców (choć jednocześnie konsekwentnym przeciwnikiem kary śmierci). W gospodarce opowiadał się przeciwko zbytniemu liberalizmowi. Był katolikiem, przy czym konsekwentnie sprzeciwiał się udziałowi religii w życiu publicznym. Kiedy po śmierci Jana Pawła II zarządził opuszczenie flag, spotkało się to z ostrą krytyką wielu środowisk[32][33]. W czasie swej kariery był raczej niechętny przyznaniu prawa do przerywania ciąży, aczkolwiek był premierem w okresie, kiedy dokonano reformy w tym zakresie.

Rządy Jacques’a Chiraca | edytuj kod

Pierwszy rząd (27 maja 1974 – 27 sierpnia 1976) | edytuj kod

Drugi rząd (20 marca 1986 – 10 maja 1988) | edytuj kod

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Edouard Pflimlin: Jacques Chirac est mort (fr.). lemonde.fr, 26 września 2019. [dostęp 2019-09-26].
  2. a b Chirac, Jacques (René) (ang.). rulers.org. [dostęp 2020-02-08].
  3. Krzysztof Pacyński: Ostatni z cienia generała. lewica.pl, 1 kwietnia 2007. [dostęp 2020-02-08].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Jacques Chirac (fr.). assemblee-nationale.fr. [dostęp 2020-02-08].
  5. a b c Jacques Chirac (hiszp.). cidob.org. [dostęp 2020-02-08].
  6. a b c d e f g h i j k l Jacques Chirac (fr.). conseil-constitutionnel.fr. [dostęp 2020-02-08].
  7. a b c d Présidents de la République et Gouvernements sous la Ve (fr.). assemblee-nationale.fr. [dostęp 2020-02-08].
  8. René Rémond: Francuska prawica dzisiaj. Warszawa: Iskry, 2008, s. 256. ISBN 978-83-244-0080-5.
  9. a b c d e Leaders of France (ang.). zarate.eu. [dostęp 2020-02-08].
  10. a b c Rassemblement pour la République (RPR): chronologie (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  11. Jacques Chirac. europarl.europa.eu. [dostęp 2020-02-08].
  12. a b Élection présidentielle 1981 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  13. Élections législatives 1986 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  14. Élection présidentielle 1988 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  15. a b Élection présidentielle 1995 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  16. a b Élection présidentielle 2002 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  17. Les Républicains (LR): chronologie (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  18. Élections législatives 2002 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 2020-02-08].
  19. Chirac escapes lone gunman’s bullet (ang.). bbc.co.uk, 15 lipca 2002. [dostęp 2020-02-08].
  20. Zamach na Chiraca. wprost.pl, 14 lipca 2002. [dostęp 2020-02-08].
  21. Chirac do Polaków: milczeć!. wprost.pl, 17 lutego 2003. [dostęp 2020-02-08].
  22. Fondation Chirac (fr.). fondationchirac.eu. [dostęp 2020-02-08].
  23. Jérôme Dupuis: Jean-Luc Barré: „Chirac a brisé un tabou” (fr.). lexpress.fr, 19 lutego 2010. [dostęp 2020-02-08].
  24. Maciej Nycz: Jacques Chirac pochowany na cmentarzu Montparnasse. rmf24.pl, 30 września 2019. [dostęp 2020-02-08].
  25. John Lichfield: Chirac faces investigation into 'misuse of public cash' (ang.). independent.co.uk, 22 listopada 2007. [dostęp 2020-02-08].
  26. France: Jacques Chirac corruption trial opens (ang.). bbc.com, 7 marca 2011. [dostęp 2020-02-08].
  27. French ex-President Jacques Chirac guilty of corruption (ang.). bbc.com, 15 grudnia 2011. [dostęp 2020-02-08].
  28. Steven Erlanger: Chirac Found Guilty in Political Funding Case (ang.). nytimes.com, 15 grudnia 2011. [dostęp 2020-02-08].
  29. a b Mme Bernadette Chirac (fr.). elysee.fr. [dostęp 2020-02-08].
  30. Musée du Président-Jacques-Chirac (fr.). museepresidentjchirac.fr. [dostęp 2020-02-08].
  31. a b Le musée Jacques Chirac (fr.). correze.fr. [dostęp 2020-02-08].
  32. Marcin Makowski: Jacques Chirac – konserwatysta ze skazą. Za co zapamiętamy prezydenta Francji?. wp.pl, 26 września 2019. [dostęp 2020-02-08].
  33. Jon Henley: French row over half-mast flags (ang.). theguardian.com, 5 kwietnia 2005. [dostęp 2020-08-05].
  34. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 września 1996 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1996 r. nr 68, poz. 639).
  35. Lista osób odznaczonych Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi RP w latach 1991–2005. prezydent.pl. [dostęp 2020-02-08].
  36. a b Estrangeiros com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2020-02-08].
  37. Ko su počasni građani Grada Sarajeva (bośn.). haber.ba, 3 marca 2019. [dostęp 2020-06-04].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jacques Chirac" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy