Jane Marple


Jane Marple w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jane Marple, bardziej znana jako panna Marpledetektyw amator, postać fikcyjna stworzona przez pisarkę Agathę Christie.

Spis treści

Postać | edytuj kod

Panna Marple mieszka w małej wiosce St. Mary Mead. Na pozór jest typową, trochę wścibską starą panną. Ale gdy musi zmierzyć się z zagadkami kryminalnymi, wykazuje niesłychaną bystrość umysłu. Zgodnie z tradycyjnymi wzorcami powieści kryminalnej wprowadza w zakłopotanie stróżów porządku, którzy zajmują się sprawami kryminalnymi. Zawsze odnajduje jakieś analogie między zachowaniem przestępców a zdarzeniami, które zaszły kiedyś w jej rodzinnej wiosce. Rozpoznanie psychologicznych słabostek przestępców często pomaga jej w odkryciu mordercy. Pozornie rozkojarzona i nieporadna panna Marple myśli przenikliwie i trafnie, stosuje dedukcję, ujawnia praktyczną znajomość psychologii, ma wyobraźnię – toteż zawsze potrafi zdemaskować zbrodniarza.

Motto panny Marple brzmiało: „Młodzi myślą, że starsi są głupi, ale starzy wiedzą, że to młodzi są głupi.”

Historia | edytuj kod

Panna Marple pojawiła się po raz pierwszy jako bohaterka sześciu opowiadań w brytyjskim czasopiśmie „The Sketch”. Panna Marple jest jednym z członków tzw. Klubu Wtorkowego (The Tuesday Club) – klubu dyskusyjnego, w którym detektywi-amatorzy roztrząsają nierozwiązane dotychczas zagadki kryminalne. Inni członkowie to m.in. miejscowy wikary, Raymond West – bratanek panny Marple, pisarz, Joyce – jego narzeczona, artystka. Spośród nich to pannie Marple zawsze udaje się rozwiązać zagadkę. Te opowiadania wraz z siedmoma kolejnymi ukazały się w 1932 w zbiorze zatytułowanym The Thirteen Problems (tytuł amerykański: The Tuesday Club Murders) – w dwa lata po wydaniu pierwszej powieści z panną Marple, Morderstwo na plebanii (Murder at the Vicarage, 1930).

Podobnie jak w wypadku serii z Poirotem, Christie napisała też powieść, która miała stanowić zakończenie serii o przygodach staruszki. Uśpione morderstwo (Sleeping Murder) – ostatnia zagadka panny Marple – powstała około 1940, kiedy pisarka obawiała się śmierci w czasie II wojny światowej. Christie przeżyła jeszcze kilkadziesiąt lat, stąd też książka ukazała się dopiero w 1976 – rok po jej śmierci.

Powieści | edytuj kod

Opowiadania | edytuj kod

  • Trzynaście zagadek (The Thirteen Problems lub The Tuesday Club Murders, 1932) – zbiór
  • Klub Wtorkowych Spotkań
  • Świątynia Astarte
  • Sztaby złota
  • Krew na ulicy
  • Motyw i okazja
  • Zbrodnia i ryby
  • Błękitne geranium
  • Dama do towarzystwa
  • Czterech podejrzanych
  • Tragedia w Boże Narodzenie
  • Ziele śmierci
  • Wypadek w bungalowie
  • Wypadek na moście
  • Szaleństwo Greeshawa (Greenshaw's Folly, w: The Adventure of the Christmas Pudding, 1960)
  • Azyl
  • Ukryty skarb lub Dziwny żart (Strange Jest, w: Three Blind Mice, 1950)
  • Narzędzie zbrodni lub Szpilka (Tape-Measure Murder, w: Three Blind Mice, 1950)
  • Śmiertelna klątwa lub Klątwa starej stróżki (The Case of the Caretaker, w: Three Blind Mice, 1950)
  • Idealna służąca lub Doskonała pokojówka (The Case of the Perfect Maid, w: Three Blind Mice, 1950)
  • Opowiadanie panny Marple

Adaptacje | edytuj kod

Pomimo pewnej popularności bohaterki, Jane Marple pojawiła się dosyć późno na ekranach kinowych. W latach 1960. George Pollock wyreżyserował serię 4 komedii kryminalnych z Margaret Rutherford w roli detektyw i ze wspólną muzyką:

  • Murder, She Said (1962; Pociąg z Dworca Paddington kiedyś, Śmierć ma okna w nowym wydaniu na DVD) na podstawie powieści 4.50 z Paddington
  • Murder at the Gallop (1963; Morderstwo w hotelu Gallop), na podstawie opowiadań z Herkulesem Poirot Po pogrzebie (After the Funeral, 1953)
  • Murder Most Foul (1964; Morderstwo najgorszego sortu), również na podstawie powieści z Poirot – Pani McGinty nie żyje (Mrs. McGinty's Dead, 1952)
  • Murder Ahoy (1964; Ahoj, zbrodnio), nie oparty na żadnej z powieści Christie.

Rezultaty rozczarowały niektórych fanów pisarki, bo „hałaśliwa” kreacja Margaret Rutherford odbiegała od literackiego pierwowzoru, a reżyser wprowadził także zmiany w fabule. Agatha Christie przekonała się jednak wkrótce do Rutherford, skądinąd do niej podobnej.

W 1980 pannę Marple zagrała Angela Lansbury. W filmie Guya Hamiltona The Mirror Crack'd. na podstawie powieści Zwierciadło pęka w odłamków stos, większość akcji nie wypełnia jednak osoba panny Marple, która musiała ustąpić miejsca gwiazdorskiej obsadzie filmu w osobach Elizabeth Taylor, Rocka Hudsona, Geraldine Chaplin, Tony'ego Curtisa czy Kim Novak. Angela Lansbury, która zagrała pannę Marple w tym filmie, wcieliła się później w rolę Jessiki Fletcher – pisarki rozwiązującej zagadki kryminalne – w innym serialu Napisała: Morderstwo. Postać ta była w pewnym stopniu połączeniem panny Marple i innej postaci z książek Agaty Christie – Ariadny Oliver.

W latach 80. BBC wyprodukowała serial telewizyjny pt. Miss Marple, w którym pannę Marple grała Joan Hickson (wcześniej zagrała z Margaret Rutherford w Pociągu z Dworca Paddington). Serial liczył 12 odcinków. Po raz pierwszy komplet powieści z Jane Marple doczekał się ekranizacji w wykonaniu jednej i tej samej aktorki. Atmosfera filmów wiernie oddawała klimat powieści pisarki. W brytyjskim radiu powstały także słuchowiska radiowe oparte na przygodach panny Marple. Odcinki te w Polsce ukazały się w 2006 jako dodatek kolekcji DVD serialu Agatha Christie: Miss Marple.

W tym samym okresie amerykańska telewizja CBS nakręciła dwa filmy telewizyjne, w których w rolę dobrodusznej staruszki wcieliła się aktorka Helen Hayes. Były to dwa obrazy na podstawie powieści Karaibska tajemnica (1983) oraz Murder with Mirrors (1984).

W grudniu 2004 telewizja Granada Television i Granada International przy współpracy z ITV1 rozpoczęły emisję serialu Agata Christie's Marple (Agatha Christie: Miss Marple), obejmującego odcinki oparte na niemal wszystkich kolejnych opowiadaniach z panną Marple. W rolę Marple wcieliła się Geraldine McEwan. Seria filmów z Geraldine McEwan nie oddała jednak tak wiernie klimatu kryminałów pisarki. Fabuła odbiegała często od oryginalnej w powieściach Agathy Christie. Postać panny Marple wprowadzono parokrotnie do filmów, będących adaptacjami powieści w których ta bohaterka nie występowała. W 2005 w Polsce ukazała się kolekcja DVD zawierająca wszystkie wyemitowane odcinki pod nazwą Kolekcja Agatha Christie: Miss Marple – równolegle wyszła edycja Kolekcja Agatha Christie: Poirot. Polska kolekcja DVD wzbogacona była o odcinki serialu BBC z lat 80.

W 2004 japońska telewizja NHK wyprodukowała 39 odcinkowy serial anime, zatytułowany: Agatha Christie: Sławni Detektywi Poirot i Marple (アガサ・クリスティーの名探偵ポワロとマープル, Agasa Kurisutī no Meitantei Powaro to Māpuru). Serial cieszył się dużą popularnością – w 2005 wyszła kolejna seria pod tym tytułem. Głosów w tej produkcji użyczyli: Kōtarō Satomi (里見 浩太朗, Satomi Kōtarō) jako Poirot i Kaoru Yachigusa (八千草 薫, Yachigusa Kaoru) jako miss Marple.

Filmy z Margaret Rutherford | edytuj kod

Filmy z Angelą Lansbury | edytuj kod

Filmy z Helen Hayes | edytuj kod

Filmy z Joan Hickson | edytuj kod

Filmy z Geraldine McEwan | edytuj kod

Seria 1:

Seria 2:

Seria 3:

Filmy z Julią McKenzie | edytuj kod

(kontynuacja serii tv z Geraldine McEwan)

Seria 4:

Seria 5:

Seria 6:

Bibliografia | edytuj kod

  • Anne Hart, Panna Jane Marple: życie i czasy. Biografia według Agathy Christie, Prószyński i S-ka 1999
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jane Marple" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy