Jassy


Na mapach: 47°10′N 27°35′E/47,166667 27,583333

Jassy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jassy (rum. Iași, węg. Jászvásár) – miasto w północno-wschodniej Rumunii (w historycznej Mołdawii), nad rzeką Bahlui (dorzecze Prutu); ośrodek administracyjny okręgu Jassy; 308,8 tys. mieszkańców (2009).

W mieście znajduje się stacja kolejowa Jassy.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Pierwsze wzmianki o Jassach w źródłach historycznych pochodzą z drugiej połowy XIV w. Od połowy XVI wieku Jassy były stolicą Hospodarstwa Mołdawskiego. W mieście tym działali wybitni pisarze i mężowie stanu, m.in. Miron Costin czy Dymitr Kantemir, którzy wnieśli wkład w rumuńską kulturę. W 1641 r. hospodar Bazyli Lupu założył tu Szkołę Państwową, a w klasztorze Trzech Świętych Hierarchów powstała drukarnia, która wydawała książki w języku rumuńskim. W 1686 roku wojsko polskie stoczyło bitwę pod Jassami (wojna polsko-turecka 1683-1699). W latach 1859–1862 Jassy były jedną z dwóch stolic Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny (obok Bukaresztu). W latach 1916-1918 miasto pełniło funkcję stolicy Królestwa Rumunii. W czerwcu 1941 roku miał miejsce pogrom w Jassach[2].

Jassy w 1701 roku

Demografia | edytuj kod

Według spisu z 2002 r. miasto Jassy liczyło 320 888 mieszkańców. Skład etniczny według spisu z 2002 roku:[3]

Religie | edytuj kod

Prawosławna katedra metropolitalna Monaster Trzech Świętych Hierarchów w Jassach

Jassy są siedzibą prawosławnej metropolii Mołdawii i Bukowiny oraz podlegającej jej archieparchii Jass. W mieście znajduje się szereg zabytkowych cerkwi:

Oprócz cerkwi parafialnych w Jassach znajdują się prawosławne monastery: Trzech Świętych Hierarchów, Galata, Golia, Frumoasa, Cetățuia[8], Podgoria Copou[28].

W Jassach siedzibę ma również diecezja rzymskokatolicka Jass[29]. Posiada ona katedrę XVII-wieczną, a w jej sąsiedztwie nowy kościół[8]. Działają cerkiew staroobrzędowa (XIX w.)[30] oraz świątynia ormiańska (XIV w., przebudowana na pocz. XIX w.)[8].

Czynna jest wielka synagoga w Jassach[31], zachowała się także synagoga Merarilor[32].

Sport | edytuj kod

W mieście tym siedzibę ma rumuński klub piłkarski Politehnica Jassy, który został założony 27 kwietnia 1945 r. jako Sportul Studențesc Jassy. Obecnie klub gra w pierwszej lidze rumuńskiej, a swoje mecze rozgrywa na stadionie im. Emila Alexandrescu, którego pojemność wynosi 11 390 widzów[33].

Varia | edytuj kod

  • Nazwa miasta bywa utożsamiana z plemieniem pochodzących od Alanów Jasów, których w źródłach staroruskich nazywano Jassy. Żyli oni na północ od Kaukazu, ale w XIII w. zostali w większości wyparci przez Mongołów. Część z nich miała się osiedlić w Mołdawii.
  • W lutym lub kwietniu 1769 r. w tureckim więzieniu w Jassach zmarł Józef Pułaski, marszałek Konfederacji Barskiej, ojciec Kazimierza i Franciszka.
  • 21 stycznia 1861 r. w Jassach wskutek ran odniesionych w pojedynku zmarł Bruno Bielawski, pisarz i poeta, autor słów pieśni Czarny krzyżyk.

Galeria | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dane na 1 stycznia 2009 r.
  2. przewodnik.onet.pl: Miasta - Jassy (pol.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  3. Structura Etno-demografică a României, edrc.ro [dostęp 2017-11-24] .
  4. a b Biserica 'Schimbarea la Fata' - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  5. Catedrala Mitropolitana din Iasi, crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17] .
  6. Iasi :: Biserica Sf. Gheorghe - Mitropolia veche, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  7. Biserica Sfantul Nicolae Domnesc, crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17] .
  8. a b c d e Primaria Iasi :: Biserici si manastiri ::, primaria-iasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  9. Biserica Duminica Tuturor Sfintilor - Banu - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  10. Biserica „Schimbarea la Fata - Socola” Iasi, biserica-socola.ro [dostęp 2016-06-17] .
  11. Iasi :: Biserica Barnovschi, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  12. Iasi :: Biserica Vulpe, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  13. Iasi :: Biserica Talpalari, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  14. Biserica Barboi, crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17] .
  15. Iasi :: Biserica Sf. Ioan Botezatorul, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  16. Iasi :: Biserica Sf. Dumitru Bals, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  17. Biserica 'Pogorarea Sf. Duh' - Curelari - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  18. Ansamblul bisericii 'Sf. Ioan cel Nou'- Nicorita - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  19. Iasi :: Biserica 40 de Sfinti, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  20. Biserica Sf. Teodor (str. Sfintii Teodori 14)-IASI, crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17] .
  21. Biserica Lozonschi - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  22. Biserica Sf. Haralambie - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  23. Biserica 'Cuvioasa Paraschiva' - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  24. Iasi :: Biserica Sf. Nicolae Ciurchi, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  25. Scurt Istoric Parohia Toma Cozma, parohiatomacozma.ro [dostęp 2016-06-17] .
  26. Biserica Buna Vestire - Biserica Blagovestenia din Muntenime - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  27. Biserica 'Sf. Treime' - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  28. Iasi :: Manastirea Podgoria Copou, biserici.org [dostęp 2016-06-17] .
  29. Episcopia Romano-Catolica de Iasi, ercis.ro [dostęp 2016-06-17] .
  30. Hram Sf. Maria .
  31. Sinagoga Mare - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  32. Sinagoga Merarilor - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17] .
  33. www.politehnicaiasi.ro: Stadion - Informatii (rum.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  34. Primăria Iași: Orașele înfrățite cu Municipiul Iași (rum.). [dostęp 5 kwietnia 2010].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (municipiu of Romania):
Na podstawie artykułu: "Jassy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy