Jan Kobuszewski


Jan Kobuszewski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Kobuszewski (ur. 19 kwietnia 1934 w Warszawie, zm. 28 września 2019 tamże) – polski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy, artysta kabaretowy oraz satyryk.

Związany był z ZAKR oraz kabaretami Dudek i Olgi Lipińskiej. Wystąpił w ok. 2 tys. programów telewizyjnych i kilkudziesięciu filmach, w tym Stanisława Barei: Poszukiwany, poszukiwana (1972), Nie ma róży bez ognia (1974) czy Brunet wieczorową porą (1976). Propozycje, które otrzymywał, obejmowały charakterystyczne, często niewielkie role[1]. Wraz z Janem Kociniakiem był gospodarzem pierwszego cyklicznego, satyrycznego programu telewizyjnego Wielokropek (od 1963), a także odtwórcą roli tytułowej w pierwszym polskim serialu telewizyjnym Barbara i Jan. Był narratorem popularnego cyklicznego, humorystycznego programu telewizyjnego Bajka dla dorosłych. Odgrywał rolę dziadka Jacka Marii Poszepszyńskiego ze słuchowiska radiowego Rodzina Poszepszyńskich. W latach 1999–2000 na antenie telewizji Polsat współprowadził, razem z Jerzym Petersburskim jr., program rozrywkowy Macie, co chcecie.

Stworzył wiele kreacji teatralnych, między innymi: Lucky’ego w Czekając na Godota Samuela Becketta, Biondello w Poskromieniu złośnicy Williama Szekspira i Doktora w Dziadach Adama Mickiewicza. Reżyserował Wstrętnego egoistę Françoise Dorin i Czarującego łajdaka Pierre’a Chesnota[1].

W 2012 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[1] za „wybitne zasługi dla kultury polskiej i osiągnięcia w pracy artystycznej”[2].

Spis treści

Wczesne lata | edytuj kod

Jan Kobuszewski (2007) Jan Kobuszewski z żoną Hanną Zembrzuską-Kobuszewską u Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego (2007)

Urodził się w Warszawie[3] w domu przy ul. Nadwiślańskiej 3 na Nowym Bródnie, w rodzinie katolickiej jako syn Aliny (z domu Kowalska) i Edwarda Kobuszewskich. Był najmłodszym z trójki dzieci, miał dwie starsze siostry – Marię (ur. 1920) i Hannę (ur. 1921), matkę aktora Wiktora Zborowskiego.

Jesienią 1945 mały Janek oglądał spektakl Placówka wg Prusa w Teatrze Comoedia przy ulicy Szwedzkiej, a potem w Sali Wedla obejrzał Dwa teatry Szaniawskiego.

Po ukończeniu stołecznego Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza, w 1951 zdecydował się zdawać egzaminy do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, lecz nie został przyjęty[4]. Dopiero rok później udało mu się zdać egzaminy, gdy był już absolwentem Państwowej Szkoły Dramatycznej Teatru Lalek[5]. Jego studenckim debiutem była Panna Maliczewska wg Gabrieli Zapolskiej w reżyserii Janiny Romanówny.

Kariera | edytuj kod

W 1955 zadebiutował na ekranie niewielką rolą Francuza w dramacie wojennym Godziny nadziei Jana Rybkowskiego. Po ukończeniu studiów (1956) rozpoczął współpracę z Teatrem Młodej Warszawy (1956–1957), gdzie zadebiutował rolą dyplomową Cara Dormindonta w Żołnierzu i biedzie Samuiła Marszaka. Potem przeniósł się do Teatru Klasycznego (1957–1958). Następnie występował na deskach teatrów: Polskiego (1958–1964 i 1969–1975), Wielkiego (1964–1969) i Nowego w Łodzi (1975–1976).

Z powodzeniem grywał role dramatyczne w sztukach klasycznych takie jak Biondello w Poskromieniu złośnicy Szekspira (1957), Pietrowicz w Płaszczu Gogola (1960), Papkin w Zemście Fredry (1962), Oswald w Królu Learze Szekspira (1962), Lokaj – Jan Parblichenko w Kurce wodnej Witkacego (1964) i Doktor w Dziadach Mickiewicza (1964).

W Teatrze Narodowym zagrał w spektaklach Kazimierza Dejmka, ówczesnego dyrektora narodowej sceny, w tym Mefistofelesa w Kordianie Słowackiego (1965) i Pelikana w Dziadach (1967) z Gustawem Holoubkiem w roli Gustawa-Konrada. O jego kreacji Oberona ze Snu nocy letniej Szekspira (1968) pisano, że Kobuszewski grał „z finezją i ironią”, o roli Diabła z Na szkle malowane Brylla (1970), że „z rozmachem i fantazją”.

Po jego tytułowej roli w dramacie Jan Maciej Karol Wścieklica (1966) Witkacego w reżyserii Wandy Laskowskiej w Narodowym Roman Szydłowski na łamach „Trybuny Ludu” nr 81/1966 napisał:

Bohaterem spektaklu jest Jan Kobuszewski, znakomity w typie, ruchu, słowie. Łączył bezbłędnie realizm z groteską, był prawie Witosem, wierzchosławickim chłopem, który zostaje prezydentem, ale jednocześnie był czymś więcej, zagrał całą problematykę filozoficzną „Jana Macieja Karola Wścieklicy”[6].

Aktor w młodości

Od 1976 do końca kariery scenicznej w 2013 był związany z Teatrem Kwadrat w Warszawie. Do jego dokonań na tej scenie należą, m.in.: Rotmistrz w Damach i huzarach Fredry (1977), tytułowy Wstrętny egoista Francoise Dorin (1977) w jego reżyserii, Człowiek ze sztuki w Czy zna pan Mleczną Drogę Karla Wittlingera (1979) czy tytułowy Czarujący łajdak Pierre’a Chesnota (1985) we własnej reżyserii.

Wystąpił ponad 2000 razy w telewizyjnych programach rozrywkowych, w tym w programach cyklicznych, jak Wielokropek (od 1963), w którym z Janem Kociniakiem tworzył duet wg schematu „duży i chudy z małym i korpulentnym”, czy Muzyka lekka, łatwa i przyjemna. W latach 70. XX w. był pamiętnym narratorem Bajek dla dorosłych.

W 1964 był odtwórcą roli tytułowej Jana Buszewskiego, reportera w redakcji „Echa”, w pierwszym polskim serialu telewizyjnym Barbara i Jan w reż. Hieronima Przybyła i Jerzego Ziarnika. Stał się znany z ról w popularnych serialach telewizyjnych Jerzego Gruzy – szefa hydraulików w Wojnie domowej (1966) czy jako Jasio, bufetowy w klubie sportowym, człowiek po przejściach – były lekkoatleta, który po latach sukcesów popadł w alkoholizm i zmarnował sobie karierę, w Czterdziestolatku (1974).

Na łamach czasopisma „Film” Krzysztof Demidowicz napisał:

Telewizyjny Kobuszewski to postać trochę z szalonej błazenady, trochę z absurdalnego świata Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, a trochę bohater chaplinowski, zagubiony i pełen melancholii[7].

Stanisław Bareja obsadził go w rolach – hydraulika w Poszukiwany, poszukiwana (1972), listonosza w willi w Nie ma róży bez ognia (1974), kierowcy MPO przewożącego śnieg w Brunecie wieczorową porą (1976), kombinatora mieszkaniowego w Alternatywy 4 (1983) i złodzieja „Ksywy” w Zmiennikach (1986). W filmie muzycznym Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy (1978) Janusza Rzeszewskiego i Mieczysława Jahody zagrał tajniaka Mańkowskiego. Krzysztof Gradowski namawiał go do przyjęcia roli pana Kleksa w Akademii pana Kleksa, ale się nie zdecydował i ostatecznie zagrał Piotr Fronczewski[8].

Agnieszka Osiecka w Fotonostalgii napisała:

Kobuszewski jest graficzny. Powinny wszędzie wisieć plakaty, obrazy i znaki drogowe z postacią Kobuszewskiego w tańcu. Powinien powstać serial filmów animowanych pod tytułem 'Przygody młodego znaku zapytania', a w roli znaku zapytania powinien wystąpić Jan Kobuszewski. Powinien być prowadzony w szkole teatralnej i filmowej specjalny kurs pt. 'Fenomen aktorstwa Jana Kobuszewskiego', ponieważ to jest aktorstwo, które zaprzecza wszelkim banalnym kanonom. (...) Powinien, krótko mówiąc, narodzić się reżyser filmowy, który by życie poświęcił kręceniu komedii z Kobuszewskim, ponieważ warto. Tak się jednak nie stało, i Janek Kobuszewski jest zmarnowanym Chaplinem polskiego kina[9][6].

W radiowym słuchowisku Macieja Zembatego i Jacka Janczarskiego Rodzina Poszepszyńskich grał postać dziadka Jacka Marii Poszepszyńskiego. W latach 1999–2001 na antenie Polsatu współprowadził z Jerzym Petersburskim jr. program rozrywkowy Macie, co chcecie.

Występował w kabarecie Dudek, Kabarecie Olgi Lipińskiej, a także w Kabarecie Starszych Panów.

W Teatrze Kwadrat współpracował m.in. z Marcinem Sławińskim, u którego zagrał Elwooda Dowda w przedstawieniu Mój przyjaciel Harvey (1995, 2006) Mary Chase i Anioła Stróża w Przyjaznych duszach Pam Valentine (2008). W Złodzieju Erica Chappella w reż. Janusza Majewskiego (2001) wcielił się w postać Spriggsa. W 2003 powrócił do repertuaru klasycznego i wystąpił w Kwadracie w roli Pantalona w Słudze dwóch panów Carla Goldoniego w inscenizacji Waldemara Matuszewskiego.

Życie prywatne | edytuj kod

Grób aktora Jana Kobuszewskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

W 1956 zawarł związek małżeński z Hanną Zembrzuską, mieli jedną córkę Marynę[10]. Był wujem Wiktora Zborowskiego.

Zmarł w swoim domu 28 września 2019 w otoczeniu rodziny w Warszawie w wieku 85 lat[11]. Po pożegnaniu aktora w kościele św. Stanisława Kostki oraz mszy żałobnej, trumna z ciałem aktora została pochowana w grobie rodzinnym na Cmentarzu na Starych Powązkach[12].

Publikacje | edytuj kod

  • Robert Mirosław Łukaszuk: Jan Kobuszewski. Patrzę w przyszłość (i przeszłość) z uśmiechem i radością... Edycja Świętego Pawła, 2008. ISBN 978-83-7424-420-6.
  • Hanna Zborowska: Humor w genach. Nisza, 2011. ISBN 978-83-62795-01-7.

Filmografia | edytuj kod

Filmy fabularne (kinowe i telewizyjne) | edytuj kod

Seriale telewizyjne | edytuj kod

Dubbing (gry komputerowe) | edytuj kod

Odcisk dłoni na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach

Ordery, odznaczenia, nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

polskie odznaczenia cywilne
inne

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c IAR, lulu (2019-09-28): Jan Kobuszewski nie żyje. „To był arystokrata satyry”, „był kochany przez całą Polskę” (pol.). Gazeta.pl. [dostęp 2019-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-29)].
  2. Odznaczenia państwowe w Święto Niepodległości. prezydent.pl, 11 listopada 2012. [dostęp 2012-11-11].
  3. Personalidade: Jan Kobuszewski (Polônia) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2019-09-29].
  4. Dawid Dudko (2019-09-28): Król rozrywki. Jan Kobuszewski nie żyje (pol.). Onet.pl. [dostęp 2019-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-29)].
  5. Joanna Kiwilszo. Historia praskich rodów: Rodzina Kobuszewskich. „Nowa Gazeta Praska”, 2015-05-27. ISSN 1234-6365
  6. a b „Wężykiem, wężykiem”. Te role Jana Kobuszewskiego zapamiętamy (pol.). Onet.pl. [dostęp 2019-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-29)].
  7. Film” nr 11/1993.
  8. Marcin Kalita: Krzysztof Gradowski: Kleksa miał grać Kobuszewski (pol.). Nowiny24, 2014-01-30. [dostęp 2020-02-18].
  9. Jacek Szczerba (2019-09-28): Jan Kobuszewski nie żyje. Miał 85 lat. Osiecka nazywała go zmarnowanym Chaplinem (pol.). „Gazeta Wyborcza”. [dostęp 2019-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-29)].
  10. Tygodnik „Rewia” nr 41, 12 października 2016, s. 44–45.
  11. Zmarł aktor teatralny i filmowy Jan Kobuszewski. „Był największym aktorem komediowym w Polsce” (pol.). Polskie Radio Gdańsk. [dostęp 2019-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-28)].
  12. Pogrzeb Kobuszewskiego w rocznicę jego ślubu. Siostrzeniec opowiedział o ostatnich chwilach aktora. fakt.pl. [dostęp 2019-10-07].
  13. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 kwietnia 1998 r. o nadaniu orderów (M.P. z 1998 r. nr 20, poz. 303, pkt 9.).
  14. M.P. z 2013 r. poz. 251.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jan Kobuszewski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy