Jadwiga Smosarska


Jadwiga Smosarska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Jadwiga Smosarska, wizerunek z pocztówki, 1918–1939 Nagrobek Jadwigi Smosarskiej na Cmentarzu Powązkowskim

Jadwiga Filipina Smosarska (ur. 23 września 1898 w Warszawie, zm. 1 listopada 1971 tamże) – polska aktorka teatralna i filmowa[1]. Największa gwiazda polskiego kina w okresie dwudziestolecia międzywojennego[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodziła się jako córka Karola Smosarskiego, chemika, i Walerii z domu Darmos, gospodyni domowej i śpiewaczki na koncertach dobroczynnych. Miała troje rodzeństwa, w tym dwóch braci. Wczesne dzieciństwo spędziła w majątku ziemskim Jurki, gdzie jej ojciec pełnił funkcję administratora. W 1905 rodzina przeniosła się do stolicy. Pięć lat później ojciec Karol zmarł, a matka musiała zarabiać na utrzymanie dzieci, pracując jako fryzjerka. Jako nastoletnia uczennica grywała w amatorskich przedstawieniach. Jej nieoficjalny debiut sceniczny miał miejsce 18 grudnia 1916 w roli Dziewicy Pierwszej w Nie-Boskiej komedii Krasińskiego, wystawionej w Teatrze Polskim przez amatorski zespół Koła Miłośników Sztuki Dramatycznej Studentów Uniwersytetu i Politechniki Warszawskiej. Po ukończeniu w 1917 nauki na prywatnej pensji Anieli Hoene-Przesmyckiej, żony Zenona Przesmyckiego, uczyła się aktorstwa prywatnie u Władysława Staszkowskiego, a następnie zapisała się na wieczorowe studia w Warszawskiej Szkole Dramatycznej prowadzonej przez Jana Lorentowicza, które ukończyła z wyróżnieniem w 1920[3]. W międzyczasie zarabiała również na utrzymanie, pracując w Banku Polskim przy ul. Bielańskiej 10.

Pod pseudonimem Sarska (użyła go jednorazowo), zadebiutowała 16 sierpnia 1918 na deskach Teatru Letniego w Warszawie rolą Lili w farsie Ciotka Karola Thomasa Brandona, u boku Antoniego Fertnera. W lipcu 1920 wystąpiła w przedstawieniu dyplomowym, a we wrześniu tego samego roku zaangażowano ją do zespołu Teatru Rozmaitości, gdzie pracowała do 1923. Jej profesjonalnym debiutem była rola w komedii Weteran (oryg. Captain Swift) Charlesa Haddona Chambersa na scenie Teatru Letniego, gdzie wystąpiła wraz z Mieczysławem Frenklem (premiera 11 listopada 1920). Z kolei debiutem filmowym był nieukończony obraz Dla szczęścia Aleksandra Hertza w 1919, według melodramatu Stanisława Przybyszewskiego, w którym wcieliła się w Helenę.

Choć zagrała w 26 polskich filmach, to częściej występowała na deskach teatrów stołecznych, grając łącznie w 40 różnych sztukach. Kino przyniosło jej jednak tak wielką popularność, że przez wiele osób (zarówno publiczność, jak i krytyków) była uważana za największą gwiazdę polskiego przedwojennego kina, wygrywając w wielu plebiscytach popularności. W 1932 po roli w Księżnej Łowickiej zainteresowali się nią ludzie z Ameryki. Jadwiga odrzuciła jednak intratny kontrakt w jednej z czołowych hollywoodzkich wytwórni, ponieważ nie chciała się zgodzić na to by na dłużej wyjechać z Polski.

26 lutego 1935 poślubiła w stolicy inżyniera Zygmunta Protassewicza. Małżeństwo zamieszkało w willi u zbiegu ulic Naruszewicza i Pilickiej na Mokotowie zaprojektowanej zgodnie ze wskazówkami Smosarskiej[4]. W 1938 została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi: „w uznaniu zasług położonych na polu krzewienia polskiej kultury filmowej”.

Po pierwszych bombardowaniach Warszawy we wrześniu 1939 wyjechała wraz z mężem do krewnych na Litwę. Następnie oboje przez Łotwę, Szwecję i Norwegię dotarli w listopadzie 1939 do Stanów Zjednoczonych, dzięki propozycji polonijnego impresario, który już wcześniej chciał organizować dla niej tournée artystyczne po USA. Tam zajęła się pracą społeczną wśród Polonii. Wiosną 1944 wystąpiła w roli Julii w komedii Fredry Pierwsza lepsza, w Polskim Teatrze Artystów w Nowym Jorku.

Około 1950 małżeństwo zamieszkało we własnym domu z ogrodem w Middlebury, gdzie Protassewicz prowadził dużą fabrykę narzędzi precyzyjnych. Często gościli u nich polscy emigranci oraz przybysze z Polski.

Po wojnie kilkakrotnie odwiedzała Polskę, by ostatecznie powrócić z mężem do rodzinnego miasta na stałe w grudniu 1970. Zmarła niecały rok później w Uroczystość Wszystkich Świętych na agranulocytozę[5]. Została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim.

Filmografia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Jadwiga Smosarska (pol.). [dostęp 8 marca 2009].
  2. Uważam Rze Historia, nr 6 (63) czerwiec 2017, s. 7
  3. Robert Birkholc: Jadwiga Smosarska (pol.). Culture.pl, czerwiec 2018. [dostęp 2018-07-18].
  4. Jerzy Kasprzycki, Marian Stępień: Pożegania warszawskie. Warszawa: Arkady, 1971, s. 148.
  5. Artur Patek: Jadwiga Filipina Smosarska (pol.). W: Internetowy Polski Słownik Biograficzny (Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.) [on-line]. Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny. [dostęp 2018-07-18].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jadwiga Smosarska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy