Jan Kępa


Jan Kępa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Kępa (ur. 19 lipca 1928 w Skorczycach[1], zm. 28 sierpnia 1951 w Bytomiu) – starszy sierżant, żołnierz Wojsk Ochrony Pogranicza, stracony za próbę ucieczki z kraju.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wczesne życie | edytuj kod

Strażnica WOP Pokrzywna

Pochodził z chłopskiej rodziny ze Skorczyc koło Urzędowa. Z zawodu był krawcem[1].

W 1948 został powołany do powszechnej służby wojskowej. Przydzielono go wówczas do Wojsk Ochrony Pogranicza. Początkowo służył na granicy zachodniej. W 1950 roku ukończył studium w Centrum Wyszkolenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Legionowie. Jako młody absolwent szkoły zwiadu został zastępcą dowódcy strażnicy do spraw zwiadu strażnicy WOP w Pokrzywnej podlegającej pod 45 Batalion WOP w Prudniku, gdzie awansował na starszego sierżanta[1].

Na początku 1951 prowadził dyskusje z miejscową ludnością. Większość nich było repatriantami z Kresów Wschodnich, którzy opowiadali mu o postępowaniach Sowietów na tym terenie[2]. Wraz z rodziną Matusów z Pokrzywnej słuchał radia z Londynu, Madrytu i Nowego Jorku[1].

W połowie stycznia 1951 Kępa wracając konno z Prudnika do Pokrzywnej zgubił swoją broń w Lesie Prudnickim[2], za co mógł zostać poważnie ukarany. W poszukiwaniach pomagał mu strzelec Zenon Majchrzak, który sprawował funkcję kucharza na stołówce w Pokrzywnej. Ich poszukiwania okazały się bezskuteczne. Wówczas Majchrzak zaproponował Kępie dezercję do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Republice Federalnej Niemiec, która miała prowadzić przez Czechosłowację i Austrię. Broń została ostatecznie odnaleziona i dostarczona do Pokrzywnej[3].

Ucieczka | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ucieczka żołnierzy ze strażnicy WOP w Pokrzywnej. Zenon Majchrzak i Jan Kępa

Jan Kępa zdecydował się na kwalifikowaną jako dezercja ucieczkę z Polski Ludowej, chcąc dostać się do amerykańskiej strefy okupacyjnej: przez Czechosłowację i Austrię do Republiki Federalnej Niemiec.

12 marca 1951 Kępa napisał w liście do rodziców: „Kochani Rodzice, już dziś wieczorem wraz z 6-ma kolegami opuszczamy swoją jednostkę i udajemy się do Niemiec Zachodnich. Wiecie, że byłem w kontrwywiadzie. Musiałem bezustannie typować i werbować agenturę oraz przyjmować od niej meldunki, mimo że wykonywałem to z wielkim wstrętem. Nie chcę być tajnym psem w interesie Moskwy. Mam po same uszy tej brudnej pracy. Kochani rodzice, proszę nie martwić się o mnie. Może Bóg da, że wybrniemy szczęśliwie”[2].

Do spiskujących żołnierzy przyłączyła się 30-letnia Waleria Kaczor pochodząca z Gostomi koło Białej, która wcześniej służyła jako wiejska pomoc. Od 1950 pracowała jako praczka w strażnicy WOP w Pokrzywnej, gdzie związała się z żołnierzem i kucharzem Zenonem Majchrzakiem, który również uczestniczył w ucieczce. Waleria znała język niemiecki, była im potrzebna jako tłumaczka[1].

13 marca 1951 roku o 7:00 starszy sierżant Pietruszewski zameldował szefowi sztabu brygady o nie powróceniu z patrolu części służby. Dowódca strażnicy zameldował o zniknięciu trzech żołnierzy: starszego szeregowego Zenona Majchrzaka, szeregowego Józefa Staniszewskiego i szeregowego Józefa Waszkiewicza, którzy włączyli się do ucieczki razem z Janem Kępą, oraz praczki Walerii Kaczor. W sumie uciekło 8 osób.

W pościg wysłano najpierw 40 osobową grupę z 4 psami tropiącymi pod dowództwem por. Szczepanika, następnie dowódca brygady wysłał na miejsce 123-osobową grupę operacyjną, przybył również szef sztabu oraz dowódca brygady, pułkownik Michał Hakman. 14 marca wprowadzono do akcji grupę operacyjną Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego z batalionu w Prudniku liczącą prawie pół tysiąca żołnierzy i psy tropiące, a następnego dnia 123-osobową grupę z oddziału w Katowicach.

Aresztowanie i śmierć | edytuj kod

Klub Garnizonowy w Gliwicach, w tym budynku odbyła się sesja wyjazdowa sądu wojskowego nad dezerterami

17 marca po wymianie ognia wojsko Republiki Czechosłowackiej zatrzymało czterech uciekinierów, w tym sierżanta Jana Kępę w okolicy Města Albrechtice.

Sąd Wojskowy odbył się w Klubie Garnizonowym w Gliwicach. Jan Kępa dostał karę śmierci. Tę samą karę, ale zamienioną na karę dożywotniego pozbawienia wolności otrzymali Olszewski, Staniszewski i Majchrzak.

28 sierpnia 1951 roku w areszcie w Bytomiu rozstrzelano sierżanta Jana Kępę na mocy decyzji Wojskowego Sądu Rejonowego[4]. Prezydent Polski Ludowej Bolesław Bierut odstąpił od prawa łaski. Zwłok nie chciano wydać rodzinie i zostały anonimowo pochowane na jednym z pobliskich cmentarzy. Reszta wyroków po odwilży 1956 była sukcesywnie zmieniana na niższe. W 1984 rodzina Kępy ustaliła miejsce jego pochówku. Jego szczątki zostały ekshumowane z cmentarza w Bytomiu i przeniesione do Poznania[5].

Upamiętnienie | edytuj kod

W 2004 roku Izba Wojskowa Sądu Najwyższego dokonała kasacji wyroków, uznając je za nieważne. Postępowanie umorzono.

O ucieczce sierżanta Kępy i jego grupy śpiewa zespół Elektryczne Gitary w piosence „Ucieczka 5:55”, wydanej w albumie Historia[6].

13 kwietnia 2019 w Prudniku podczas wystawy „Historia Batalionu Prudnickiego WOP” prezentowana była gablota poświęcona uciekinierom[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e KrzysztofK. Strauchmann KrzysztofK., Janek zapłacił życiem za marzenia, Nowa Trybuna Opolska, 22 marca 2015 [dostęp 2020-04-12]  (pol.).
  2. a b c GrażynaG. Kuźnik GrażynaG., To grzech uciec do Czech, Dziennik Zachodni, 2 kwietnia 2010 [dostęp 2020-04-13]  (pol.).
  3. GrzegorzG. Rozpendowski GrzegorzG., Ucieczka żołnierzy ze strażnicy WOP w Pokrzywnej, marzec 1951 [dostęp 2020-04-15]  (pol.).
  4. Edward Romanowski: Więzienie w Bytomiu – wykaz nazwisk straconych. W: Stalinizm w Polsce [on-line]. [dostęp 2018-12-18].
  5. LeszekL. Frelich LeszekL., Sierżant Kępa ucieka na Zachód, wyborcza.pl, 10 sierpnia 2019 [dostęp 2020-04-15] .
  6. Piosenki na 100-lecie. Elektryczne gitary "Ucieczka 5.55", PolskieRadio.pl [dostęp 2020-04-15] .
  7. AndrzejA. Dereń AndrzejA., Historia prudnickich (i nie tylko) pograniczników, 13 kwietnia 2019 [dostęp 2020-04-15]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • Karta 46. Adam Lutogniewski Ucieczka
  • Stefan Gacek Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991 wyd. Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego.
Na podstawie artykułu: "Jan Kępa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy