Jarosław Iwaszkiewicz


Jarosław Iwaszkiewicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Willa Iwaszkiewiczów w Stawisku Grób Iwaszkiewiczów na cmentarzu w Brwinowie

Jarosław Leon Iwaszkiewicz, ps. Eleuter (ur. 20 lutego 1894 w Kalniku, zm. 2 marca 1980 w Warszawie) – polski prozaik, poeta, eseista, tłumacz i librecista, współtwórca grupy poetyckiej Skamander, współpracownik „Wiadomości Literackich”, w latach 1955–1980 redaktor naczelny miesięcznika literackiego „Twórczość”, w latach 1959–1980 prezes Związku Literatów Polskich; dyplomata, w latach 1952–1980 poseł na Sejm PRL. Czterokrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1957, 1963, 1965, 1966)[1][2][3]. Budowniczy Polski Ludowej, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodzony jako Leon Iwaszkiewicz (imię metrykalne), nazywany imieniem Jarosław w najbliższej rodzinie (w oficjalnych dokumentach zapisano je dopiero po 1945). Jego ojciec Bolesław oraz stryj Zygmunt walczyli w powstaniu styczniowym. W setną rocznicę jego wybuchu zadedykował im opowiadanie Heydenreich[4]. Naukę rozpoczął w 1902 w szkole w Warszawie, w 1904 przeniósł się wraz z rodziną do Jelizawetgradu (dziś Kropywnycki), gdzie uczęszczał do liceum, a od 1909 mieszkał i uczył się w Kijowie w liceum nr 4. W tymże liceum, w związku z poznaniem uzdolnionych artystycznie kolegów (zwłaszcza Mikołaja Niedźwiedzkiego, którego określał jako swój uniwersytet) oraz nauczycieli, podjął pierwsze próby twórcze, głównie w zakresie komponowania utworów muzycznych, ale także poezji. Po maturze rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Kijowskim, których jednak nie ukończył. Studiował także w konserwatorium w Kijowie.

Pod koniec nauki w liceum i na początku studiów pracował też jako korepetytor, odbywając wtedy wiele podróży po dworach polskich i rosyjskich na terenie Polski i Ukrainy Naddnieprzańskiej, z których wrażenia stały się kanwą licznych późniejszych utworów. Szczególnie istotny dla jego twórczości był pobyt w Byszewach koło Łodzi i znajomość z tamtejszym środowiskiem szlacheckim. W 1918 w związku z rozszerzającym się chaosem rewolucyjnym na Kijowszczyźnie wyjechał do Warszawy.

Latem 1920 w czasie wojny z bolszewikami wstąpił do stacjonującego w Ostrowie Wielkopolskim 221. Pułku Piechoty złożonego głównie z ochotników (towarzyszył mu m.in. Aleksander Wat). Od 1928 zamieszkał wraz z żoną w Podkowie Leśnej w posiadłości Stawisko. Dzisiaj znajduje się w niej muzeum.

W latach 1923–1925 był sekretarzem marszałka Sejmu Macieja Rataja. Od 1927 pracował w dyplomacji. Pełnił obowiązki sekretarza poselstwa RP w Kopenhadze (1932–1935) i Brukseli (1935–1936).

W czasie II wojny światowej działał w strukturach Polski podziemnej w wydziale kultury i sztuki[5]. Współpracował z prof. Stanisławem Lorentzem przy ratowaniu zabytków kultury. Willa w Stawisku przez cały okres okupacji, a zwłaszcza po upadku powstania warszawskiego, była schronieniem dla wielu Polaków i Żydów zagrożonych aresztowaniem. W szczytowym momencie w majątku ukrywało się ponad 40 osób[6] (za pomoc Żydom w czasie okupacji został w dniu 21 stycznia 1988 wraz z żoną uhonorowany medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata).

Od marca 1947 do grudnia 1948 wydawał pismo „Nowiny Literackie”, które miały w jego zamierzeniu wznowić tradycje „Wiadomości Literackich”. W latach 1945–1946, 1947–1949 i 1959–1980 pełnił funkcję prezesa Związku Literatów Polskich. W latach 1955–1981 był redaktorem naczelnym „Twórczości[7]. Od 1958 był także członkiem prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Od 1952 do 1980 bezpartyjny poseł na Sejm PRL I, II, III, IV, V, VI i VII kadencji (podczas trzech ostatnich kadencji – w 1969, 1972 i 1976 – otwierał pierwsze posiedzenia jako marszałek senior). Był też przewodniczącym Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju.

6 marca 1953 wszedł w skład Ogólnonarodowego Komitetu Uczczenia Pamięci Józefa Stalina[8]. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[9]. W 1969 był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki[10].

Pochowany 5 marca 1980 (na jego życzenie w mundurze górniczym) na cmentarzu w Brwinowie pod Warszawą.

Muzeum życia i twórczości Jarosława Iwaszkiewicza (Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów) otwarto po śmierci pisarza w willi Stawisko w Podkowie Leśnej.

Życie prywatne | edytuj kod

Jego żoną była pisarka i tłumaczka Anna Iwaszkiewiczowa z domu Lilpop. Miał z nią dwoje dzieci: Marię (1924–2019) i Teresę (1928–2012). W 1947 adoptowali ocalałego z Rzezi Woli Wiesława Kępińskiego (ur. 1932)[11]. Dalekim krewnym poety był kompozytor Karol Szymanowski.

Jarosław Iwaszkiewicz był biseksualistą. Motywy homoseksualne były poruszane przez niego zarówno w poezji, jak i prozie. W swoich zapiskach intymnych, dzienniku i listach wprost określa siebie jako homoseksualistę[12]. Wynikało to raczej z jego generacyjnych przyzwyczajeń do określeń z poprzedniej epoki. W świetle współczesnego rozumienia orientacji seksualnych i jego biografii można scharakteryzować go jako biseksualistę[13].

Prawnuczka Jarosława Iwaszkiewicza Ludwika Włodek poświęciła życiu pisarza książkę pt. Pra[14], która została bestsellerem i była nominowana do kilku ważnych nagród.

Twórczość | edytuj kod

Debiutował w 1915 wierszem Lilith w kijowskim piśmie „Pióro”. Debiut książkowy to Oktostychy w 1919.

Poezja | edytuj kod

  • Oktostychy – 1919
  • Dionizje – 1922
  • Kasydy zakończone siedmioma wierszami (proza poetycka i wiersze) – 1925
  • Księga dnia i księga nocy. Poezje – 1929
  • Powrót do Europy – 1931
  • Lato 1932 – 1933
  • Inne życie – 1938
  • Wiersze wybrane – 1946
  • Ody olimpijskie – 1948
  • Warkocz jesieni i inne wiersze – 1954
  • Ciemne ścieżki – 1957
  • Dzieła. Wiersze – 1958
  • Jutro żniwa – 1963
  • Krągły rok – 1967
  • Xenie i elegie – 1970
  • Śpiewnik włoski – 1974
  • Album Tatrzańskie – 1976
  • Mapa pogody – 1977
  • Muzyka wieczorem – 1980

Powieści, nowele i opowiadania | edytuj kod

  • Zenobia Palmura (powieść poetycka) – 1920
  • Legendy i Demeter – 1921 (zawartość: Legenda o św. Merkurym Smoleńskim, Legenda o Baszcie św. Bazylego, Legenda o św. Balbinie Nieznanej, Gody jesienne, Demeter)
  • Hilary, syn buchaltera (powieść) – 1923
  • Ucieczka do Bagdadu (powieść) – 1923
  • Siedem bogatych miast nieśmiertelnego Kościeja (proza poetycka) – 1924
  • Księżyc wschodzi (powieść) – 1925
  • Pejzaże sentymentalne (opowiadania i felietony) – 1926 (zawartość: Przedmowa, Czytanie Sienkiewicza, Morze, Pod Howerlą, Jak się po Polsce jeździ samochodem, Dojazd do Zakopanego, Wieczór wigilijny, Wiosna w Paryżu, Śnieg, Odwiedziny u Karola Ludwika Philippe, List o piesku naczelnika stacji Conegliano, Niebo, Muzyka gór, Sandomierz, Wiosna i wojny 1918, Poziomka, Ojczyzna Peyrola i Misillona, Ranek w Bois de Boulogne, Nocleg w górach)
  • Zmowa mężczyzn (powieść) – 1930
  • Panny z Wilka (zbiór opowiadań) – 1932 (zawartość: Panny z Wilka, Brzezina)
  • Czerwone tarcze (powieść) – 1934
  • Młyn nad Utratą (opowiadania) – 1936 (zawartość: Nauczyciel, Młyn nad Utratą)
  • Dwa opowiadania – 1938 (zawartość: Słońce w kuchni, Anna Grazzi)
  • Pasje błędomierskie (powieść) – 1938
  • Stara cegielnia. Młyn nad Lutynią (opowiadania) – 1946
  • Nowa miłość i inne opowiadania – 1946 (zawartość: Nowa miłość, Róża, Zygfryd, Bitwa na równinie Sedgemoor, Matka Joanna od Aniołów)
  • Nowele włoskie – 1947 (zawartość: Koronki weneckie I, Koronki weneckie II, Kongres we Florencji, Voci di Roma, Hotel Minerwa, Powrót Prozerpiny, Stracona noc)
  • Wycieczka do Sandomierza (powieść dla młodzieży) – 1953
  • Ucieczka Felka Okonia (opowiadania) – 1954
  • Opowiadania. 1918–1953, t. I–II – 1954 (zawierają oprócz wcześniej drukowanych: Przy moście, Śniadanie u Teodora, Ikar, Światła małego miasta, Cmentarz w Toporowie, Młyn nad Kamionną)
  • Opowieści zasłyszane – 1954 (zawartość: Opowiadanie prowansalskie, Opowiadanie argentyńskie, Borsuk, Kwartet Mendelssohna, Opowiadanie z krainy Papuasów, Opowiadanie brazylijskie)
  • Dzieła. Proza poetycka; Dzieła. Powieści, t. I–II; Dzieła. Opowiadania, t. I–II – 1958
  • Tatarak i inne opowiadania – 1960 (zawartość: Dziewczyna i gołębie, Dzień sierpniowy, Opowiadanie szwajcarskie, Tatarak, Jadwiga (Dzień kwietniowy), Wiewiórka, Dzień listopadowy)
  • Kochankowie z Marony (powieść) – 1961
  • Sława i chwała (powieść), t. I – 1956; t. II – 1958; t. III – 1962
  • Heydenreich. Cienie (opowiadania) – 1964
  • O psach, kotach i diabłach (opowiadania) – 1968 (zawartość: Opowiadanie z psem, Opowiadanie z kotem, Wzlot, Kościół w Skaryszewie)
  • Ogrody – 1974
  • Jan Sebastian Bach, seria Wielcy Ludzie Nauki i Kultury, wyd. PETRUS, Kraków 2014.

Dramaty | edytuj kod

  • Kochankowie z Werony. Tragedia romantyczna w trzech aktach – 1929
  • Lato w Nohant. Komedia w trzech aktach – 1937
  • Maskarada. Melodramat w czterech aktach – 1939
  • Odbudowa Błędomierza. Sztuka w trzech aktach – 1951
  • Dzieła. Dramaty – 1958

Libretto | edytuj kod

Wspomnienia | edytuj kod

  • Książka o Sycylii – 1956
  • Książka moich wspomnień – 1957
  • Gniazdo łabędzi. Szkice z Danii – 1962
  • Petersburg – 1976
  • Podróże do Włoch – 1977
  • Podróże do Polski – 1977
  • Portrety na marginesach – 2004

Korespondencja | edytuj kod

  • Jarosław Iwaszkiewicz, Roman Kosteła, Listy – 1991
  • Jerzy Andrzejewski, Jarosław Iwaszkiewicz, Listy – 1991
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Listy z Ostrowa – 1991
  • Wincenty Burek, Jarosław Iwaszkiewicz, Sandomierz nas połączył. Korespondencja z lat 1945–1963 – 1995
  • Mieczysław Grydzewski, Jarosław Iwaszkiewicz, Listy 1922–1967 – 1997
  • Portret młodego artysty. Listy Józefa Rainfelda do Jarosława Iwaszkiewicza, 1928–1938. Z notatkami adresata – 1997
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Teresa Jeleńska, Konstanty Jeleński, Korespondencja – 2008
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Listy do córek – 2009
  • Andrzej Bobkowski, Tobie zapisuję Europę. Listy do Jarosława Iwaszkiewicza – 2009
  • Czesław Miłosz, Jarosław Iwaszkiewicz, Portret podwójny wykonany z listów, wierszy, zapisków intymnych, wywiadów i publikacji – 2011
  • Anna i Jarosław Iwaszkiewiczowie, Listy 1922–1926 – 2012; Listy 1927–1931 – 2012; Listy 1932–1939 – 2014; Listy 1949–1950 – 2018
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Andrzej Wajda, Korespondencja – 2013
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Wiesław Kępiński, Męczymy się obaj. Korespondencja z lat 1948–1980 – 2014
  • Paweł Hertz, Anna i Jarosław Iwaszkiewiczowie, Korespondencja. T. 1: 1934–1948; T. 2: 1949–1980 – 2015
  • Eugeniusz Kabatc, Pogoda burzy nad Palermo z listami Jarosława Iwaszkiewicza do autora – 2016
  • Anna Król (oprac.), Wszystko jak chcesz. O miłości Jarosława Iwaszkiewicza i Jerzego Błeszyńskiego – 2017

Dzienniki | edytuj kod

  • Jarosław Iwaszkiewicz, Dzienniki 1911–1955 – 2007
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Dzienniki 1956–1963 – 2010
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Dzienniki 1964–1980 – 2011

Wiersze Iwaszkiewicza jako teksty piosenek | edytuj kod

Ekranizacje | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Jarosława Iwaszkiewicza.

Nagrody i odznaczenia | edytuj kod

Za swoją działalność literacką i polityczną otrzymał wiele nagród i odznaczeń, m.in. tytuły doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego (1971)[15] i Jagiellońskiego (1979).

W 1936 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury[16][17]. W 1937 otrzymał Nagrodę im. Leona Reynela[18]. W 1949 odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy[19]. W 1954 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[20][21], Orderem Budowniczych Polski Ludowej oraz dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1946[22] i 1947[23]). Pisarz dwukrotnie otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia w 1952 i 1955[24][25]. W 1955 otrzymał Medal 10-lecia Polski Ludowej[26]. W 1965 otrzymał krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi Republiki Włoskiej[27]. W 1970 otrzymał Międzynarodową Leninowską Nagrodę Pokoju Za Utrwalenie Pokoju Między Narodami[25]. W 1974 Edward Gierek odznaczył go Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[28]. W 1978 wyróżniony wpisem do „Księgi zasłużonych dla województwa tarnobrzeskiego”[29]. W 1988 uhonorowany medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[30].

Patron | edytuj kod

W dniu 13 października 1984 imieniem Jarosława Iwaszkiewicza nazwano szkołę ponadgimnazjalną nr 2 w Sochaczewie. Była to wielka uroczystość z udziałem córki Jarosława Iwaszkiewicza – Marii Iwaszkiewicz. 1 września 2001, w wyniku połączenia Zespołu Szkół Zawodowych nr 2 im. Jarosława Iwaszkiewicza z Zespołem Szkół Zawodowych nr 3 w Sochaczewie, powstał Zespół Szkół im. Jarosława Iwaszkiewicza nr 2 w Sochaczewie. Od 1968 Jarosława Iwaszkiewicza na swojego patrona wybrał Zespół Szkół Ogólnokształcących w Nasielsku[31]. W 1985 został patronem Szkoły Podstawowej nr 2 w Zgorzelcu. Ponadto jest patronem Zespołu Szkół Gastronomicznych w Bydgoszczy oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Namysłowie. Jarosław Iwaszkiewicz jest również patronem Szkoły Podstawowej nr 4 w Sandomierzu od 1986. Od 14 października 1982 jego imię posiada także Liceum Ogólnokształcące w Brzezinach. Od 30 maja 1981 jest patronem Liceum Ogólnokształcącego w Brwinowie.

Zobacz też | edytuj kod

 Wykaz literatury uzupełniającej: Jarosław Iwaszkiewicz.

Przypisy | edytuj kod

  1. Nomination Database: Jaroslaw Iwaszkiewicz, nobelprize.org .
  2. Nomination Database, nobelprize.org .
  3. NataliaN. Szostak NataliaN., Gombrowicz w 1966 roku miał szansę na literackiego Nobla. Szwedzka Akademia odtajnia archiwa, wyborcza.pl, 5 stycznia 2017 .
  4. Jarosław Iwaszkiewicz: Wybór opowiadań, Wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 1983.
  5. GrzegorzG. Ostasz GrzegorzG., Mecenat Polskiego Państwa Podziemnego (1939–45), polishresistance-ak.org .
  6. Miłość Iwaszkiewiczów wydawała się niemożliwa, rp.pl, 20 sierpnia 2010 .
  7. Janusz Drzewucki o „Twórczości” i twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, tokfm.pl, 13 lutego 2016 .
  8. Powołanie Ogólnonarodowego Komitetu Uczczenia Pamięci Józefa Stalina [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 58, 7–8 marca 1953, s. 2.
  9. Urania”, nr 3, marzec 1969, s. 84.
  10. Dziennik Polski”, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  11. GabrielaG. Pewińska GabrielaG., Być „prawie synem” Jarosława Iwaszkiewicza to było jak cud, dziennikbaltycki.pl, 20 marca 2014 .
  12. List do Piotra Lachmanna z 9 października 1973: Przyszedł i „Uwodziciel”. Dlaczego Ty go lubisz? Chyba tylko dlatego, że to Ci mówi cośkolwiek, ja jako homoseksualny nic tu nie odczuwam i raczej nie lubię tego utworu. Dowodzi to jak bardzo nasze predyspozycje seksualne wpływają na nasze gusta literackie..
  13. Miłość Iwaszkiewicza, newsweek.pl, 6 lutego 2010 .
  14. Ludwika Włodek: Pra. O rodzinie Iwaszkiewiczów. Wydawnictwo Literackie, 2012.
  15. Doktoraty honorowe w latach 1921–1973, uw.edu.pl .
  16. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 262.
  17. M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 460
  18. Odznaczenie Z. Nowakowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 211 z 17 września 1938. 
  19. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58
  20. M.P. z 1954 r. nr 27, poz. 420.
  21. Jarosław Iwaszkiewicz: Dzienniki 1956–1963. Warszawa: Czytelnik, 2007, s. 202.
  22. M.P. z 1946 r. nr 114, poz. 212
  23. M.P. z 1947 r. nr 27, poz. 233
  24. „Dziennik Polski”, rok VIII, nr 176, (2639), s. 2.
  25. a b Bohdan Urbankowski: Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.
  26. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400
  27. Order Odrodzenia dla G. Saragata. Odznaczenia włoskie dla przywódców polskich. „Dziennik Polski”. 246, s. 1, 16 października 1965. 
  28. Jarosław Iwaszkiewicz – 120 lat „innego życia”, polskieradio.pl, 20 lutego 2014 .
  29. Wpisani do „Księgi zasłużonych dla województwa tarnobrzeskiego”. „Nowiny”. Nr 164, s. 3, 20 lipca 1978. 
  30. Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holocaustu, ksiega-sprawiedliwych.pl .
  31. Patron szkoły – Zespół Szkół Ogólnokształcących w Nasielsku, lonasielsk.pl .

Bibliografia | edytuj kod

  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 3, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1994, s. 318. ISBN 83-02-05636-7.
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Książka moich wspomnień (Wydawnictwo Literackie 1957).
  • Wincenty Burek, Jarosław Iwaszkiewicz: Sandomierz nas połączył. Korespondencja z lat 1945–1963, oprac. Marta, Krzysztof i Tomasz Burkowie (Warszawa 1995).
  • Stanisław Burkot: Kontemplacja i pasja życia – Jarosław Iwaszkiewicz, [w:] Prozaicy dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki, red. B. Faron (Warszawa 1974).
  • Andrzej Zawada: Jarosław Iwaszkiewicz (biografia; Wiedza Powszechna 1994).
  • Zbigniew Chojnowski: Poetycka wiara Jarosława Iwaszkiewicza (Olsztyn 1999).
  • Kalendarium życia i twórczości

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jarosław Iwaszkiewicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy