Jastarnia


Na mapach: 54°41′58″N 18°40′36″E/54,699444 18,676667

Jastarnia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jastarnia (kaszb. Jastarniô, niem. Putziger Heisternest[2]) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Jastarnia, na Mierzei Helskiej. Kurort nadmorski z pięcioma letnimi kąpieliskami morskimi, portem morskim i trzema przystaniami morskimi.

Według danych z 31 grudnia 2016 r. obecny obszar miasta (wtedy w gminie miejskiej Jastarnia) miał 2734 mieszkańców[1].

1 stycznia 2017 Jastarnia zmieniła charakter z gminy miejskiej na miejsko-wiejską przez wydzielenie osobnych miejscowości Juraty i Kuźnicy z Syberią[3][4].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Według danych z 1 stycznia 2017 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,31 km², co stanowi 55,3% powierzchni gminy Jastarnia[1].

Wieś królewska w starostwie puckim w powiecie puckim województwa pomorskiego w II połowie XVI wieku[5]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Infrastruktura turystyczna | edytuj kod

Na terenie miasta organizowane jest 6 letnich kąpielisk morskich[6]:

  • kąpielisko Kuźnica „Kościół” – z wejściem na plażę nr 33 od ul. Helskiej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jurata „Międzymorze” – z wejściem na plaże nr 60 od ul. Międzymorze, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Ogrodowa” – z wejściem na plażę nr 44 od ul. Ogrodowej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Leśna” – z wejściem na plażę nr 52 od ul. Leśnej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Nadmorska-Plażowa” – z wejściem na plażę nr 47-48 od ul. Nadmorskiej i Plażowej, obejmujące 100 m linii brzegowej;
  • kąpielisko Jastarnia „Zdrojowa” – z wejścia na plażę nr 49 od ul. Sychty oraz nr 50 od ul. Zdrojowej, obejmujące 200 m linii brzegowej.

W 2013 r. sezon kąpielowy wyznaczono na okres od 1 lipca do 31 sierpnia[6].

Toponimia | edytuj kod

Nazwa Jastarnia może pochodzić od słowa Jastra, oznaczającego coś jasnego lub Jastra oznaczającego w języku kaszubskim Wielkanoc[7].

Dawniej funkcjonowały nazwy kaszubskie Pùckô Jastarniô, Sroczé Gniôzdo oraz niemiecka Heisternest. Polskimi nazwami miejscowości były Jasturnia Pucka, Zesterna, Niastarnia[8].

Historia | edytuj kod

Najstarsze ślady zamieszkania przez człowieka na terytorium Jastarni pochodzą z I w. p.n.e.[7] Jastarnia (Osternäs) pojawia się w źródłach po raz pierwszy w 1378 r. przy okazji wystawienia przez Krzyżaków przywileju dla pobliskiego Helu.

W 1755 r. Urszula Przebendowska ufundowała kaplicę i szkółkę. W 1836 r. został zbudowany kościół[7].

Do XX w. była wioską zamieszkaną w przeważającej mierze przez rybaków.

Obecna miejscowość ta ukształtowała się z dwóch wiosek – Boru (Jastarni Gdańskiej, Danziger Heisternest), który był pod zarządem Wolnego Miasta Gdańska i Jastarni (Jastarni Puckiej, Putziger Heisternest) będącej w zarządzie Starostwa Puckiego[9]. Gwałtowny rozwój osady wiązał się z okresem międzywojennym – wtedy powstał tu port rybacki, doprowadzono też linię kolejową. 1 stycznia 1973 osiedle Jastarnia uzyskało prawa miejskie[10]. Obecnie jest przede wszystkim miejscowością turystyczną[11].

W latach 1974–2005 Jastarnia była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego, dzięki czemu mogły być prowadzone tu zakłady lecznictwa[12].

Transport wodny | edytuj kod

W głównej części Jastarni znajduje się port morski Jastarnia nad Zatoką Pucką oraz 3 przystanie morskie dla rybaków[13]:

  • „Jastarnia I” – pas plaży nad Morzem Bałtyckim w pobliżu ul. Zdrojowej
  • „Jastarnia II” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. A. Mickiewicza i muzeum rybackiego
  • „Jastarnia III” – pas plaży nad Zatoką Pucką w pobliżu ul. Polnej i ul. Abrahama

Atrakcje turystyczne | edytuj kod

  • Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  • Port rybacki
  • Cmentarzowa Góra
  • Muzeum Pod Strzechą
  • Kapliczka świętej Rozalii
  • Kasztanowiec biały
  • Skansen Fortyfikacji z 1939 r.
  • Ośrodek Oporu Jastarnia – pozycja obronna stanowiąca fragment Rejonu Umocnionego Hel, składająca się z czterech schronów bojowych („Saragossa”, „Sęp”, „Sabała” i „Sokół”)
  • Ruiny niemieckich instalacji przeciwlotniczych
  • Zabytkowa chata rybacka z 1881 r. zbudowana z wykorzystaniem wyrzuconych przez morze części statków i okrętów.
  • Zbiory rybackie w bosmanacie portu
  • Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Torfowe Kłyle (Kùle)”
  • Hotel „Europejski” (ob. dom wczasowy „MARIA”) z 1930 r. w stylu modernistycznym, ul. Portowa 3
  • Dom modernistyczny z 1936 roku, ul. Ogrodowa 16
  • Dom modernistyczny z lat 20/30 XX w., ul. Ogrodowa 44
  • Pensjonat „Gwiazda Morza”, 1936 r., ul. Rybacka 12
  • Ośrodek Morski (ob. LOK) w stylu modernistycznym z 1930 r., ul. Rybacka 33
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX wieku ul. Sychty Ks. 107
  • Dom modernistyczny z 1926 r. ul. Sychty Ks. 111
  • Skoki spadochronowe nad Helem[14]
  • wieża obserwacyjna ośrodka badawczego torped Luftwaffe Torpedowaffenplatz Gotenhafen-Hexengrund, znajdująca się na wodach Zatoki Puckiej[15].
  • Kino „Żeglarz”, ul. Portowa 10; przed 1939 pensjonat „Janina” (obecna sala kinowa była stołówką), w l. 1939-1945 niemieckie kino propagandowe, w l. 70. salę wyremontowano. Do dziś zachował się piec kaflowy i napis: „Godziny, lata płyną, lecz cóż, wiecznie jest młode kino”[16][17].
  • Molo na zatokę Pucką, przedłużenie ulicy Stelmaszczyka.

W Jastarni znajduje się latarnia morska i lądowisko, jak i czterogwiazdkowy hotel spaDom Zdrojowy

Pieniądz lokalny | edytuj kod

Od 2006 r. na terenie gminy Jastarnia w okresie letnim prowadzona jest akcja „Pieniądz Lokalny”. Ma ona na celu promocję gminy. Podczas trwania akcji turyści mogą zakupić żeton „3 merki”. Jest on równowartością 3 złotych polskich. Merki można wymieniać w określonych miejscach na towary lub usługi na terenie gminy. Organizatorem akcji jest gmina Jastarnia działająca poprzez Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Jastarni. Producentem żetonów jest Mennica Polska S.A.

Dotychczas wydane zostały monety:

  • Rok 2006 – 75 lat Juraty
  • Rok 2007 – Kuźnica
  • Rok 2008 – 35. rocznica nadania praw miejskich Jastarni
  • Rok 2009 – Jubileusz Sportu
  • Rok 2011 – 80 lat Juraty

Sport | edytuj kod

W mieście działa klub pływacki Delfin Moksir Jastarnia[18], sekcja siłowa Moksir Jastarnia oraz UKS piłki siatkowej.

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2017-07-19. ISSN 1505-5507.
  2. Gemeinde- und Wohnplatzlexikon des Reichsgaus Danzig-Westpreussen ; hrsg. vom Statistischen Landesamt Danzig-Westpreussen. Bd. 1
  3. Dz.U. z 2016 r. poz. 1134.
  4. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta (2016-07-11).
  5. Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.: rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 100.
  6. a b Uchwała Nr XXXII/242/2013 Rady Miasta Jastarnia z dnia 22.03.2013 r. ws. określenia wykazu kąpielisk.
  7. a b c Franciszek Mamuszka, Ziemia Pucka, Warszawa, PTTK „Kraj”, 1989, ​ISBN 83-7005-170-7
  8. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​).
  9. Historia Półwyspu Helskiego i Jastarni. Gmina Jastarnia. [dostęp 2015-10-30].
  10. (§ 3.) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. (Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 327).
  11. Ryszard Struck, Jastarnia. 35 lat minęło!, „Histmag.org”, 15.07.2008.
  12. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 1974 r. zmieniające rozporządzenie ws. rozciągnięcia niektórych przepisów o uzdrowiskach na inne miejscowości (Dz.U. z 1974 r. nr 16, poz. 89).
  13. Zarządzenie porządkowe Nr 3 Naczelnego Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni z 23 września 1991. r. w sprawie ustalenia granic lądowych dla morskich przystani rybackich położonych w obrębie pasa technicznego Urzędu Morskiego w Gdyni (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego Nr 19, poz.133, Dz. Urz. Woj. Warmińsko – Mazurskiego Nr 14, poz. 74).
  14. Strefa spadochronowa Sky Camp Baltic [w:] Sky Camp [online], skycamp.pl [dostęp 2017-01-12]  (pol.).
  15. Powojskowa wieża na Zatoce Puckiej zmieni się w piękny apartament?
  16. Właścicielki kultowego kina na Półwyspie zbierają na neon. Każdy może się dorzucić
  17. Babcia, mama i wnuczka prowadzą w Jastarni kino Żeglarz. 'Na "Szklanej pułapce" miałyśmy więcej gwiazd na sali niż na ekranie!'
  18. Historia Klubu (pol.). Delfin Moksir Jastarnia. [dostęp 2009-04-19].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Jastarnia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy