Janusz Głowacki


Janusz Głowacki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Janusz Andrzej Głowacki (ur. 13 września 1938 w Poznaniu, zm. 19 sierpnia 2017 w Marsa Alam[1]) – polski prozaik, dramaturg, scenarzysta, felietonista i eseista.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

W młodości był związany ze Studenckim Teatrem Satyryków, gdzie wystąpił w programie Czarna przegrywa czerwona wygrywa (1956) w reżyserii Jerzego Markuszewskiego i Wojciecha Solarza[2]. Studiował aktorstwo w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie i historię na Uniwersytecie Warszawskim. W 1961 ukończył studia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Zadebiutował w 1960 w „Almanachu Młodych” opowiadaniem pod tytułem „Na plaży”, w 1964 rozpoczął współpracę z czasopismem „Kultura”, gdzie zwrócił na siebie uwagę jako autor błyskotliwych opowiadań i felietonów. Publikacje te złożyły się na zbiory Wirówka nonsensu (1968) i Nowy taniec la-ba-da (1970).

Na przełomie lat 60. i 70. rozpoczął aktywną działalność jako scenarzysta. W 1969 powstał film Andrzeja Wajdy Polowanie na muchy, do którego Głowacki napisał scenariusz. Jednak prawdziwym sukcesem okazał się dopiero obraz stworzony we współpracy z Markiem Piwowskim pt. Rejs. Ponadto napisał scenariusze do filmów Trzeba zabić tę miłość (1972) Janusza Morgensterna, Choinka strachu (1982) Tomasza Lengrena, Wałęsa. Człowiek z nadziei (2013) Andrzeja Wajdy. Pisał dialogi do filmu Jej portret (1974) Mieczysława Waśkowskiego, wspólnie z Łukaszem Zadrzyńskim był scenarzystą Billboardu (1998). Wspólnie z Pawłem Pawlikowskim był scenarzystą Zimnej wojny (2018), która znalazła się w oficjalnej selekcji Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes[3][4]. Film zdobył w Cannes nagrodę dla najlepszego reżysera, którą Paweł Pawlikowski dedykował Januszowi Głowackiemu[5][6].

23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[7]. Do 1981 publikował felietony w warszawskiej „Kulturze”. Na kilka dni przed ogłoszeniem stanu wojennego, Głowacki wyjechał na premierę swojej sztuki Kopciuch w Royal Court Theatre(ang.) w Londynie, po 13 grudnia 1981 zdecydował się pozostać za granicą. Osiadł w Stanach Zjednoczonych, gdzie rozwinął swoją twórczość dramatopisarską i współpracował między innymi z Polskim Instytutem Teatralnym w Nowym Jorku[8]. Utworem, który zwrócił uwagę amerykańskich środowisk teatralnych była sztuka Polowanie na karaluchy (1986). Największym sukcesem dramaturgicznym okazała się Antygona w Nowym Jorku (1992), dramat z dużym powodzeniem wystawiany był w teatrach w USA i w Europie.

Głowacki był wykładowcą na Columbia University, Bennington College(ang.) w Vermont, i wizytującym dramaturgiem w New York Public Theater, Mark Taper Forum(ang.) w Los Angeles i Atlantic Center for the Arts(ang.) na Florydzie. Po powrocie do Polski współpracował z warszawskim Teatrem Ateneum pod dyrekcją Gustawa Holoubka[9].

Jego twórczość była tłumaczona na wiele języków (angielski, chiński, czeski, estoński, francuski, hiszpański, koreański, niemiecki, rosyjski, ukraiński, serbski, słowacki, węgierski, turecki)[10]. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a także amerykańskich zrzeszeń literackich: PEN Clubu, Stowarzyszenia Pisarzy Wschodnioamerykańskich oraz Stowarzyszenia Dramatopisarzy.

Szereg jego artykułów i esejów ukazało się w New York Timesie[11].

Jest bohaterem książki Dżanus. Dramatyczne przypadki Janusza Głowackiego (2016), autorstwa Elżbiety Baniewicz[12].

Życie prywatne | edytuj kod

Grób Janusza Głowackiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Był synem pisarza Jerzego Głowackiego i Heleny Leny Rudzkiej-Głowackiej (zm. 21 września 1991)[13], która pracowała jako redaktor literacki w wydawnictwie[14]. Bratem jego matki był aktor Kazimierz Rudzki (1911–1976), a dziadkiem ze strony matki – Bronisław Rudzki, właściciel wydawnictwa nutowego i wytwórni płytowej[15].

Głowacki był żonaty z dziennikarką i reżyserką Ewą Zadrzyńską[16], z którą ma córkę Zuzannę Głowacką, felietonistkę, byłą publicystkę dziennika „The New York Times[17]. Drugą i ostatnią żoną autora była ukraińska aktorka i pieśniarka Olena Leonenko[18].

Był członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[19] oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015[20]. Od 1983 mieszkał w Nowym Jorku.

Zmarł nagle, 19 sierpnia 2017, podczas wakacji w Egipcie[21][22][23]. Miał 78 lat.

11 września 2017 urna z jego prochami została złożona do grobu w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie (kwatera A2-aleja zasłużonych-5)[24]. Pogrzeb miał charakter świecki[25].

Publikacje (wybór) | edytuj kod

Głowacki i Tadeusz Konwicki (Warszawa, 2005) Głowacki i Andrzej Szczytko (Charków, 2014)

Dramat | edytuj kod

  • Cudzołóstwo ukarane, „Dialog”, 1972.
  • Mecz, „Dialog” 1976.
  • Polowanie na karaluchy, „Dialog” 1990.
  • Fortynbras się upił, „Dialog” 1990.
  • Antygona w Nowym Jorku, „Dialog” 1992.
  • Czwarta siostra (wyst. 2000)

Proza | edytuj kod

  • Wirówka nonsensu, Warszawa: PIW, 1968.
  • Nowy taniec la-ba-da i inne opowiadania, Warszawa: PIW, 1970.
  • W nocy gorzej widać, Warszawa: Czytelnik, 1972.
  • Paradis, Warszawa: PIW, 1973.
  • Moc truchleje, Warszawa: Krąg, 1981.
  • Ścieki, skrzeki, karaluchy. Utwory prawie wszystkie, Warszawa: BGW, 1996.
  • Ostatni cieć, Warszawa: Czytelnik, 2001 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2002[26]).
  • Z głowy, Warszawa: Świat Książki, 2004 (Książka otrzymała laur Śląskiego Wawrzynu Literackiego za 2004[27] oraz była nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2005[28]).
  • Jak być kochanym, Warszawa: Świat Książki, 2005.
  • Good night, Dżerzi, Warszawa: Świat Książki, 2010.
  • Sonia, która za dużo chciała. Wybór opowiadań, Warszawa: Świat Książki, 2011.
  • Przyszłem, czyli jak pisałem scenariusz o Lechu Wałęsie dla Andrzeja Wajdy, Warszawa: Świat Książki, 2013.
  • Bezsenność w czasie karnawału, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2018[29].

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

  • 1982: The Guardian i The Times przyznały nagrodę Kopciuchowi za najlepszą sztukę roku
  • 1987: American Theatre Critics Association Award za Polowanie na karaluchy jako najznakomitszą sztukę współczesną
  • 1987: Joseph Kesselring Honorary Mention
  • 1987: Guggenheim Fellowship
  • 1987: Hollywood Drama League Critics Award
  • 1987: Time Magazine uznał Polowanie na karaluchy najlepszą ze sztuk minionego roku
  • 1988: National Endowment for the Arts
  • 1993: Time Magazine uznał Antygonę w Nowym Jorku za jeden z dziesięciu najlepszych tekstów dramatycznych roku
  • 1994: Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego[30]
  • 1997: Nagroda Le Baladin, Paryż
  • 1997: Nagroda Studentów Sorbony, Paryż
  • 1998: Nagroda Krytyków dla Antygony w Nowym Jorku wystawionej w Teatrze Proscenium w Paryżu – jako najlepszej sztuki sezonu zrealizowanej w małym teatrze
  • 1999: Tony Cox Award za scenariusz do filmu Hairdo na Nantucket Film Festival (USA)
  • 2001: Czwarta siostra wygrywa na Międzynarodowym Festiwal Teatralnym w Dubrowniku
  • 2002: Grand Prix, nagroda publiczności dla najlepszego dramaturga za Czwartą siostrę na II Festiwalu Dramaturgii Wsp. „Rzeczywistość przedstawiona”
  • 2002: nominacja do Nagrody Literackiej Nike za Ostatniego ciecia
  • 2003: Grand Prix Festiwalu Dwa Teatry za tekst sztuki Czwarta siostra
  • 2005: Śląski Wawrzyn Literacki za książkę Z głowy, uznaną przez czytelników Biblioteki Śląskiej za najlepszą książkę 2004 roku
  • 2005: Nagroda Ministra Kultury w dziedzinie literatury
  • 2005: nominacja do Nagrody Literackiej Nike za Z głowy
  • 2011: Nagroda im. Czesława Miłosza przyznawana przez ambasadę USA w Polsce za wkład w porozumienie amerykańsko-polskie
  • 2011: Nagroda Literacka m.st. Warszawy – Tytuł Warszawskiego Twórcy
  • 2013: Nagroda Gustaw przyznana przez ZASP za twórczość dramaturgiczną oraz wkład w upowszechnianie polskiej kultury na świecie
  • 2013: Nagroda Specjalna Diament Trójki
  • 2013: Laureat Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny”[31]
  • 2013: Jan Michalski Prize for Literature, finalista za Good Night, Dżerzi[32]
  • 2015: Gwiazda w Alei Gwiazd Literatury przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Mińsku Mazowieckim
  • 2019: nominacja do Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu Zimna wojna (wraz z Pawłem Pawlikowskim)[33] – pośmiertnie
Mural autorstwa Andrzeja Pągowskiego

Odznaczenia | edytuj kod

Upamiętnienie | edytuj kod

W Łodzi, w sąsiedztwie Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera oraz Muzeum Kinematografii odsłonięto mural Andrzeja Pągowskiego, przedstawiający portret zmarłego pisarza oraz podpis: „I jak tu żyć bez Głowy?”[37].

W czerwcu 2019, w warszawskim Muzeum Literatury otwarto wystawę zatytułowaną „Janusz Głowacki. Warszawa, Moskwa czy Nowy Jork to tylko dekoracje…"[38].

Przypisy | edytuj kod

  1. Dziś 2. rocznica śmierci Janusza Głowackiego, jednego z najwybitniejszych polskich dramaturgów, Viva.pl [dostęp 2020-09-03]  (pol.).
  2. Encyklopedia, Czarna przegrywa czerwona wygrywa, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2018-04-18]  (pol.).
  3. The 2018 Official Selection, „Festival de Cannes 2018”, 12 kwietnia 2018 [dostęp 2018-04-14]  (ang.).
  4. PeterP. Debruge PeterP., ElsaE. Keslassy ElsaE., Cannes Lineup Includes New Films From Spike Lee, Jean-Luc Godard, „Variety”, 12 kwietnia 2018 [dostęp 2018-04-14]  (ang.).
  5. Paweł Pawlikowski z nagrodą za reżyserię na festiwalu w Cannes [dostęp 2018-05-20]  (pol.).
  6. Cannes 2018: Złota Palma dla Pawła Pawlikowskiego za reżyserię filmu „Zimna wojna”, Cannes 2018: Złota Palma dla Pawła Pawlikowskiego za reżyserię „Zimnej wojny” [dostęp 2018-05-20]  (pol.).
  7. Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s])
  8. DEON.pl, Nowojorski Polski Instytut Teatralny otwarty na wszystkich, „DEON.pl” [dostęp 2018-04-18]  (pol.).
  9. Encyklopedia, Janusz Głowacki, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2018-04-18]  (pol.).
  10. Janusz Głowacki / Instytut Książki, www.instytutksiazki.pl [dostęp 2016-08-17] .
  11. Janusz Głowacki nie żyje. Miał 78 lat, „gazeta.pl” [dostęp 2017-08-19] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-23]  (pol.).
  12. Dżanus – marginesy.com.pl, marginesy.com.pl [dostęp 2016-10-29]  (pol.).
  13. Spis zmarłych. Nazwiska z zakresu Głow-Gn » Lista zmarłych « www.nekrologi-baza.pl, www.nekrologi-baza.pl [dostęp 2016-08-17] .
  14. Janusz Glowacki Biography (1938-), filmreference.com [dostęp 2016-08-17] .
  15. HelenaH. Głowacka HelenaH., Kazio („Wspomnienia o Kazimierzu Rudzkim”), „Beznadziejnie zacofany w lekturze”, 19 listopada 2012 [dostęp 2016-10-31] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-23]  (pol.).
  16. Ewa Zadrzyńska – Emigra [dostęp 2016-08-17]  (pol.).
  17. Córka wychodzi z domu, styl.pl .
  18. MagdalenaM. Rigamonti MagdalenaM., Olena Leonenko: Moje życie z Januszem Głowackim, Newsweek, 21 lutego 2011 [zarchiwizowane z adresu 2012-09-08] .
  19. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego, onet.pl, 16 maja 2010 [dostęp 2014-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-08-01] .
  20. BarbaraB. Sowa BarbaraB., Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała lista, Dziennik.pl, 16 marca 2015 [dostęp 2015-03-21] .
  21. Janusz Głowacki nie żyje. Dramaturg, prozaik, scenarzysta "Rejsu" mia…, „archive.is”, 23 sierpnia 2017 [dostęp 2017-11-21] .
  22. PatrycjaP. Ceglińska PatrycjaP., Janusz Głowacki zmarł w Egipcie. Kiedy pogrzeb?, „gwiazdy.wp.pl”, 4 września 2017 [dostęp 2017-11-21]  (pol.).
  23. Janusz Glowacki, Polish Playwright of Terror and Dark Humor, Dies at …, „archive.is”, 23 sierpnia 2017 [dostęp 2017-11-21] .
  24. Pogrzeb Janusza Głowackiego. „Nie możemy go zgubić”. polskieradio.pl. [dostęp 2017-09-12].
  25. Pogrzeb Janusza Głowackiego. Wzruszające pożegnanie mistrza. se.pl. [dostęp 2017-09-12].
  26. Nagroda Nike 2002. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-20].
  27. Śląski wawrzyn literacki dla Janusza Głowackiego / Wydarzenia / Instytut Książki, www.instytutksiazki.pl, 26 września 2005 [dostęp 2016-03-06] .
  28. Nagroda Nike 2005. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-05].
  29. KsięgarniaK. Bonito.pl KsięgarniaK., Bezsenność w czasie karnawału, Bonito.pl [dostęp 2018-09-06] .
  30. Encyklopedia, Janusz Głowacki, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2016-08-17] .
  31. Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny” (pol.). Oficjalny serwis Miasta Gdańska; http://www.gdansk.pl.+[dostęp 2015-02-07].
  32. Edition 2013 | Fondation Jan Michalski, www.fondation-janmichalski.com [dostęp 2016-09-15] .
  33. The full list of nominations for the Baftas 2019. The Guardian, 9 stycznia 2019. [dostęp 9 stycznia 2019].
  34. Warszawa. Wręczono złote medale „Gloria Artis”, e-teatr.pl, 10 września 2005 [dostęp 2011-06-21] .
  35. M.P. z 2014 r. poz. 923.
  36. 59 odznaczonych za zasługi dla wolności. prezydent.pl, 2014-06-05. [dostęp 2014-06-05].
  37. „I jak tu żyć bez Głowy?”. Łódzki mural upamiętni polskiego pisarza, WPROST.pl, 1 września 2018 [dostęp 2019-08-20]  (pol.).
  38. W Muzeum Literatury otwarto wystawę o Januszu Głowackim, dzieje.pl [dostęp 2019-08-20]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Janusz Głowacki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy