Jan Nelken


Jan Nelken w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Władysław Nelken ps. Otto, Marek, Tytus (ur. 4 marca?/16 marca 1878 w Skomoroszkach, zm. w kwietniu 1940 w Katyniu) – polski lekarz psychiatra, psychoanalityk, pułkownik Wojska Polskiego, działacz socjalistyczny, członek PPS, ofiara zbrodni katyńskiej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się we wsi Skomoroszki w guberni kijowskiej jako syn dyrektora cukrowni Edwarda Nelkena (1850–1930) i Eugenii z domu Felsz (1854–1909)[1]. Był wyznania ewangelicko-augsburskiego[2].

Uczęszczał do gimnazjum w Warszawie. W 1896 roku rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Wydalony z uczelni i z Warszawy za działalność socjalistyczną, wyjechał do Kazania, gdzie 18 października 1902 otrzymał dyplom lekarski[2]. Po powrocie do Warszawy rozpoczął praktykę psychiatryczną i działalność polityczną w Polskiej Partii Socjalistycznej. Był kilka razy aresztowany i więziony. 8 stycznia 1909 nostryfikował dyplom na wydziale medycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego[2].

W czasie I wojny światowej służył w cesarskiej i królewskiej armii jako lekarz Szpitala Garnizonowego we Lwowie. W latach 1919–1934 pełnił służbę w Wojsku Polskim, w Szpitalu Okręgowym Nr I w Warszawie, Szkole Podchorążych Sanitarnych oraz na stanowisku zastępcy kierownika, a następnie kierownika Oddziału Psychiatrycznego Centrum Wyszkolenia Sanitarnego w Warszawie. 30 czerwca 1934 został przeniesiony w stan spoczynku[3]. Został awansowany do stopnia pułkownika w korpusie oficerów sanitarnych lekarzy ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 (w 1928 był zweryfikowany z lokatą 3).

Po zakończeniu zawodowej służby wojskowej praktykował w Ambulatorium na Solcu i Ubezpieczalni Społecznej. Był członkiem Zarządu Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i redaktorem Rocznika Psychiatrycznego.

W 1904 ożenił się ze Stanisławą Radomską (zm. 1967). Rozwiedli się w 1925 roku, małżeństwo było bezdzietne. Po raz drugi ożenił się 23 lipca 1925 roku[4] z Ireną z Borkowskich (1925–1944), z którą miał dwoje dzieci: córkę Annę (1926–1944) i syna Jana (1931).

Po wybuchu II wojny światowej 1939 wraz z kadrą Centrum Wyszkolenia Sanitarnego ewakuował się na tereny wschodnie, a po agresji ZSRR na Polskę został aresztowany przez Sowietów. Był przetrzymywany początkowo w obozie putywlskim[5] a następnie w Kozielsku. Wiosną 1940 został przetransportowany do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Został pochowany na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. Podczas ekshumacji w 1943 jego ciało nie zostało zidentyfikowane pod jego nazwiskiem[6]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, wydanie czasopisma „Goniec Krakowski” z 16 kwietnia 1943 poinformowało wówczas o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m.in. zwłok gen. Smorawińskiego[7].

Jego żona Irena i córka Anna zginęły w 1944 w powstaniu warszawskim[8].

Upamiętnienie | edytuj kod

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała brygady[9]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

17 września 2009 przy Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Jana Nelkena[10].

Lista prac | edytuj kod

  • Badania płynu mózgowo-rdzeniowego i jego wyniki w schorzeniach układu nerwowego, powstających na tle kiły. Przegląd Lekarski, 1909
  • O porażeniach następowych po ostrem zatruciu tlenkiem węgla. Kraków, 1909
  • Ein Fall von Poliomyelitis anterior acuta cruciata mit folgender Syringomyelie. „Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie”. 3 (1), s. 196–202, 1910. DOI: 10.1007/BF02893593
  • Psychologische Untersuchungen an Dementia præcox-Kranken. Journal für Psychologie und Neurologie 17, ss. 174–185, 1911
  • Analytische Beobachtungen über Phantasien eines Schizophrenen. Jahrbuch für psychoanalytische und psychopathologische Forschungen 4, ss. 504–562, 1912
  • Ueber schizophrene Wortzerlegungen. Zentralblatt für Psychoanalyse 2, 1–5, 1911
  • Badania psychoanalityczne chorób nerwowych. Neurologja Polska 2, 1913
  • O potrzebie państwowego Zakładu dla umysłowo chorych zbrodniarzy w Galicyi, 1913
  • Alkohol i przestępstwa w wojsku podczas wojny. Lekarz Wojskowy 1 (21), ss. 9–18, 1920
  • Psychozy reaktywne na wojnie. Lekarz Wojskowy 2 (30), 1921
  • Udawanie zaburzeń psychicznych a służba wojskowa. Warszawa, 1926
  • Orzeczenia sądowo-lekarskie. Warszawa, 1927
  • Ostre upicie się i jego znaczenie sądowo-lekarskie. Wojskowy Przegląd Prawniczy 3, 1930
  • Kokainizm i homoseksualizm, 1931
  • Ostre upicie się i przestępczość. Warszawa, 1931
  • O powikłaniu chorób psychicznych przez różę, 1932
  • Hygjena psychiczna w wojsku. Warszawa, 1934
  • Psychozy reaktywne w oświetleniu wojny światowej i służby wojskowej, 1934
  • Higjena psychiczna usposobienia psychopatycznego jako zagadnienie kultury, 1935
  • Z dziedziny psychoneurologii dziecięcej w Rosji. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 12, 1935
  • Handelsman J, Nelken J. O zachowaniu się niepamięci po postrzale głowy. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 11 (18/19), 1935
  • Głosy krytyczne z dziedziny eugeniki współczesnej. Warszawskie Czasopismo Lekarskie, 1936
  • Higjena psychiczna obrony przeciwgazowej. Lekarz Polski 1, 1936
  • O wojnie bakteriologicznej. Lekarz Polski, 1936
  • Pamiętnik Forela. Warszawskie Czasopismo Lekarskie, 1936
  • Humanizacja wojny w świetle zagadnień higieny psychicznej. Warszawskie Czasopismo Lekarskie, 1937
  • Niewystarczalność konwencji genewskiej wobec walki lotniczo-gazowej. Lekarz Polski, 1937
  • Dziesięciolecie przygotowań do walki lotniczo-gazowej. Warszawskie Czasopismo Lekarskie, 1938
  • Alkohol a walka lotniczo-gazowa. Lekarz Wojskowy 14 (4), ss. 80–83, 1938

Awanse | edytuj kod

  • podpułkownik – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 (w 1924 zajmował 24 lokatę w korpusie oficerów zawodowych sanitarnych, grupa lekarzy
  • pułkownik – 16 marca 1927 ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 i 5 lokatą w korpusie oficerów zawodowych sanitarnych, grupa lekarzy
  • generał brygady – pośmiertnie 5 października 2007
 Osobny artykuł: Awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007.

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=50585
  2. a b c Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850-1918. M–N. Stopka K. (red.). Kraków: Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011, s. 663. ISBN 978-83-62261-37-6.
  3. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 11 z 7 czerwca 1934 r. s. 145.
  4. Łoza S: Czy wiesz kto to jest?. Wyd. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 517
  5. 1 LISTOPADA 1939 r. WŚRÓD JEŃCÓW KOZIELSKA, www.rodzinapolska.pl [dostęp 2019-05-05] .
  6. Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 12 lipca 2014].
  7. Zbrodnia Katyńska. Ekshumacja grobów w Katyniu, 1943. „Teka edukacyjna IPN”, s. 24. Instytut Pamięci Narodowej
  8. Polski Słownik Biograficzny. Uzupełnienia i sprostowania do tomów I-XL. Warszawa-Kraków: Polska Akademia Nauk, Polska Akademia Umiejętności, 2002. ISBN 83-88909-00-2.
  9. M.P. z 2007 r. nr 85, poz. 885
  10. Uroczystość sadzenia "Dębu Pamięci". wim.mil.pl. [dostęp 12 lipca 2014].
  11. 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163

Bibliografia | edytuj kod

  • Herman E. Dr Jan Nelken. Neurologia Polska 24, ss. 8-11, 1950
  • Ilnicki, S., Nelken, J., jr. Pułkownik doktor medycyny Jan Nelken. „Psychiatria Polska”. 20 (5), s. 386-396, 1986. PMID: 3295925
  • Ilnicki S, Nelken J., jun. Pamiętnik płk. dr. med. Jana Nelkena znaleziony w Katyniu. Lekarz Wojskowy 3/4, ss. 206-209, 1993
  • Nelken J. Płk dr med. Jan Nelken (ur.16.III.1878–zm.1940). Archiwum Medycyny Sądowej 2, ss. 136-140, 1985
  • Red. „Nelken, Jan Władysław” W: Polski Słownik Biograficzny tom 22 ss. 667–668
  • Sitkiewicz T. Jan Władysław Nelken. Wojskowy Przegląd Historyczny 2 (128), s. 417, 1989
  • Jan Bohdan Gliński: Słownik biograficzny lekarzy i farmaceutów, ofiar II wojny światowej. Wrocław: Urban & Partner, 1997 s. 282–284
  • Stanisław Ilnicki, Jan Nelken jun.: Gen. bryg. dr med. Jan Władysław Nelken (1878–1940). Warszawa: Wojskowy Instytut Medyczny. Klinika Psychiatrii i Stresu Bojowego w Warszawie, 2009 ​ISBN 978-83-925530-2-1
  • Rocznik Oficerski 1924. Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1003, 1017, 1079.
  • Rocznik Oficerski 1928. Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 709, 725.
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 321, 826.
  • Stanisław Konopka. Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1936 rok. Warszawa: Biuro Propagandy Polskiej Medycyny przy Naczelnej Izbie Lekarskiej, 1936, s. 1204, 1228, 1317, 1697.
  • Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. s. 424. [dostęp 12 lipca 2014].
  • Maria Magdalena Blombergowa. Uczeni polscy rozstrzelani w Katyniu, Charkowie i Twerze. „Analecta”, s. 31, R. 9 Z. 2 (18) / 2000. 

Zobacz też | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jan Nelken" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy