Janusz Onyszkiewicz


Janusz Onyszkiewicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Janusz Onyszkiewicz z Adamem Rotfeldem podczas konferencji 15 lat Polski w NATO w Senacie (2014) Janusz Onyszkiewicz (drugi z lewej) podczas otwarcia wystawy Bronisław Geremek – polityk wolności i solidarności w Sejmie RP (2008)

Janusz Adam Onyszkiewicz (ur. 18 grudnia 1937 we Lwowie) – polski polityk, matematyk, alpinista, himalaista i speleolog, dwukrotny minister obrony narodowej (w latach 1992–1993 i 1997–2000), poseł na Sejm X, I, II i III kadencji, deputowany do Parlamentu Europejskiego VI kadencji, od 2004 do 2007 wiceprzewodniczący PE.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wykształcenie i praca zawodowa | edytuj kod

W czasie II wojny światowej wraz z rodzicami przeprowadził się do Przemyśla[1][2]. W 1948 zamieszkał w Warszawie.

Absolwent VI Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Reytana w Warszawie (1955). W 1960 ukończył studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1959–1961 pracował na stanowisku asystenta w Instytucie Maszyn Matematycznych PAN, następnie zatrudniony na UW[3]. W 1967 uzyskał stopień naukowy doktora (jego promotorem był Andrzej Stanisław Mostowski).

W latach 1969–1980 członek Związku Nauczycielstwa Polskiego, od 1969 do 1976 przewodniczący jego Komisji Oddziałowej, delegat do rady zakładowej ZNP na UW[3].

Publikował artykuły naukowe z zakresu teorii mnogości i teorii modeli[4]. W latach 1984–1986 był członkiem uniwersyteckiego Senatu, a przez kolejne cztery lata wchodził w skład rady Międzynarodowej Unii Historii i Filozofii Nauki. Wykładał gościnnie na uniwersytetach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji, Szwecji i Norwegii. Wyróżniony tytułem doktora honoris causa University of Leeds.

Działalność opozycyjna w PRL | edytuj kod

W marcu 1968 był współorganizatorem wiecu na macierzystym wydziale. W 1972 został sygnatariusz listu w obronie braci Jerzego i Ryszarda Kowalczyków. Od 1976 współpracownik niezależnego wydawnictwa „Aneks”, a od 1979 współpracownik Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”[3].

Latem 1980 udał się do Szczecina, gdzie odbywał się strajk, ale nie został wpuszczony do stoczni, więc wrócił do Warszawy[5]. Był jednym z założycieli Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” Regionu Mazowsze, a następnie członkiem jego prezydium. W listopadzie 1981 był sygnatariuszem deklaracji ideowej Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość[3].

Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany, zwolniono go 23 grudnia 1982. W kwietniu 1983 tymczasowo aresztowany za kierowanie nielegalnymi obchodami 40. rocznicy powstania w getcie warszawskim, osadzony został w AŚ Warszawa-Mokotów, w lipcu tego samego roku zwolniony na mocy amnestii[3].

Od 1986 był rzecznikiem prasowym NSZZ „S” (najpierw tajnej TKK, następnie jawnej KKW). W 1989 uczestniczył w negocjacjach Okrągłego Stołu jako rzecznik prasowy opozycji.

Działalność polityczna w III RP | edytuj kod

Od 1989 do 1991 był członkiem Komitetu Wykonawczego Unii Międzyparlamentarnej. Wiosną 1990 został pierwszym cywilnym wiceministrem obrony narodowej, a w 1992 sekretarzem stanu w tym resorcie. W tym samym roku objął stanowisko ministra obrony narodowej, które zajmował do 1993. Pełniąc tę funkcję uczestniczył jednocześnie w pracach waszyngtońskiej Komisji Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych. Od 31 października 1997[6] do 16 czerwca 2000 ponownie stał na czele MON w rządzie Jerzego Buzka[7].

Od 1989 do 2001 sprawował mandat posła na Sejm X, I, II i III kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” (w 1990 wstąpił do Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna), Unii Demokratycznej, a następnie Unii Wolności. Pełnił funkcje wiceprzewodniczącego Komisji Obrony Narodowej, członka Komisji Spraw Zagranicznych, delegacji polskiego parlamentu do Zgromadzenia Północnoatlantyckiego Unii Zachodnioeuropejska, a także do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. W 2001 nie został ponownie wybrany do Sejmu, UW nie przekroczyła progu wyborczego.

W 1994 został prezesem Stowarzyszenia Euro-Atlantyckiego. W 2004 z listy UW został wybrany na posła do Parlamentu Europejskiego VI kadencji w okręgu małopolsko-świętokrzyskim liczbą 50 155 głosów (6,37%).

Od 20 lipca 2004 do 16 stycznia 2007 zajmował stanowisko wiceprzewodniczącego Parlamentu Europejskiego z ramienia Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy. Objął następnie funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Spraw Zagranicznych, jest także członkiem Podkomisji Bezpieczeństwa i Obrony oraz Delegacji Białoruskiej PE. W 2009 bez powodzenia ubiegał się o reelekcję z listy komitetu Porozumienie dla Przyszłości – CentroLewica (jako kandydat Partii Demokratycznej – demokraci.pl).

Zasiadał we władzach krajowych UD i UW. 4 marca 2006 wybrano go na przewodniczącego Partii Demokratycznej – demokraci.pl, funkcję tę pełnił do 10 stycznia 2009. Od 2010 był radcą w Ministerstwie Obrony Narodowej[8]. W maju 2016 został przewodniczącym rady politycznej PD, a pół roku później objął tę funkcję w powstałej z przekształcenia PD Unii Europejskich Demokratów. Potem został także przewodniczącym komitetu koordynacyjnego koalicji Wolność Równość Demokracja, powołanej przy Komitecie Obrony Demokracji[9].

Alpinizm | edytuj kod

Od 1957 zajmował się taternictwem, później również alpinizmem i himalaizmem. Uczestniczył w wyprawach w Himalaje, Karakorum, Hindukusz. Jako speleolog dokonał m.in. pierwszego zejścia na tzw. stare dno Jaskini Śnieżnej w Tatrach (1961, z Bernardem Uchmańskim i Krzysztofem Zdzitowieckim), co było ówczesnym rekordem głębokości w Tatrach. Brał udział w wyprawach speleologicznych do Związku Radzieckiego, Jugosławii, Bułgarii i Włoch.

Od 2001 do 2016 pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Alpinizmu. Z czynnego wspinania wycofał się po 1976.

Osiągnięcia

Życie prywatne | edytuj kod

Pochodzi z rodziny pieczętującej się herbem Jacyna. Pierwsza jego żona, Witosława Boretti-Onyszkiewicz, zginęła w 1967 przy wycofywaniu się z jaskini Cinckił w Gruzji, zaś druga – Alison Chadwick-Onyszkiewicz – w 1978 podczas ataku szczytowego na Annapurnę. Janusz Onyszkiewicz ożenił się po raz trzeci – z Joanną Jaraczewską, wnuczką Józefa Piłsudskiego. Ma pięcioro dzieci. Znany z wykorzystania roweru jako podstawowego środka transportu[10].

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Janusz Onyszkiewicz. dzieje.pl, 1 września 2009. [dostęp 2012-08-06].
  2. Dziś urodziny Janusza Onyszkiewicza. portalgorski.pl, 18 grudnia 2016. [dostęp 2019-11-11].
  3. a b c d e Janusz Onyszkiewicz. encysol.pl. [dostęp 2019-11-11].
  4. Onyszkiewicz, J. (MR Author ID: 511749) (ang.). American Mathematical Society. [dostęp 2016-10-07].
  5. Andrzej Garlicki: Rycerze okrągłego stołu. Warszawa: Czytelnik, 2004, s. 228. ISBN 83-07-02970-8.
  6. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 378. ISBN 978-83-240-2130-7.
  7. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 408. ISBN 978-83-240-2130-7.
  8. Janusz Onyszkiewicz radcą ministra ON. mon.gov.pl, 17 grudnia 2010. [dostęp 2010-12-18].
  9. Współpraca. uniaeuropejskichdemokratow.pl. [dostęp 2018-02-16].
  10. Jak Onyszkiewicz ścigał się z Geremkiem. sport.pl, 22 maja 2013. [dostęp 2013-05-29].
  11. M.P. z 2011 r. nr 78, poz. 780 – pkt 4.
  12. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). prezidente.lt. [dostęp 2013-07-27].
  13. Bearers of decorations – Janusz Adam Onyszkiewicz – Maarjamaa Risti II klassi teenetemärk (ang.). president.ee. [dostęp 2013-07-27].
  14. Piltuudis: President Ilves andis Poola endisele kaitseministrile üle Maarjamaa Risti teenetemärgi (est.). president.ee, 23 lipca 2013. [dostęp 2013-07-27].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Janusz Onyszkiewicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy