Jan Kanty Rzesiński


Jan Kanty Rzesiński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Kanty Hieronim Stefan Rzesiński ps. Jan z Oświęcimia (ur. 22 sierpnia 1803 w Rajsku k. Oświęcimia, zm. 25 czerwca 1855 w Krakowie) – polski prawnik, filozof, literat, polityk, od roku 1823 związany z Uniwersytetem Jagiellońskim (Biblioteka Jagiellońska, Wydział Filozoficzny – Katedra Prawa Natury i Prawa Kryminalnego), członek Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Kraków, uczestnik prac sejmowego Komitetu Prawodawczego[1][2][3].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Kraków na początku XIX w. na obrazie Michała Stachowicza „Wjazd księcia Józefa Poniatowskiego do Krakowa 15 lipca 1809 roku”

Był synem Barbary z Wolskich i Józefa herbu Jastrzębiec. Skończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie, który od roku 1815 był stolicą formalnie niepodległego państwa – Rzeczypospolitej Krakowskiej (Wolne Miasto Kraków).

Mając lat 16 debiutował jako poeta. W Pszczółce Krakowskiej były publikowane m.in. jego wiersze o tematyce historycznej (są uznawane ze mało oryginalne). Studia w dziedzinie prawa i filozofii podjął na Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie studiów był aplikantem przy Trybunale I Instancji Wolnego Miasta Krakowa (1821–1823). Od roku 1823 zajmował stanowisko adiunkta Bibliotece Jagiellońskiej. Uzyskał stopień magistra filozofii w lipcu 1824 roku, stopień doktora filozofii w lipcu 1826 roku (pracę doktorską wykonał na temat De Justino Trogi Pompei epitomatore). Rozprawa doktorska w dziedzinie prawa nosiła tytuł Deusuris secundum ius romanum. Była podstawą nadania tytułu doktora praw w roku 1828[2][3].

Po skończeniu studiów pracował nadal w Bibliotece Jagiellońskiej, w której był adiunktem do roku 1829, a następnie – w latach 1831–1850 – zastępcą kierownika (bibliotekarza). W okresie 1829–1831 wykładał, jako zastępca profesora, na Wydziale Filozoficznym UJ. Od roku 1831 prowadził wykłady z prawa rzymskiego (był uznawany za wybitnego znawcę prawa rzymskiego i cywilnego), powierzone mu na wniosek gen. Józefa Załuskiego – kuratora UJ (Rada Wydziału Prawa nie przyznała mu stanowiska profesora nadzwyczajnego). W tymże roku rozpoczął praktykę adwokacką. W latach 1835–1836, po śmierci Jerzego S. Bandtkiego, wykładał też bibliografię na Wydziale Filozofii. Kontynuował też prace Bandtkiego, dotyczące zbiorów Biblioteki UJ – przeprowadził ogólne skontrum księgozbioru, uporządkował zbiory druków ulotnych, opracował katalog dubletów[2][1].

Jako polityk Rzesiński starał się godzić polityczny realizm z romantycznymi nadziejami na przyszłą suwerenność Polski. Jako filozof poszukiwał możliwości pogodzenia filozoficznego i historycznego punktu widzenia ( jego zdaniem „duch przeszłości” musi łączyć się z „przeczuciem przyszłości”). Uważał za korzystne zachowanie status quo Wolnego Miasta. W roku 1844 został wybrany do Sejmu Wolnego Miasta Krakowa, w którym pracował w Komitecie Prawodawczym. Był zwolennikiem zasady, że modyfikacji projektów aktów prawnych mogą dokonywać tylko komitety sejmowe, a uprawnienia deputowanych należy ograniczyć do składania uwag do projektów. Sprzeciwiał się odrzuceniu instytucji rozwodów z obowiązującego Kodeksu Napoleona (projekt zgłoszony przez Senat, nie został przyjęty). Brał aktywny udział w debatach dotyczących prawa hipotecznego, „prawa o opiekach”, ustawy emerytalnej (zabiegał o regulacje korzystne dla nauczycieli)[2].

W roku 1848, w czasie Wiosny Ludów, był członkiem krakowskiego Komitetu Narodowego, w którym działał w zespole przygotowującym projekt reorganizacji władzy sądowniczej. Był też członkiem deputacji wysłanej w kwietniu 1848 do Wiednia z dokumentem „Protestacja mieszkańców Krakowa wskutek doznanych gwałtów i nadużyć od władz cywilnych i wojskowych…” Dokument przygotowano po zbombardowaniu Krakowa przez Austriaków 26 kwietnia 1848 roku. W skład delegacji wchodzili – poza Janem Rzesińskim – Stefan Potocki i Antoni Zygmunt Helcel. Otrzymano zapewnienie, że zostanie powołana specjalna komisja rządowa, do czego jednak nie doszło[2].

Od jesieni 1848 Jan Kanty Rzesiński wykładał, jako zastępca profesora, w Katedrze Prawa Natury i kryminalnego (nadal prowadząc własną kancelarię). W roku 1850 został profesorem zwyczajnym filozofii prawa oraz rozpoczął pracę w komisji przygotowującej statut gminny Krakowa. Mimo intensywnej germanizacji Wydziału Prawa, otrzymał osobiste zezwolenie na prowadzenie wykładów w języku polskim. Po czterech latach otrzymał katedrę prawa francuskiego i dawnego prawa cywilnego – jedyną na Wydziale katedrę z polskim językiem wykładowym[2].

Był członkiem Krakowskiego Towarzystwa Naukowego od 31 grudnia 1847 roku i członkiem Komitetu wydziału akademickiego umiejętności moralnych od 4 listopada 1848 roku[2].

Publikacje (wybór) | edytuj kod

Felietony i wiersze młodzieńcze, publikowane w „Pszczółce Krakowskiej”, m.in.;
  • Podróż do Oświęcimia (felieton),
  • Duma o generale Wodzickim,
  • Groby królów i bohaterów polskich spoczywających w świątyni na Wawelu (m.in. Kopiec Wandy[4])
  • Duma pisana na zwaliskach starożytnego zamku Lanckorony,
  • Duma o Zawiszy Czarnym.
Publikacje z dziadziny prawa (wybór)[5][6][7]
  • Processus juris civilis Cracoviensis a Consulibus civitatis A.D. MDXLIV. Sigismundo I. regnante conscriptus. E codice manuscripto edidit… Proces cywilny Krakowski przez Rajców miasta w roku 1544 napisany… (Latin text, with a Polish introduction, 1 edition published in 1840 in English)[8]
  • De usuris secundum ius Romanum commentatio inauguralis (1 edition published in 1828 in Latin)
  • E. Gibbona rys historyczny Prawa Rzymskiego (przełożył z angielskiego i uwagami G. Hugona powieķszył J.H.S. Rzesiński by Edward, Gibbon, 1 edition published in 1830 in Latin)
  • De Iustino Trogi Pompeii epitomatore (1 edition published in 1826 in Latin)
  • Processus juris civilis Cracoviensis a consulibus civitatis a. d. 1544 Sigismundo L. regnante conscriptus (1840 in Polish)

Życie osobiste | edytuj kod

Ożenił się z Joanną a Woszczyńskich (1818–1864). Mieli córkę Helenę. Był właścicielem kamienicy przy uu Kanoniczej 14 i lokali przy ul. Poselskiej, m.in. części Pałac Wielopolskich, zakupionej po pożarze[2].

Zmarł 26 czerwca 1855 roku. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim[2].

Córka wyszła za mąż za Andrzeja Rydzowskiego, który opublikował prace Jana Kanty Rzesińskiego, pozostawione w rękopisie[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Jolanta Herian-Ślusarska: Prof. Jan Kanty Rzesiński (1803-1855) (pol.). W: Uniwersytet Jagielloński > Odeszli > Lista pamięci [on-line]. www.uj.edu.pl. [dostęp 2014-02-22].
  2. a b c d e f g h i j Wojciech M. Bartel: Rzesiński Jan Kanty (1803-1855). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXIV: Kapostas Andrzej – Klobassa Zręcki Karol. Kraków: PAN (www.psb.pan.krakow), 1992-1993, s. 43-45.
  3. a b Rzesiński, Jan Kanty (niem.). W: Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation (​ISBN 978-3-7001-3213-4​), s. 355–356 [on-line]. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. [dostęp 2014-02-23].
  4. Jan Kanty Rzesiński: Kopiec Wandy (pol.). W: Groby królów i bohaterów polskich spoczywających w świątyni na Wawelu [on-line]. raptularzyk.weebly.com, 1821. [dostęp 2014-02-24].
  5. Most widely held works by Jan Kanty Hieronim Stefan RZESIŃSKI (ang.). W: WorldCat Identities [on-line]. orlabs.oclc.org. [dostęp 2014-02-23].
  6. inauthor Jan Kanty Hieronim Stefan RZESIŃSKI. W: Wyszukiwarka www.google.pl/search [on-line]. [dostęp 2014-02-23].
  7. Rzesiński, Jan Kanty (pol.). W: Bibliografia Estreichera, tom 4 [on-line]. www.estreicher.uj.edu.pl. s. 157. [dostęp 2014-02-23].
  8. Jan Kanty Hieronim Stefan RZESIŃSKI: Civitatis A.D. MDXLIV. Sigismundo I. Regnante Conscriptus. E Codice Manuscripto Edidit ... I.H.S. Rzesiński. (Proces Cywilny Krakowski Przez Rajców Miasta W Roku 1544 ... Napisany, Etc.) [The Latin Text, with a Polish Introduction. (łac.). 1840. [dostęp 2014-02-23].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jan Kanty Rzesiński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy