Janusz Kurtyka


Janusz Kurtyka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Janusza Kurtyki w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie

Janusz Marek Kurtyka (ur. 13 sierpnia 1960 w Krakowie, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski historyk, doktor habilitowany nauk humanistycznych, w latach 2005–2010 prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Janusz Kurtyka urodził się 13 sierpnia 1960 w Krakowie jako syn Stanisława (1930–1967), inżyniera w przedsiębiorstwie Elektroprojekt, i Stanisławy z domu Jasek (ur. 1932), pracownika administracyjnego przedsiębiorstwa Transbud w Nowej Hucie[1]. Dzieciństwo i wczesną młodość spędził w Nowej Hucie, uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 95 im. Władysława Broniewskiego przy ul. Wileńskiej 9 oraz do Szkoły Podstawowej nr 104 im. Stefanii Sempołowskiej (przemianowanej w III RP na SP im. Jana Matejki) na osiedlu Wysokim 7[1]. Był absolwentem III Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kochanowskiego w Krakowie z 1979[2][3]. W sierpniu 1983 ukończył studia historyczne o specjalności nauczycielskiej na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując magisterium na podstawie pracy zatytułowanej Morawicka linia Toporczyków w XIII do XV w. Studium historyczno-genealogiczne[3]. Podczas studiów działał w Kole Naukowym Historyków Studentów UJ (dwie kadencje od 1980 do 1982 był wiceprezesem jego zarządu), był inicjatorem, współzałożycielem i redaktorem naczelnym „Studenckich Zeszytów Historycznych”, wydawanych przez KNHS UJ, od 1982 do 1983 kierował działem wydawnictw KNHS UJ[3]. Jesienią 1980 znalazł się wśród założycieli NZS na swoim wydziale, brał udział w organizowanych przez zrzeszenie protestach[3]. Od 1983 odbywał studia doktoranckie w Instytucie Historii PAN w Warszawie (od września 1987 przerwane na rok z uwagi na konieczność odbycia zasadniczej służby wojskowej). W 1989 opublikował w podziemnym obiegu pierwszą wydaną w Polsce biografię Leopolda Okulickiego. Poza badaniami doktoranckimi współtworzył Słownik historyczno-geograficznego województwa krakowskiego w średniowieczu oraz redagował hasła do Polskiego Słownika Biograficznego[3], pracował także w redakcji historycznej Wielkiej Encyklopedii PWN. W 1995 obronił doktorat w Polskie Akademii Nauk (temat dysertacji: Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu; jej promotorem był Antoni Gąsiorowski, recenzentami Feliks Kiryk i Błażej Śliwiński; praca została wydana w 1997). Od 1 lipca 1995 pracował na stanowisku adiunkta. W 2000 uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii średniowiecznej na Wydziale Historii UJ (rozprawa na temat Latyfundium tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV–XVII wiek); wydana w 1999; jej recenzentami byli Stanisław Szczur, Antoni Gąsiorowski i Feliks Kiryk)[3].

Specjalizował się w genealogii, historii nowożytnej, historii średniowiecza oraz naukach pomocniczych historii. Uczestniczył w mediewistycznych międzynarodowych konferencjach naukowych, od 1996 był współpracownikiem Department of Medieval Studies of Central European University Budapest, w latach 1999–2002 i 2003–2006 był członkiem Rady Naukowej Instytutu Historii PAN[3]. Był autorem ponad 140 publikacji naukowych[4].

Od 1994 do 2009 był redaktorem naczelnym „Zeszytów Historycznych WiN”[3]. W 2003 kombatanci Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” wybrali go na prezesa Stowarzyszenia Społeczno-Kombatanckiego Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość[5].

Wykładał na Chrześcijańskim Uniwersytecie Robotniczym. Od 1997 do 2001 pracował jako nauczyciel historii w V Prywatnym Liceum przy ul. Smoleńsk w Krakowie. Od lutego 2002 był profesorem w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Przemyślu (od 2006 Państwowej Wyższej Szkole Wschodnioeuropejskiej; pracował tam jako kierownik Zakładu Historii Starożytnej i Średniowiecznej, od 2004 do 2005 dyrektor Instytutu Historii i Archiwistyki PWSZ, od 2002 do 2010 członek Senatu PWSZ/PWSW)[3]. Od 2009 do 2010 prowadził wykłady z zakresu historii ustroju Polski w krakowskiej Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej Ignatianum[3].

W latach 1989–2000 pełnił funkcję przewodniczącego koła NSZZ „Solidarność” krakowskich placówek Instytutu Historii PAN. W 1990 wstąpił do Partii Republikańskiej, a w 1991 przystąpił z nią do Koalicji Republikańskiej. W 1992 został członkiem Partii Chrześcijańskich Demokratów[3]. W wyborach w 1993 kandydował do Sejmu z 21. miejsca na liście wyborczej KKW „Ojczyzna” w okręgu obejmującym województwo krakowskie, otrzymując 235 głosów[6]. Pod koniec lat 90. działał w Stronnictwie Konserwatywno-Ludowym. Od 2008 był członkiem Stowarzyszenia „NZS 1980”[3].

Po utworzeniu Instytutu Pamięci Narodowej został pierwszym dyrektorem oddziału IPN w Krakowie. 21 września 2005 Kolegium IPN rekomendowało jego kandydaturę Sejmowi na stanowisko prezesa tej instytucji. 9 grudnia tego samego roku jego kandydatura została zaakceptowana przez Sejm (większością 332 głosów), a 22 grudnia zatwierdzona przez Senat. Pięcioletnią kadencję rozpoczął po złożeniu przed Sejmem ślubowania w dniu 29 grudnia 2005.

Należał do Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego oraz Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu[3].

Zginął 10 kwietnia 2010 w wyniku katastrofy polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku w drodze na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej[7]. 15 kwietnia 2010 w Przemyślu odbył się marsz pamięci ku jego czci[8]. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 23 kwietnia 2010 w Krakowie[9]. Msza odprawiona została w Kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła, następnie Janusz Kurtyka został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim[9]. 20 marca 2012 na polecenie prokuratora prokuratury wojskowej prowadzącego śledztwo w sprawie katastrofy w Smoleńsku przeprowadzono ekshumację jego ciała[10]. 26 marca 2012 na Cmentarzu Rakowickim odbył się ponowny pogrzeb Janusza Kurtyki[11].

Życie prywatne | edytuj kod

Syn Stanisława i Stanisławy z domu Jasek[12], brat Andrzeja. Wychowywał się w Nowej Hucie[3]. Od 1983 był żonaty z lekarką Zuzanną z domu Wypasek. Miał dwóch synów: Pawła i Krzysztofa[12].

W kwietniu 2009 w mediach został opublikowany list, który Krzysztof Hejke skierował do prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, jednocześnie przesyłając jego kopię do Marszałka Sejmu (Bronisław Komorowski) i do Kolegium IPN[13]. Przekazał w nim głowie państwa informacje o tym, że jego żona Katarzyna Gójska-Hejke została uwiedziona przez prezesa IPN, Janusza Kurtykę, który miał jej przekazywać tajne dokumenty z IPN, wykorzystywane przez nią następnie do tworzenia artykułów prasowych na temat lustracji i publikowanych w „Gazecie Polskiej[13]. W tej sprawie śledztwo podjęła Prokuratura Okręgowa Warszawa-Praga[13][14]. W listopadzie 2009 prokuratura umorzyła śledztwo w sprawie domniemanego ujawnienia lub też bezprawnego wykorzystania tajemnicy państwowej przez prezesa IPN, J. Kurtykę[15].

Odznaczenia, wyróżnienia i nagrody | edytuj kod

W 2007 został odznaczony ukraińskim Orderem „Za Zasługi” trzeciego stopnia[16]. 3 kwietnia 2009 został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[17]. 16 kwietnia 2010 pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski przez marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego wykonującego obowiązki prezydenta RP na wniosek Kapituły Orderu Odrodzenia Polski, za wybitne zasługi w służbie państwu i społeczeństwu[18]. 29 października 2015, za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności[19].

Tablica upamiętniająca Janusza Kurtykę na siedzibie IPN

Za rozprawę doktorską został wyróżniony Nagrodą im. Adama Heymowskiego przyznawaną przez Polskie Towarzystwo Heraldyczne (1996) i II nagrodą w Konkursie im. Klemensa Szaniawskiego przyznawaną przez Towarzystwo Popierania i Krzewienia Nauk w Warszawie (1998)[3]. Ponadto otrzymał Nagrodę im. Joachima Lelewela (2000) oraz Nagrodę im. Jerzego Łojka (2001)[20]. W 2007 tygodnik „Gazeta Polska” przyznał mu tytuł „Człowieka Roku 2006”[21]. 9 czerwca 2010 pośmiertnie uhonorowano go nagrodą Kustosza Pamięci Narodowej[22].

Upamiętnienie | edytuj kod

Januszowi Kurtyce poświęcono tablice pamiątkowe: na Pałacu Konopków w Wieliczce (odsłonięta 13 sierpnia 2010[23]), na elewacji siedziby IPN przy ul. Towarowej 28 w Warszawie (odsłonięta 8 października 2010[24]), w kościele św. Kazimierza w Krakowie (odsłonięta 8 kwietnia 2011)[25], w Węgrowie (odsłonięta 9 kwietnia 2013[26]) w kościele św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Krakowie (odsłonięta 14 kwietnia 2013[27]). 8 października 2010 Centrum Edukacyjne IPN Przystanek Historia przy ulicy Marszałkowskiej 21/25 w Warszawie otrzymało imię Janusza Kurtyki[3].

14 kwietnia 2011 na terenie Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu został odsłonięty obelisk upamiętniający ofiary zbrodni katyńskiej oraz ofiary katastrofy smoleńskiej, w tym w sposób szczególny parę prezydencką Lecha i Marię Kaczyńskich oraz Janusza Kurtykę, byłego profesora tej uczelni[28].

W 2014 Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich rozpoczęło przyznawanie Nagrody im. Janusza Kurtyki za publikacje o tematyce historycznej[29].

Popiersia Janusza Kurtyki zostały odsłonięte na Górze Przemienienia w Morawicy (2014)[30] i w Panteonie Bohaterów Sanktuarium Narodowego na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie (2015)[31].

Wybrane publikacje | edytuj kod

  • Generał Leopold Okulicki „Niedźwiadek” (1898–1946), 1989
  • Konspiracja i opór społeczny na Podkarpaciu w okresie PRL (red.), 2007
  • Latyfundium Tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV–XVII wiek), 1999
  • Odrodzone królestwo. Monarchia Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego w świetle nowszych badań, 2001
  • Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu, 1997
  • Podole w czasach Jagiellońskich. Studia i materiały, 2011
  • Z dziejów agonii i podboju. Prace zebrane z zakresu najnowszej historii Polski, 2011
  • Janusz Kurtyka w mediach, Rzeczpospolita wolnych ludzi, 2015 (zbiór tekstów Janusza Kurtyki i wywiadów z nim z lat 2000–2010[32])

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Filip Musiał, Janusz Marek Kurtyka (1960–2010), [w:] Janusz Kurtyka, Z dziejów agonii i podboju. Prace zebrane z zakresu najnowszej historii Polski, red. Przemek Gryc, Wyd. Arcana, Kraków 2011, s. 593.
  2. Pamięci Janusza Kurtyki. 3liceum-krakow.pl, 12 kwietnia 2010. [dostęp 2010-04-13].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p Filip Musiał: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. ipn.gov.pl. [dostęp 2014-01-15].
  4. Bibliografia prac Janusza Kurtyki. ipn.gov.pl. [dostęp 2010-04-24].
  5. Tragicznie zmarły Prezes WiN. januszkurtyka.info. [dostęp 2014-01-15].
  6. Andrzej Florczyk (red.): Wyniki wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 19 września 1993 r.. T. 1: Wyniki głosowania w okręgach wyborczych. Warszawa: Państwowa Komisja Wyborcza, 1993, s. 184. ISBN 83-901229-2-8.
  7. Lista pasażerów i załogi samolotu TU-154. mswia.gov.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 2012-09-06].
  8. Przemyśl: Marsz Pamięci ku czci Janusza Kurtyki. naszemiasto.pl, 15 kwietnia 2010. [dostęp 2010-07-12].
  9. a b Uroczystości pogrzebowe prezesa IPN Janusza Kurtyki. wyborcza.pl, 23 kwietnia 2010. [dostęp 2010-04-24].
  10. Ekshumacja zwłok Janusza Kurtyki. interia.pl, 20 marca 2012. [dostęp 2012-03-20].
  11. Na Cmentarzu Rakowickim ponownie pochowano b. prezesa IPN Janusza Kurtykę. wp.pl, 26 marca 2012. [dostęp 2012-03-27].
  12. a b Życiorys: Janusz Marek Kurtyka. januszkurtyka.info. [dostęp 2017-03-16].
  13. a b c Anita Czupryn. Teczki, miłość i zdrada. „Dziennik Bałtycki”. Nr 113, s. 16, 15 maja 2009. 
  14. Wszczęto śledztwo dot. Kurtyki. wprost.pl, 2009-05-08. [dostęp 2020-06-15].
  15. Kurtyka zdradził tajemnicę? Sprawa umorzona. dziennik.pl, 2009-11-30. [dostęp 2020-06-15].
  16. Указ Президента України № 739/2007 (ukr.). president.gov.ua, 21 sierpnia 2007. [dostęp 2011-04-13].
  17. M.P. z 2009 r. nr 35, poz. 535
  18. M.P. z 2010 r. nr 40, poz. 587
  19. M.P. z 2015 r. poz. 1246
  20. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. ipn.gov.pl. [dostęp 2010-11-01].
  21. Nagrody wręczone. panstwo.net. [dostęp 2013-06-11].
  22. Uroczystość wręczenia nagród Kustosz Pamięci Narodowej – Warszawa, 9 czerwca 2010. ipn.gov.pl. [dostęp 2010-10-19].
  23. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej śp. Janusza Kurtyki – Wieliczka, 13 sierpnia 2010. ipn.gov.pl. [dostęp 2010-10-17].
  24. Uroczystości z okazji 10-lecia Instytutu Pamięci Narodowej – Warszawa, 8 października 2010. ipn.gov.pl. [dostęp 2010-10-17].
  25. W Krakowie odsłonięto tablicę upamiętniającą Janusza Kurtykę. rp.pl, 8 kwietnia 2011. [dostęp 2011-04-29].
  26. Odsłonięcie tablicy poświęconej Januszowi Kurtyce w Węgrowie. pomniksmolensk.pl, 10 kwietnia 2013. [dostęp 2013-04-09].
  27. Krzyż Smoleński okryty całunem milczenia. wordpress.com, 15 kwietnia 2013. [dostęp 2013-04-21].
  28. Obelisk pamięci w Przemyślu. lechkaczynski.pl. [dostęp 2013-01-19].
  29. Nagrody SDP 2013. sdp.pl, 30 stycznia 2014. [dostęp 2014-01-30].
  30. Pierwszy pomnik Janusza Kurtyki odsłonięto w podkrakowskiej Morawicy. telewizjarepublika.pl, 14 października 2014. [dostęp 2014-10-20].
  31. Odsłonięcie pomników Anny Walentynowicz i Janusza Kurtyki w Ossowie, 11.04.2015. 13 kwietnia 2015. [dostęp 2015-04-22].
  32. Rzeczpospolita wolnych ludzi. Janusz Kurtyka w mediach – warszawska promocja książki o prof. Januszu Kurtyce. pomniksmolensk.pl, 16 kwietnia 2015. [dostęp 2015-04-22].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Janusz Kurtyka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy