Jan Krenz (dyrygent)


Jan Krenz (dyrygent) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 1 lip 2020. Od tego czasu wykonano 7 zmian, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Krenz (ur. 14 lipca 1926 we Włocławku) – polski kompozytor i dyrygent.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Syn Ottona, ewangelickiego pastora i polskiego patrioty, więźnia niemieckiego obozu koncentracyjnego. Matka i siostra zginęły podczas niemieckiego bombardowania Warszawy[1]. Gry na fortepianie uczył się początkowo u Stanisława Raube w Warszawie. W okresie okupacji niemieckiej był uczniem Zbigniewa Drzewieckiego (fortepian) i Kazimierza Sikorskiego (kompozycja). W 1943 na tajnym koncercie konspiracyjnym w Warszawie wykonano jego Kwartet smyczkowy.

7 października 1944 roku Jan Krenz opuszcza Warszawę w jednej z ostatnich ewakuowanych przez hitlerowców grup ludności cywilnej i zostaje osadzony w niemieckim obozie w Pruszkowie[1]. Studia muzyczne ukończył z odznaczeniem w 1947 roku w klasie dyrygentury Kazimierza Wiłkomirskiego i klasie kompozycji Kazimierza Sikorskiego w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Łodzi.

Jako dyrygent zadebiutował 1946 w Łodzi, prezentując m.in. własną Toccatę na fortepian i orkiestrę smyczkową (1943, utwór wycofany przez Krenza). W latach 1947–1949 był drugim dyrygentem w Państwowej Filharmonii w Poznaniu, obok Stanisława Wisłockiego; w tym samym czasie w Operze Poznańskiej wystawił Uprowadzenie z seraju W. A. Mozarta. Od 1950 koncertował regularnie za granicą. Od 1949 do 1951 asystent Grzegorza Fitelberga, dyrektora katowickiej orkiestry Polskiego Radia. W latach 1953–1968 dyrygent i dyrektor Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach.

Dwudziestosiedmioletni Krenz zyskał pozycję zupełnie niezwykłą w tym wieku. Stanął na czele grupy symfoników, która zdążyła - w rywalizacji z Filharmonią Narodową - wyrobić sobie opinię drugiej najlepszej orkiestry w kraju.

Jerzy Waldorff, Diabły i anioły, Kraków 1971, s. 256-257.

Wielokrotnie występował z Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia za granicą, m.in. w 1963 odbył, najdłuższe w dziejach polskich zespołów, 4-miesięczne tournée przez ZSRR, Mongolię, Chiny, Japonię po Nową Zelandię i Australię, dając w sumie 55 koncertów.

W 1967 został pierwszym dyrygentem, a w 1968 także dyrektorem artystycznym Teatru Wielkiego w Warszawie. Jego działalność w tej placówce (do 1973) zaznaczyła się m.in. premierami Borysa Godunowa M. Musorgskiego, Elektry R. Straussa i Otella G. Verdiego.

W latach 1968–1973 prowadził także orkiestrę radia duńskiego w Kopenhadze i współpracował z radiem holenderskim w Hilversum (1983–1985), a także z orkiestrą Yomiuri Nippon Symphony Orchestra w Tokio. W latach 1979–1982 pełnił także funkcję Generalmusikdirektor miasta Bonn, prowadząc orkiestrę Beethovenhalle oraz przedstawienia operowe (m.in. 1979 Lulu A. Berga i Straszny dwór Moniuszki z polski wykonawcami). W latach 1983–1985 współpracował z radiem holenderskim w Hilversum. Gościnnie dyrygował we wszystkich ważniejszych ośrodkach muzycznych, występował m.in. z Berliner Philharmoniker, Staatskapelle Dresden, orkiestrą Filharmoniczną w Leningradzie, Tonhalle w Zurychu, Orchestra delia Scala w Mediolanie, Royal Concertgebouw w Amsterdamie oraz z orkiestrami londyńskimi, a także w Stanach Zjednoczonych z Detroit Symphony Orchestra i New York Brooklyn Symphony Orchestra. Uczestniczył regularnie w Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień oraz w festiwalach m.in. w Edynburgu, Bergen, Pradze, Montreux, Osace, Wiedniu. Krenz często dyryguje gościnnie orkiestrą Filharmonii Narodowej oraz zespołem Sinfonia Varsovia, z którym odbył kilka zagranicznych tournées.

Nagrania płytowe Krenz wykonał m.in. dla firm PN, Philips, Supraphon, Olympia, Lyssna, obejmują one utwory kompozytorów polski (Chopin, Moniuszko, Paderewski, Szymanowski, Lutosławski, Serocki, Baird, Górecki, Szabelski), muzykę klasyczną i romantyczną, dzieła czołowych przedstawicieli współczesności. Za nagrania płytowe otrzymał liczne międzynarodowe nagrody. Ponadto współpracował z PRiTV w Warszawie prowadząc np. w latach 70. cykl audycji telewizyjnych Słowo i muzyka, a 1990-1991 cykl audycji radiowych poświęconych polski kompozytorom.

19 listopada 2006 roku, w 80. rocznicę urodzin i 60. rocznicę debiutu dyrygenckiego w Łodzi, Jan Krenz otrzymał Nagrodę Tansman za wybitną indywidualność muzyczną i bezkompromisowość w twórczości, przyznawaną przez Stowarzyszenie Promocji Kultury im. Aleksandra Tansmana w Łodzi, i poprowadził towarzyszący wręczeniu nagrody finałowy koncert VI Międzynarodowego Festiwalu i Konkursu Indywidualności Muzycznych im. Aleksandra Tansmana w Łodzi, z towarzyszeniem Elżbiety Chojnackiej i Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia[2][3].

W 2007 był bohaterem Festiwalu Kompozytorów Polskich w Bielsku-Białej (obok Karola Szymanowskiego).

Zofia Helman w Encyklopedii muzycznej PWM napisała o nim:

działalność i osiągnięcia artystyczne postawiły go w rzędzie czołowych współczesnych mistrzów batuty (...) Obdarzony talentem kreacyjnym, nadaje wykonywanym dziełom piętno swej osobowości, nie wykraczając jednak poza intencje kompozytora, lecz raczej je uwydatniając. W interpretacji Krenza wirtuozowska precyzja wykonania i przemyślenie szczegółów konstrukcji utworu idą w parze ze zmysłem muzycznej dramaturgii, podkreśleniem jakości emocjonalnych dzieła oraz znakomitym wyczuciem stylów[4].

Autor muzyki do filmów Andrzeja Munka Kolejarskie słowo, Błękitny Krzyż, Niedzielny Poranek, Eroica i Zezowate szczęście oraz do filmu Andrzeja Wajdy Kanał.

Wraz z Tadeuszem Bairdem i Kazimierzem Serockim stworzył w 1949 "Grupę 49", która formalnie stawiała sobie za cel wprowadzenie do polskiej muzyki zasad socrealizmu, a faktycznie tworzyła muzykę utrzymaną w estetyce neoklasycznej, a niekiedy nawet - jak w przypadku kantaty Dwa miasta na dwa chóry i orkiestrę Krenza - "futurystyczno-mahlerowskiej"[5][6].

5 października 2005 podczas uroczystości w krakowskim magistracie został uhonorowany przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[7].

W 2018 otrzymał tytuł doktora honoris causa Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi[8].

Utwory (wybór) | edytuj kod

  • I kwartet smyczkowy (1943)
  • Tryptyk na głos i fortepian (1946)
  • Symfonia nr 1 (1947–1949)
  • Serenada klasyczna na małą orkiestrę (1950)
  • Dwie śpiewki (smutna i wesoła) na chór a cappella (1950)
  • Kwartet na flet, obój, klarnet i fagot (1950)
  • Dwa miasta, kantata na dwa chóry i orkiestrę (1950)
  • Taniec symfoniczny na orkiestrę (1951)
  • Serenada wiejska na małą orkiestrę (1951)
  • Rapsodia na orkiestrę smyczkową, ksylofon, tam-tam, kotły i czelestę (1952)
  • Concertino na fortepian i małą orkiestrę (1952)
  • Musica per clarinetto solo (1958)
  • Capriccio na 24 instrumenty (1961–1962)
  • Messa breve per coro e campane (1982)
  • Maski – tryptyk symfoniczny na orkiestrę (1982–1985)
  • Musica da camera (Quartetto No. 3) per quartetto d’archi (1983)
  • Sonatina per due violini soli (1986)
  • Epitaphion na orkiestrę (1989–1990)
  • Symfonia nr 2 (quasi una fantasia) (1989–1992)
  • Sinfonietta per fiati (1994–1995)
  • Impromptu pour violoncelle (1997)
  • Tristan in memoriam. Postludium per quartetto d’archi (1997)
  • Aria i Perpetuum Mobile na orkiestrę (2004)
  • Uwertura na orkiestrę symfoniczną (2005)
  • Requiem na baryton solo, chór mieszany i orkiestrę (2007)

Odznaczenia i nagrody | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b JerzyJ. Waldorff JerzyJ., Diabły i anioły, Kraków 1971, s. 257-258. 
  2. VI Międzynarodowy Festiwal im. Aleksandra Tansmana w Łodzi, Onet Kultura, 14 listopada 2006 [dostęp 2020-06-30]  (pol.).
  3. VI Międzynarodowy Festiwal im. Aleksandra Tansmana, www.rmfclassic.pl [dostęp 2020-06-30] .
  4. Zofia Helman: Krenz Jan. W: Elżbieta Dziębowska: Encyklopedia muzyczna PWM. T. 5: klł część biograficzna. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997, s. 204. ISBN 978-83-224-3303-4. OCLC 164821167.Sprawdź autora rozdziału:1.
  5. MaciejM. Gołąb MaciejM., Muzyczna moderna w XX wieku. Między kontynuacją, nowością a zmianą fonosystemu, Wrocław 2011, s. 178-179. 
  6. Józef MariaJ.M. Chomiński Józef MariaJ.M., Dwa miasta - kantata Jana Krenza, "Muzyka" 1951, nr 3/4, s. 8 .
  7. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wiadomosci.wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2013-01-05].
  8. Dariusz Pawłowski: Maestro Jan Krenz doktorem honoris causa Akademii Muzycznej w Łodzi (pol.). Dziennik Łódzki, 5 lipca 2018. [dostęp 2018-08-01].
  9. M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1078, pkt 67.
  10. M.P. z 1954 r. nr 98, poz. 1160.
  11. Dziennik Polski, rok XXVIII, nr 172 (8835), s. 3.

Bibliografia | edytuj kod

  • Mieczysław Kominek: Zawierzyłem losowi. Wywiad z Janem Krenzem. „Studio”, nr 7/1993, Prószyński i S-ka, Warszawa, ISSN 1230-0799.
  • Jan Krenz w bazie filmpolski.pl
  • Jan Krenz w bazie Filmweb
  • Jan Krenz w bazie e-teatr.pl
  • Zofia Helman: Krenz Jan. W: Elżbieta Dziębowska: Encyklopedia muzyczna PWM. T. 5: klł część biograficzna. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997, s. 203–204. ISBN 978-83-224-3303-4. OCLC 164821167. (pol.)Sprawdź autora rozdziału:1.
  • S. Kisielewski, Grupa 49, "Tygodnik Powszechny" 1950, nr 5.
  • J. M. Chomiński, Dwa miasta - kantata Jana Krenza, "Muzyka" 1951, nr 3/4.
  • J. Waldorff, Diabły i anioły, Kraków 1971.
  • M. Gołąb, Muzyczna moderna w XX wieku. Między kontynuacją, nowością a zmianą fonosystemu, Wrocław 2011.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jan Krenz (dyrygent)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy