Jan Olszewski


Jan Olszewski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Ferdynand Olszewski i (ur. 20 sierpnia 1930 w Warszawie, zm. 7 lutego 2019 tamże[1]) – polski polityk, adwokat i publicysta. W okresie II wojny światowej i okupacji żołnierz Szarych Szeregów oraz uczestnik powstania warszawskiego. Działacz opozycji demokratycznej i obrońca w procesach politycznych w okresie PRL, wolnomularz.

W latach 1991–1992 prezes Rady Ministrów, w latach 1991–1993 i 1997–2005 poseł na Sejm I, III i IV kadencji, założyciel i przewodniczący Ruchu dla Rzeczypospolitej oraz Ruchu Odbudowy Polski, w latach 1989–1991 i 2005–2006 członek Trybunału Stanu, w latach 2006–2010 doradca prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego. Kawaler Orderu Orła Białego.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Młodość, II wojna światowa i edukacja | edytuj kod

Syn Ferdynanda i Jadwigi[2][3]. Urodził się w rodzinnym domu przy ulicy Poborzańskiej 21 na warszawskim Bródnie[4] w rodzinie kolejarzy, politycznie związanej z tradycjami polskiego niepodległościowego ruchu robotniczego. Jego matka była stryjeczną siostrą Stefana Okrzei, jednego z założycieli Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej, straconego przez Rosjan w trakcie rewolucji w 1905. Miał starszą siostrę Marię (ur. 1923)[5].

Podczas okupacji niemieckiej był członkiem konspiracyjnego harcerstwa – Szarych Szeregów, do organizacji tej wstąpił w 1943. Działał w tzw. Zawiszy (najmłodszej grupie wiekowej Szarych Szeregów). Był członkiem drużyny PH-100-BP im. Bolesława Prusa na Nowym Bródnie[6], gdzie nosił pseudonim „Orlik”[5][6][7]. Jako łącznik uczestniczył na terenie Pragi w powstaniu warszawskim[8]. W latach 1946–1947 działał w młodzieżowym kole Polskiego Stronnictwa Ludowego Stanisława Mikołajczyka[9]. Brał wówczas udział w kampanii wyborczej na rzecz tej partii w wyborach do Sejmu Ustawodawczego.

Absolwent stołecznego XIII Liceum Ogólnokształcącego im. Ludwika Waryńskiego (1949). W 1953 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego.

Działalność zawodowa i publiczna w PRL | edytuj kod

Działalność w latach 50., 60. i 70. | edytuj kod

Po ukończeniu studiów pracował w Ministerstwie Sprawiedliwości (do 1954), później w Zakładzie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk (do 1956).

W latach 1956–1957 był członkiem zespołu redakcyjnego tygodnika „Po prostu”. Napisał z Walerym Namiotkiewiczem i Jerzym Ambroziewiczem tekst Na spotkanie ludziom z AK (zamieszczony w tym czasopiśmie w wydaniu z 11 marca 1956), w którym autorzy wzywali do rehabilitacji żołnierzy Armii Krajowej. W swoich artykułach wskazywał nadużycia w sądownictwie i wymiarze sprawiedliwości, opisywał symbiozę aparatu partyjnego ze środowiskiem przestępczym na prowincji. Od 1957 miał utrzymywany przez dwa lata zakaz publikowania jako dziennikarz.

W latach 1956–1962 należał do Klubu Krzywego Koła, od 1958 do 1961 wchodził w skład zarządu tego klubu. Po rozwiązaniu tej organizacji uczestniczył w spotkaniach u Jana Józefa Lipskiego. Według pracy Ludwika Hassa Jan Olszewski został przyjęty do wolnomularstwa 1 maja 1962 w niezależnej loży „Kopernik” w Warszawie. W loży tej nadano mu w 1964 stopień mistrza, później miał być drugim dozorcą, mówcą i wielkim przysposobicielem Wielkiej Loży Narodowej Polski[10]. Jan Olszewski w wywiadzie-rzece Prosto w oczy twierdził, że reaktywowana loża „Kopernik” służyła jedynie jako kamuflaż dla kontynuowania pewnych wątków działalności Klubu Krzywego Koła w konspiracji[11].

W latach 60. był obrońcą w procesach politycznych m.in. Melchiora Wańkowicza (1964), Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego (1965), Janusza Szpotańskiego (1968), Adama Michnika i Jana Nepomucena Millera. W latach 1968–1970, w związku z obroną studentów aresztowanych w czasie manifestacji marcowych w Warszawie, był zawieszony w prawie wykonywania zawodu. Po tym okresie powrócił do pracy jako adwokat. W 1970 brał udział jako obrońca w procesie działaczy niepodległościowej organizacji Ruch.

W grudniu 1975 był inicjatorem, współautorem (wraz z Jackiem Kuroniem i Jakubem Karpińskim) oraz sygnatariuszem Listu 59, apelu do Sejmu PRL zawierającego protest przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL oraz deklarację celów opozycji. W styczniu 1976 z Wojciechem Ziembińskim napisał skierowany do Sejmu PRL List 14, będącego kolejnym protestem przeciwko wprowadzeniu do konstytucji zapisu o nienaruszalności sojuszu ze Związkiem Radzieckim. Podpisał również oświadczenie 14 intelektualistów z czerwca 1976, solidaryzujące się z protestami robotniczymi.

W 1976 znalazł się wśród założycieli Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. W okresie swojej działalności w PPN latach 1976–1980 ogłosił ponad pięćdziesiąt publikacji programowych. W 1977 napisał, wydany przez tę organizację i następnie wznawiany w ramach drugiego obiegu wydawniczego, poradnik Obywatel a Służba Bezpieczeństwa, który stał się instrukcją dla opozycjonistów rozpracowywanych przez funkcjonariuszy SB w okresie stanu wojennego. Należał do czteroosobowego kierownictwa PPN wraz ze Zdzisławem Najderem, Andrzejem Kijowskim i Janem Józefem Szczepańskim.

W 1976 uczestniczył w zakładaniu Komitetu Obrony Robotników. Był współautorem jego Apelu do społeczeństwa i władz PRL z 23 września tegoż roku. Nie został celowo umieszczony na liście ujawnionych członków KOR, co ułatwiało mu udzielanie pomocy prawnej robotnikom represjonowanym i sądzonym po wydarzeniach czerwcowych. W październiku tego samego roku wraz z Anielą Steinsbergową i Józefem Rybickim rozważał powołanie Komitetu Obrony Praw Człowieka, który współpracowałby z podobnymi organizacjami spoza Polski. Od stycznia 1977 brał aktywny udział w rozmowach środowiska Nurtu Niepodległościowego z przedstawicielami KOR-u – Jackiem Kuroniem, Janem Józefem Lipskim, Antonim Macierewiczem i Piotrem Naimskim[12]. We wrześniu 1977 podpisał Deklarację Ruchu Demokratycznego, będącą dokumentem programowym środowiska KOR-u.

Działalność w latach 80. | edytuj kod

We wrześniu 1980 włączył się w organizowanie niezależnego związku zawodowego w Warszawie. Na spotkaniu przedstawicieli niezależnych związków w Gdańsku 17 września tegoż roku wystąpił, obok Karola Modzelewskiego, z koncepcją, by wszystkie nowo powstałe związki zjednoczyły się w jedną strukturę ogólnopolską, co zostało zaakceptowane. Był doradcą Krajowej Komisji Porozumiewawczej (od października 1981 Komisji Krajowej) Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” oraz zarządu Regionu Mazowsze[13], a także jednym z autorów pierwszego statutu „Solidarności”. Prowadził następnie wraz z Wiesławem Chrzanowskim postępowanie rejestracyjne związku przed sądem w Warszawie, później także postępowanie rejestracyjne NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”. W grudniu 1980 współtworzył Komitet Obrony Więzionych za Przekonania, powołany przez KKP. Od stycznia 1981 wchodził w skład rady programowo-konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP. Wraz z mecenasem Władysławem Siłą-Nowickim opracował analizę sytuacji przedłożoną Komisji Krajowej „Solidarności” na ostatnim posiedzeniem przez wprowadzeniem 13 grudnia 1981 stanu wojennego[14].

W 1982 brał udział w panelowych dyskusjach organizowanych przez oficjalne stronnictwo katolickie PZKS[15]. Z ramienia sekretarza Episkopatu Polski, arcybiskupa Bronisława Dąbrowskiego, prowadził rozmowy z przedstawicielami władzy mające na celu doprowadzenie do zwolnienia z więzień i obozów internowania osób chorych. Brał udział w procesach przeciwko organizatorom strajków i podziemnym wydawcom. Był obrońcą m.in. Lecha Wałęsy, Zbigniewa Romaszewskiego oraz Zbigniewa Bujaka. Wiosną 1983 był inicjatorem wspólnego oświadczenia podziemnego NSZZ „Solidarność”, związków branżowych i autonomicznych, zawierającego protest przeciwko delegalizacji wszystkich związków zawodowych w Polsce. Został wówczas zatrzymany na 48 godzin, po czym – prosto z aresztu – pojawił się na sali sądowej jako obrońca w procesie członków podziemnego Międzyzakładowego Robotniczego Komitetu „Solidarności”.

Z upoważnienia prymasa Józefa Glempa i rodziny księdza Jerzego Popiełuszki w 1984 i 1985 występował jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego w procesie jego zabójców[16]. W mowie oskarżycielskiej, transmitowanej wówczas przez radio, przedstawił swoją wersję wydarzeń, dowodząc, że morderstwo związanego z „Solidarnością” duchownego miało być polityczną prowokacją, której celem było rozpętanie w kraju zamieszek.

Należał do sygnatariuszy oświadczenia z 31 maja 1987, wydanego przez grono osób zaproszonych przez Lecha Wałęsę, zawierającego podstawowe cele opozycji. Po zatrzymaniu ukrywającego się Kornela Morawieckiego miał być jego obrońcą, ale skutecznie nakłonił go (m.in. wraz z Andrzejem Stelmachowskim) do emigracji z PRL w kwietniu 1988[17][18]. W maju 1988 z ramienia episkopatu był jednym z mediatorów (wraz z Haliną Bortnowską i Andrzejem Stelmachowskim) w rozmowach podczas strajku w Hucie im. Lenina. Potem uczestniczył w rozmowach księdza Alojzego Orszulika z generałami Czesławem Kiszczakiem i Zbigniewem Pudyszem w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, gdzie dyskutowano na temat „potrzeby ratowania kraju”[19]. W grudniu 1988, w związku z planowanymi rozmowami Okrągłego Stołu współtworzył Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność”. Podejmował działania celem wyjaśnienia okoliczności zabójstw dokonanych w 1989 na księżach Stefanie Niedzielaku, Stanisławie Suchowolcu i Sylwestrze Zychu.

Od 1982 do 1989 publikował w „Przeglądzie Katolickim”, w 1989 rozpoczął współpracę z „Tygodnikiem Solidarność”.

Działalność w III Rzeczypospolitej | edytuj kod

Lata 1989–1991 | edytuj kod

Jan Olszewski i prezydent Lech Kaczyński – wręczenie nominacji na doradcę prezydenta RP

Był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu (jako ekspert strony solidarnościowej w podzespole ds. reformy prawa i sądów). Nie kandydował do Sejmu kontraktowego. W latach 1989–1991 pełnił funkcje zastępcy przewodniczącego Trybunału Stanu. W 1989 został członkiem Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej[20], a w 1990 był współzałożycielem i fundatorem Polskiej Fundacji Katyńskiej[21].

Od 1990 należał do Porozumienia Centrum. Jesienią tego samego roku uczestniczył w przygotowaniu programu wyborczego Lecha Wałęsy i był jego mężem zaufania w Państwowej Komisji Wyborczej w wyborach prezydenckich. Został następnie członkiem Komitetu Doradczego przy Prezydencie RP Lechu Wałęsie (1991).

W wyborach parlamentarnych w 1991 uzyskał mandat posła na Sejm I kadencji z listy Porozumienia Obywatelskiego Centrum. Zasiadał w Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, a także w komisjach sejmowych: nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw konstytucyjnych, Komisji Sprawiedliwości oraz Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych. Ponadto brał udział w pracach Podkomisji podstaw ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego oraz Podkomisji organów władzy ustawodawczej, wykonawczej i samorządu terytorialnego[22].

Rząd Jana Olszewskiego | edytuj kod

 Osobny artykuł: Rząd Jana Olszewskiego.

6 grudnia 1991 Sejm I kadencji na wniosek prezydenta powołał go na stanowisko prezesa Rady Ministrów[23]. Po sformowaniu składu Rady Ministrów jego gabinet uzyskał wotum zaufania 23 grudnia. Pierwszą wizytę zagraniczną jako premier złożył w lutym 1992 w Watykanie.

Jako premier deklarował spowolnienie prywatyzacji majątku państwowego, wspierał rolnictwo, wprowadzając ceny minimalne na produkowaną żywność i dopłaty do paliwa rolniczego[24], opowiadał się też za dekomunizacją w Ministerstwie Obrony Narodowej (obejmującą wszystkich żołnierzy i pracowników cywilnych Sił Zbrojnych RP i ministerstwa) oraz w MSW w tym Urzędzie Ochrony Państwa i Policji (obejmującą też pracowników cywilnych podległych MSW niebędących funkcjonariuszami), nie przygotowując w trakcie kierowania Radą Ministrów rozwiązań prawnych w tym zakresie. W maju 1992 wyraził swój sprzeciw koncepcji przekazywania baz opuszczanych przez wojska rosyjskie stacjonujące w Polsce w ręce międzynarodowych spółek polsko-rosyjskich. Uchwałą Sejmu z 5 czerwca 1992 Jan Olszewski został pozbawiony urzędu na skutek uchwalenia wotum nieufności. Głosowanie złożonego w maju wniosku o odwołanie rządu zostało przyspieszone w związku z działaniami ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza w ramach wykonywania tzw. lustracyjnej uchwały Sejmu i sporządzeniem listy Macierewicza.

 Osobny artykuł: Noc teczek.

Działalność od 1992 | edytuj kod

Uroczystość odznaczenia Andrzeja Fedorowicza Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2007)

W 1992 wystąpił z Porozumienia Centrum, został założycielem Ruchu dla Rzeczypospolitej, w którym objął funkcję przewodniczącego (po rozłamie w 1993 został honorowym przewodniczącym RdR Stanisława Węgłowskiego). Razem m.in. z Partią Wolności Kornela Morawieckiego i Akcją Polską Antoniego Macierewicza zawiązał przed wyborami parlamentarnymi w 1993 Koalicję dla Rzeczypospolitej, która z wynikiem 2,7% nie przekroczyła progu wyborczego. On sam, kandydując do Sejmu z okręgu warszawskiego, uzyskał 39 071 głosów.

Po utracie mandatu poselskiego brał udział w różnych inicjatywach integrujących pozaparlamentarne ugrupowania prawicowe (m.in. w ramach Konwentu Świętej Katarzyny). W wyborach prezydenckich w 1995 zajął czwarte miejsce, uzyskując 6,86% poparcia (1 225 453 głosów). W II turze nie poparł żadnego z kandydatów.

Po uzyskaniu tego wyniku założył nową partię pod nazwą Ruch Odbudowy Polski, która w 1996 w sondażach uzyskiwała nawet kilkanaście procent poparcia. Pozycja nowego ugrupowania zaczęła słabnąć w związku z powstaniem Akcji Wyborczej Solidarność, do której przystąpiła znacząca większość pozasejmowych partii. W wyborach w 1997 ROP odniósł względną porażkę, uzyskując 5,56% głosów i otrzymując sześć mandatów poselskich w Sejmie III kadencji. Jeden z nich przypadł Janowi Olszewskiemu, który został członkiem Komisji Spraw Zagranicznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

Ponownie zarejestrował się jako kandydat na urząd prezydenta w wyborach w 2000. Wycofał się jednak przed dniem głosowania, udzielając poparcia Marianowi Krzaklewskiemu. Wcześniej – w sierpniu tego samego roku – doznał obrażeń w wypadku samochodowym, w którym zginął członek władz ROP Waldemar Grudziński. W wyborach parlamentarnych w 2001 po raz trzeci został posłem z okręgu warszawskiego, tym razem z listy Ligi Polskich Rodzin (zdobywając 13 255 głosów). Ponownie brał udział w pracach Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Nie przystąpił do klubu LPR, pozostając posłem niezrzeszonym. 27 sierpnia 2002 współtworzył z dwoma innymi posłami Koło Poselskie ROP.

Wraz z Antonim Macierewiczem i Gabrielem Janowskim przed wyborami parlamentarnymi w 2005 stworzył federacyjną partię pod nazwą Ruch Patriotyczny, która w wyborach do Sejmu uzyskała 1,05% głosów. Sam Jan Olszewski w tych wyborach bez powodzenia ubiegał się o mandat senatora w okręgu warszawskim, uzyskując około 123 tys. głosów (16,22%) i zajmując 6. miejsce.

W latach 2005–2006 ponownie był zastępcą przewodniczącego Trybunału Stanu. Od 10 kwietnia 2006 był doradcą prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego do spraw politycznych. W wyborach parlamentarnych w 2007 miał kandydować do Senatu z ramienia Prawa i Sprawiedliwości, jednak za jego kandydaturą nie zebrano wymaganej liczby podpisów[25]. 9 listopada tego samego roku objął stanowisko szefa komisji weryfikacyjnej Wojskowych Służb Informacyjnych, zastępując na tym stanowisku Antoniego Macierewicza. 20 stycznia 2011 zrezygnował z funkcji przewodniczącego Ruchu Odbudowy Polski (który 23 czerwca 2012 uległ samorozwiązaniu).

Śmierć i pogrzeb | edytuj kod

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – wpisy do księgi kondolencyjnej Kondukt żałobny w drodze do sanktuarium Matki Bożej Łaskawej na Starym Mieście Uroczystości pogrzebowe w archikatedrze warszawskiej

W 2011 doznał udaru mózgu, od tego czasu zmagał się z ciężką chorobą. W listopadzie 2018 w wyniku zasłabnięcia trafił do jednego z warszawskich szpitali, gdzie 7 lutego 2019 zmarł[26][27]. Po jego śmierci wyłożono księgi kondolencyjne w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, a także w urzędach miejskich (np. w Gdańsku i Kołobrzegu) oraz w urzędach wojewódzkich (w tym w Krakowie i Lublinie)[28][29][30][31][32]. 14 lutego uchwałę upamiętniającą Jana Olszewskiego przyjął Senat[33][34]. Dzień później hołd premierowi oddała Komisja Europejska, na znak żałoby flagi Unii Europejskiej w Brukseli opuszczono do połowy masztu[35][36].

Uroczystości pogrzebowe o charakterze państwowym odbyły się 15 i 16 lutego 2019. Na te dni została przez prezydenta Andrzeja Dudę zarządzona żałoba narodowa[37][38]. Pierwszego dnia trumna z ciałem byłego premiera została wystawiona w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów[39]. Później w kościele św. Aleksandra na placu Trzech Krzyży pod przewodnictwem biskupa pomocniczego warszawskiego Michała Janochy (siostrzeńca Jana Olszewskiego) odprawiona została msza święta żałobna w intencji zmarłego; po niej kondukt żałobny z trumną wyruszył z KPRM do sanktuarium Matki Bożej Łaskawej na Starym Mieście[40].

Pożegnanie byłego premiera pod pomnikiem Powstania Warszawskiego Grób Jana Olszewskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Drugiego dnia trumnę przeniesiono do bazyliki archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie, gdzie odprawiona została msza święta pogrzebowa[41], której przewodniczył biskup Michał Janocha. Odczytano listy kondolencyjne od metropolity warszawskiego kardynała Kazimierza Nycza, przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski abp. Stanisława Gądeckiego i prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka. Mszę świętą koncelebrowali członkowie KEP, w tym biskupi Antoni Dydycz, Stanisław Stefanek i Tadeusz Bronakowski, uczestniczył w niej nuncjusz apostolski Salvatore Pennacchio. Homilię wygłosił Antoni Dydycz[42]. W uroczystościach pogrzebowych uczestniczyli m.in. prezydent Andrzej Duda z małżonką Agatą Kornhauser-Dudą, premier Mateusz Morawiecki, marszałkowie Sejmu i Senatu – Marek Kuchciński oraz Stanisław Karczewski, byli premierzy Jerzy Buzek, Jarosław Kaczyński i Beata Szydło, wicemarszałkowie Sejmu i Senatu, ministrowie i parlamentarzyści[43][44]. Trumnę z ciałem Jana Olszewskiego w kondukcie przetransportowano pod pomnik Powstania Warszawskiego, gdzie byłego premiera pożegnali żołnierze Armii Krajowej, powstańcy warszawscy oraz działacze antykomunistycznej opozycji w PRL. Jan Olszewski przy asyście wojskowej został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[41].

Wyniki wyborcze | edytuj kod

Publikacje | edytuj kod

  • Przerwana premiera. Z Janem Olszewskim rozmawiają Radosław Januszewski, Jerzy Kłosiński, Jan Strękowski, „Tygodnik Solidarność”, Warszawa 1992.
  • Prosto w oczy. Z Janem Olszewskim rozmawia Ewa Polak-Pałkiewicz, Inicjatywa Wydawnicza Ad Astra, Warszawa 1997, ​ISBN 83-87538-35-3​.

Odznaczenia, wyróżnienia, upamiętnienie | edytuj kod

Ordery i odznaczenia

3 maja 2009, w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności dla przemian demokratycznych i wolnej Polski, za działalność państwową i publiczną, został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Orderem Orła Białego[51]. Był później członkiem kapituły tego orderu.

W 2019 odznaczony pośmiertnie Krzyżem Wolności i Solidarności[52].

Nagrody i wyróżnienia

W 2008 rada Polskiej Fundacji Katyńskiej przyznała mu Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej[53]. W 2013 został wyróżniony Nagrodą im. św. Grzegorza I Wielkiego przyznawaną przez miesięcznik „Niezależna Gazeta Polska – Nowe Państwo[54]. 5 czerwca 2014 Rada m.st. Warszawy nadała mu tytuł honorowego obywatela Warszawy[55].

Upamiętnienie

Jest bohaterem powstałego w 2017 fabularyzowanego filmu dokumentalnego pt. Prawnik w czasach bezprawia w reżyserii Jolanty Kessler[56]. Poświęcono mu też zredagowaną przez Jerzego Urbanowicza i Elżbietę Urbanowicz książkę Racja stanu. Janowi Olszewskiemu (Zysk i S-ka, Poznań 2011, ​ISBN 978-83-7506-649-4​). W 2019 ukazała się książka Justyny Błażejowskiej pt. Ta historia wciąż trwa. Wspomnienia Jana Olszewskiego (Zysk i S-ka, IPN, Poznań 2019, ​ISBN 978-83-8116-667-6​)[57].

Jego imieniem nazwano m.in. rondo w Szczecinie[58] oraz salę konferencyjną w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku[59]. 4 czerwca 2019 w Warszawie odsłonięto kamień węgielny pod budowę jego pomnika[60].

Życie prywatne | edytuj kod

Był żonaty z dziennikarką Martą Olszewską. Był także wujkiem Michała Janochy, biskupa pomocniczego archidiecezji warszawskiej[61].

Odniesienia w kulturze | edytuj kod

W telewizyjnym programie satyrycznym Polskie zoo Marcina Wolskiego Jan Olszewski został przedstawiony jako koala.

Film dokumentalny Nocna zmiana z 1994, zrealizowany przez Jacka Kurskiego i Michała Balcerzaka, poświęcono kulisom odwołania rządu Jana Olszewskiego w czerwcu 1992[62]. Film ten powstał także na podstawie książki Jacka Kurskiego i Piotra Semki pt. Lewy czerwcowy (Editions Spotkania, Warszawa 1992). Wydarzeniami tymi inspirowany był również singelPanie Waldku, Pan się nie boi czyli lewy czerwcowy” zespołu Kult z 1998; w teledysku do tej piosenki wykorzystano m.in. sceny z filmu Nocna Zmiana[63].

Jan Olszewski stał się również jednym z głównych bohaterów powieści Marcina Wolskiego Alterland (W.A.B., Warszawa 2003)[64].

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Były premier Jan Olszewski nie żyje. tvp.pl, 8 lutego 2019. [dostęp 2019-02-08].
  2. Joanna Kiwilszo: Historia praskich rodów: Rodzina Olszewskich (2). ngp.westsidegroup.pl. [dostęp 2018-06-16].
  3. Marek Jerzy Minakowski: Jan Olszewski. sejm-wielki.pl. [dostęp 2018-01-18].
  4. Zmarł Jan Olszewski, premier wolnej Polski, który urodził się i wychował na Bródnie. targowek.info, 8 lutego 2019. [dostęp 2019-02-08].
  5. a b Joanna Kiwilszo: Historia praskich rodów: Rodzina Olszewskich. ngp.westsidegroup.pl. [dostęp 2018-06-16].
  6. a b Grzegorz Nowik: Straż nad Wisłą. T. III: Blok „Bazylika” Okręg Szarych Szeregów Warszawa-Praga 1944. Warszawa: Rytm, 2002, s. 1652. ISBN 83-88794-55-8.
  7. Jan Olszewski. prezydent.pl. [dostęp 2017-11-30].
  8. Jan Olszewski. dzieje.pl. [dostęp 2017-06-19].
  9. Piotr Zaremba: Dramatyczna opowieść Jana Olszewskiego o zabitym przed 67 laty koledze. Pamiętajmy o takich ludziach. wpolityce.pl, 31 maja 2016. [dostęp 2018-01-18].
  10. Ludwik Hass: Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny. Warszawa: Rytm, 1999, s. 352. ISBN 83-87893-52-8.
  11. Prosto w oczy. Z Janem Olszewskim rozmawia Ewa Polak-Pałkiewicz. Warszawa: Ad Astra, 1997, s. 119–121. ISBN 83-87538-35-3.
  12. Jan Skórzyński. Apel do społeczeństwa polskiego i geneza ROPCiO. „Pamięć i Sprawiedliwość”. Nr 2(13)/2008. s. 317–318. 
  13. Rówieśnicy: Jan Olszewski, Stefan Olszowski. rp.pl, 31 marca 2008. [dostęp 2010-09-06].
  14. Janusz Zabłocki: Dzienniki 1982–1986. T. 3. Cz. 2. Warszawa: IPN, 2013, s. 79.
  15. Janusz Zabłocki: Dzienniki 1982–1986. T. 3. Cz. 2. Warszawa: IPN, 2013, s. 114.
  16. Jan Olszewski. Wystąpienie adw. Jana Olszewskiego w procesie o zabójstwo ks. Jerzego Popiełuszki. „Palestra”. Nr 10(406). Tom 35, s. 53–59, 1991. [dostęp 2019-02-09]. 
  17. Dariusz Wilczak. Bilet w jedną stroną. „Newsweek”. Nr 39/2006. 
  18. Włodzimierz Domagalski: Aresztowanie Kornela Morawieckiego. interia.pl, 18 czerwca 2014. [dostęp 2019-02-09].
  19. Alojzy Orszulik: Czas przełomu. Notatki z rozmów z władzami PRL w latach 1981–1989. Warszawa-Ząbki: 2003, s. 333–335. ISBN 83-913145-3-7.
  20. Informacja o składzie członkowskim Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej, październik 1989. Warszawa: Niezależny Komitet Historyczny Badania Zbrodni Katyńskiej i Polska Fundacja Katyńska, 2007, s. 196, seria: „Zeszyty Katyńskie” nr 22.
  21. Akt notarialny ustanawiający Polską Fundację Katyńską, 6 czerwca 1990. Warszawa: Niezależny Komitet Historyczny Badania Zbrodni Katyńskiej i Polska Fundacja Katyńska, 2007, s. 209–210, seria: „Zeszyty Katyńskie” nr 22.
  22. Strona sejmowa posła I kadencji. [dostęp 2018-11-24].
  23. Rząd Jana Olszewskiego. premier.gov.pl. [dostęp 2016-12-28].
  24. Prawo i Sprawiedliwość zorganizuje 4 czerwca w Sejmie obchody upadku rządu Olszewskiego. wpolityce.pl, 25 maja 2012. [dostęp 2019-02-10].
  25. Lech Bojarski: Senat dla Platformy. wyborcza.pl, 8 października 2007. [dostęp 2013-11-02].
  26. Jan Olszewski nie żyje. tvn24.pl. [dostęp 2019-02-12].
  27. Jan Olszewski nie żyje. Był legendą opozycji antykomunistycznej. wp.pl, 8 lutego 2019. [dostęp 2019-02-12].
  28. Polacy żegnają Jana Olszewskiego. Księga kondolencyjna w kancelarii premiera. tvp.info, 9 lutego 2019. [dostęp 2019-02-12].
  29. Gdańsk pamięta Jana Olszewskiego. Wystawiono księgę kondolencyjną. dziennikbaltycki.pl, 12 lutego 2019. [dostęp 2019-02-12].
  30. Księga kondolencyjna byłego premiera Jana Olszewskiego w kołobrzeskim ratuszu. gk24.pl, 12 lutego 2019. [dostęp 2019-02-12].
  31. Pamięci Jana Olszewskiego. Księga kondolencyjna w urzędzie wojewódzkim. kurierlubelski.pl, 15 lutego 2019. [dostęp 2019-02-15].
  32. Kraków. Księga kondolencyjna w związku ze śmiercią Premiera Jana Olszewskiego. dziennikpolski24.pl, 13 lutego 2019. [dostęp 2019-02-15].
  33. Senat przyjął uchwałę upamiętniającą b. premiera Jana Olszewskiego. polsatnews.pl, 14 lutego 2019. [dostęp 2019-02-14].
  34. Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lutego 2019 r. upamiętniająca mecenasa Jana Olszewskiego – Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. z 2019 r. poz. 188).
  35. KE oddała hołd premierowi Olszewskiemu: „Był wielkim człowiekiem i wybitnym mężem stanu”. wpolityce.pl, 15 lutego 2019. [dostęp 2019-02-15].
  36. Trwają uroczystości pogrzebowe Jana Olszewskiego. Piękny gest Brukseli. wp.pl, 15 lutego 2019. [dostęp 2019-02-16].
  37. Uroczystości pogrzebowe Jana Olszewskiego. Rząd przedstawił szczegóły. onet.pl, 12 lutego 2019. [dostęp 2019-02-12].
  38. Żałoba narodowa po śmierci Jana Olszewskiego. prezydent.pl, 12 lutego 2019. [dostęp 2019-02-12].
  39. Uroczystości pogrzebowe po śmierci Jana Olszewskiego. Trumnę nieśli byli członkowie jego rządu. gazeta.pl, 15 lutego 2019. [dostęp 2019-02-15].
  40. Pożegnanie Jana Olszewskiego. Kondukt wyruszył z siedziby premiera. tvn24.pl, 15 lutego 2019. [dostęp 2019-02-15].
  41. a b Pogrzeb Jana Olszewskiego. wp.pl, 16 lutego 2019. [dostęp 2019-02-16].
  42. Uroczystości pogrzebowe śp. premiera Jana Olszewskiego. ekai.pl, 16 lutego 2019. [dostęp 2019-02-20].
  43. Uroczystości pogrzebowe śp. premiera Jana Olszewskiego. ekai.pl, 16 lutego 2019. [dostęp 2019-02-20].
  44. Trwa pogrzeb byłego premiera Jana Olszewskiego. „Byłeś najwybitniejszym polskim politykiem po 1945 roku”. wprost.pl, 16 lutego 2019. [dostęp 2019-02-20].
  45. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 31 października 1991 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych w dniu 27 października 1991 r. (M.P. z 1991 r. nr 41, poz. 288).
  46. Poland – candidate data (ang.). University of Essex. [dostęp 2016-10-13].
  47. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 listopada 1995 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 5 listopada 1995 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 126, poz. 604).
  48. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 września 1997 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 21 września 1997 r. (M.P. z 1997 r. nr 64, poz. 620).
  49. Serwis PKW – Wybory 2001. [dostęp 2016-10-13].
  50. Serwis PKW – Wybory 2005. [dostęp 2016-10-13].
  51. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 maja 2009 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2009 r. nr 41, poz. 651).
  52. Prezes IPN odznaczył 31 osób Krzyżami Wolności i Solidarności. dzieje.pl, 3 czerwca 2019. [dostęp 2019-07-07].
  53. Pierwsze nadanie Medalu Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej 8 kwietnia 2008 r. Warszawa: Niezależny Komitet Historyczny Badania Zbrodni Katyńskiej i Polska Fundacja Katyńska, 2008, s. 253–255, seria: „Zeszyty Katyńskie” nr 24. ISBN 83-917780-6-1.
  54. Jan Olszewski laureatem Grzegorza 2013. gazetapolska.pl, 31 grudnia 2013. [dostęp 2014-01-02].
  55. Uchwała nr LXXXIII/2105/2014 z 05-06-2014. um.warszawa.pl, 5 czerwca 2014. [dostęp 2014-06-17].
  56. Prawnik w czasach bezprawia w bazie filmpolski.pl. [dostęp 2019-02-09].
  57. Ta historia wciąż trwa. Wspomnienia Jana Olszewskiego. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2019-08-21].
  58. Plac w Szczecinie otrzyma imię Pawła Adamowicza, a rondo Jana Olszewskiego. portalsamorzadowy.pl, 28 lutego 2019. [dostęp 2019-02-27].
  59. Świadek i kreator historii. gosc.pl, 28 marca 2019. [dostęp 2019-03-29].
  60. KPRM: Odsłonięcie kamienia węgielnego pod budowę pomnika premiera Jana Olszewskiego. premier.gov.pl, 4 czerwca 2019. [dostęp 2019-06-05].
  61. Robert Mazurek: Kościół – dom otwarty i twierdza warowna. rp.pl, 23 maja 2015. [dostęp 2019-02-08].
  62. Nocna zmiana w bazie filmpolski.pl. [dostęp 2019-02-09].
  63. Piosenki, które symbolizowały wielkie wydarzenia polityczne. wp.pl, 29 października 2012. [dostęp 2019-02-09].
  64. Syndrom muszkietera, fantastyka i okolice.... portel.pl, 12 marca 2005. [dostęp 2019-02-09].

Bibliografia | edytuj kod

  • Przerwana premiera. Z Janem Olszewskim rozmawiają Radosław Januszewski, Jerzy Kłosiński, Jan Strękowski. Warszawa: Tygodnik Solidarność, 1992.
  • Jacek Kurski, Piotr Semka: Lewy czerwcowy. Mówią: Kaczyński, Macierewicz, Parys, Glapiński, Kostrzewa-Zorbas. Warszawa: Editions Spotkania, 1993. ISBN 83-85195-88-2.
  • Jan Skórzyński (red. nacz.): Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–89. T. 1. Warszawa: Ośrodek Karta, 2000, s. 274–276. ISBN 83-88288-65-2.
  • Wojciech Reszczyński: Wygrać prezydenta. Rozmowy Wojciecha Reszczyńskiego z kandydatami na Urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (wybory'95). Warszawa: Wydawnictwo Von Borowiecky, 1995, s. 145–162. ISBN 83-904286-0-1.
  • Strona sejmowa posła IV kadencji. [dostęp 2010-02-26].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jan Olszewski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy