Jaszkowa Dolna


Na mapach: 50°25′15″N 16°40′53″E/50,420833 16,681389

Jaszkowa Dolna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kościół św. Jana Chrzciciela w Jaszkowej Dolnej

Jaszkowa Dolna (niem. Niederhannsdorf[2]) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Kłodzko. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Położenie geograficzne | edytuj kod

Jaszkowa Dolna leży w Kotlinie Kłodzkiej, w Sudetach, w południowo-zachodniej Polsce. Centrum wsi oddalone jest od centrum Kłodzka, siedziby gminy i powiatu, o około 5 km na południowy-wschód, zabudowania wsi sięgają niemal granic miasta. Na zachodzie graniczy z Krosnowicami i Kłodzkiem, na północy z Jaszkówka i Wojciechowicami, na wschodzie z Jaszkową Górna a na południu z Marcinowem i Żelaznem[3].

Według danych z 2008 r. wieś zajmowała obszar 17,77 km², co stanowiło 7% powierzchni gminy Kłodzko[5].

Warunki naturalne | edytuj kod

Jest to duża i długa (ok. 4 km) wieś łańcuchowa ciągnąca się wzdłuż potoku Jaszkówki, dopływu Nysy Kłodzkiej, między Kłodzkiem a Jaszkową Górną. Leży na wysokości 290-350 m n.p.m. Wieś zajmuje dolinę potoku, zwężającą się ku górze, oddzielającą Wzgórza Rogówki od reszty Kotliny Kłodzkiej[6].

Budowa geologiczna | edytuj kod

Okolice Jaszkowej Dolnej zostały wypreparowane w złożonej strukturze geologicznej, utworzonej przez granitoidy masywu kłodzko-złotostockiego od południa oraz dewońskie łupki i piaskowce, a także łupki metamorficzne od północy. Występują tu keratofiry i hornfelsy. Jednym z bardziej interesujących obiektów jest wyrobisko dawnego kamieniołomu u wjazdu do wsi od strony Kłodzka. Odsłaniają się tu hornfelsy piroksenowe, w których można spotkać szereg minerałów, w tym skapolity, wollastonit, a nawet drobne granaty[7].

Historia | edytuj kod

Daty wzmianek
o miejscowości i
jej oficjalne
nazwy według źródeł

Źródło:[8]

Jaszkowa Dolna jest jedną ze starszych miejscowości ziemi kłodzkiej. Powstała w I połowie XIII w. jako wieś przedlokacyjna. Od zawsze była silnie związana z Kłodzkiem jako typowa osada podmiejska. W dokumentach wzmianki o niej pojawiają się w 1322 roku[9]. W 1350 roku powstało to dziedziczne wolne sędziostwo, które później przeszło w ręce augustianów kłodzkich. W tym czasie istniał tu już kościół parafialny. W XV wieku wieś należała do rodziny von Schaffgotschów[9], a od około 1490 roku przeszła w posiadanie rodu von Czeschwitzów (Tschischwitzów), w 1580 przeszła w posiadanie rodu Koberów.

W czasie wojny trzydziestoletniej wojska austriackie przystąpiły do przymusowej rekatolizacji ludności ziemi kłodzkiej, której duża część przeszła wcześniej na protestantyzm. Akcja ta wiązała się z represjami i dużymi kontrybucjami, co doprowadziło do buntu chłopów[9]. W 1621 r. utworzyli oni związek obronny mieszkańców, m.in. Jaszkowej Dolnej. Doszło do wielu potyczek, m.in. pod Jaszkową Górną zginęło ok. 100 chłopów. W 1622 r. przez wieś przeszedł kilkutysięczny oddział lisowczyków, który śpieszył z pomocą wojsku oblężonemu w Bystrzycy Kłodzkiej przez inne grupy chłopów[9].

W XVIII i XIX w. wieś należała do kilku rodzin posiadaczy ziemskich: hr. von Neuhaus, hr. von Götz, hr. von Magnis.

W 1807 r. Jaszkowa Dolna znalazła się w centrum działań kampanii wojennej, kiedy to wojska francuskie próbowały opanować twierdzę kłodzką i całe hrabstwo kłodzkie. W związku z tym Prusacy zbudowali w Jaszkowej Dolnej i Jaszkowej Górnej fortyfikacje ziemne jako przedłużenie funkcji obronnej twierdzy[9]. W dniach 21-23 czerwca 1807 r. doszło tu do kilku potyczek, których skutkiem było wyparcie wojsk pruskich do twierdzy[9].

W 1816 r. wieś dzieliła się na 3 części, z których jedna należała do Kłodzka. W 1828 r. największą część kupił Hermann Volkmer. W tym czasie było we wsi 199 budynków, dwór oraz 4 folwarki. W 1870 r. w posiadaniu Volkmera znajdowało się 940 morgów ziemi.

Po 1945 r. Jaszkowa Dolna funkcjonowała dalej jako wieś rolnicza, stanowiąc zaplecze żywnościowe dla Kłodzka.

Zabytki | edytuj kod

Jaszkowa Dolna zachowała swój pierwotny układ wsi łańcuchowej, chociaż częściowo został on już zmieniony poprzez zagęszczenie nową zabudową. Do cenniejszych obiektów wpisanych do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa należy zaliczyć[10]:

inne zabytki:

  • Figura Matki Bożej z 1833 r. stojąca na wysokim ozdobnym cokole przy przystanku autobusowym w dolnej części wsi. Została skradziona w 2005 r.

Demografia | edytuj kod

Rozwój ludnościowy Jaszkowej Dolnej na przestrzeni stuleci kształtował się następująco[12].

Bliskość Kłodzka – stolicy regionu i korzystne warunki naturalne sprawiły, że w Jaszkowej Dolnej nie wystąpiła tak gwałtowna faza wyludniania się, charakterystyczna dla innych miejscowości ziemi kłodzkiej. Przeciwnie ludność utrzymuje się na stałym poziomie, nawet w pewnym okresie widoczny był jej wyraźny wzrost[13].

Gospodarka | edytuj kod

Jaszkowa Dolna jest w dalszym ciągu wsią rolniczą, stanowiąc żywnościowe zaplecze dla Kłodzka[13]. Obok tej funkcji odgrywa również rolę pewną osiedla mieszkaniowego. We wsi znajduje się 105 gospodarstw rolnych, przy czym jeszcze w latach 70. XX w. było ich dwa razy więcej, oraz gospodarstwo rolne kombinatu rolno-przemysłowego z Żelazna i SKR. Wyłącznie z pracy w rolnictwie utrzymywało się 39% ludności czynnej zawodowo w 1978 r., a w 1988 r. – aż 84%. Mieszkańcy zajmują się uprawą roli (są tu jedne z najlepszych gleb na ziemi kłodzkiej) lub pracują w pobliskim Kłodzku i dalszych miejscowościach[14]. Stale rozwija się funkcja mieszkalno-składowo-przemysłowa. Przybywają nowe domy mieszkalne, różne magazyny i zakłady rzemieślnicze i produkcyjne[15].

Edukacja i kultura | edytuj kod

Oświata | edytuj kod

W Jaszkowej Dolnej działa jedno z trzech w gminie przedszkoli[16]. Działa również Szkoła Podstawowa im. Stanisława Mikołajczyka, posiadająca w swojej bazie halę sportową[17]. Młodzież w wieku 13-16 lat kontynuuje naukę w Gimnazjum Publicznym im. Władysława Reymonta w Kłodzku[18].

Kultura | edytuj kod

We wsi działa świetlica oraz klub sportowy Iskra, posiadający sekcję piłkarską, która rozgrywa swoje mecze na położonym w centrum Jaszkowej Dolnej stadionie[19]. Ponadto żywym zainteresowaniem mieszkańców cieszy się Koło Gospodyń Wiejskich.

W Jaszkowej Dolnej od czasów średniowiecza funkcjonuje parafia katolicka, której kościołem jest kościół św. Jana Chrzciciela. Należy ona do dekanatu kłodzkiego, wchodzącego w skład diecezji świdnickiej[20].

Administracja | edytuj kod

Jaszkowa po zakończeniu II wojny światowej znalazła się w granicach Polski. Wieś wchodziła w skład województwa wrocławskiego. W latach 1954-1973, po likwidacji gmin, tworzyła wspólną gromadę z Jaszkową Górną, wchodzącą nadal w skład powiatu kłodzkiego. Po zmianach w podziale terytorialnym kraju z 1975 r. Jaszkowa Dolna weszła w skład nowo utworzonego województwa wałbrzyskiego i gminy Kłodzko[14].

Ostatnia zmiana miała miejsce w 1990 r., kiedy to na terenie gminy utworzono sołectwa jako jednostki pomocniczego podziału administracyjnego, którego jedna z siedzib znalazła się w Jaszkowej Dolnej[21].

Infrastruktura | edytuj kod

Transport | edytuj kod

Jaszkowa Dolna leży na uboczu ważnych szlaków komunikacyjnych ziemi kłodzkiej. Przez wieś przebiega lokalna droga z Kłodzka przez Przełęcz Droszkowską do Ołdrzychowic Kłodzkich. Przez zachodnią granicę wsi z kolei przebiega droga krajowa nr 33 z Kłodzka do Boboszowa. Komunikację autobusową zapewnia PKS Kłodzko. W samej wsi znajdują się cztery przystanki autobusowe. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Kłodzku – Kłodzko Miasto[22].

Bezpieczeństwo | edytuj kod

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń – Jaszkowa Dolna podlega pod rejon działania Powiatowej Straży Pożarnej oraz Komendzie Powiatowej Policji w Kłodzku[23]. We wsi działa Ochotnicza Straż Pożarna[24]. We wsi znajduje się ośrodek zdrowia. Podstawową opiekę medyczną zapewnia Zespół Opieki Zdrowotnej w Kłodzku[15].

Ważniejsze osobistości | edytuj kod

  • Oskar Düring (ur. 1883 r. w Jaszkowej Dolnej, zm. 1956 r. w Kitzingen) – handlowiec, znany kłodzki kolekcjoner i antykwariusz, organizator różnych imprez kulturalnych w Kłodzku.
  • Johann Franz Otto (ur. 1732 r. w Jaszkowej Dolnej, zm. 1805 r. w Kłodzku) – organista i kompozytor na różne instrumenty muzyczne.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 1997.
  4. Dane Urzędu Gminy Kłodzko na 31 grudnia 2007 r.
  5. Dane Urzędu Gminy Kłodzko na 2008 r.
  6. Słownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 166.
  7. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 161.
  8. F. Volkmer, W. Hohaus, Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, t. I-V. Habelschwerdt 1883-1928; mapa hrabstwa kłodzkiego z XVIII w.; Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 166.
  9. a b c d e f Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2010, s. 335. ISBN 978-83-89188-95-3.
  10. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 169.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 66. [dostęp 2 sierpnia 2012].
  12. Dane na podstawie: F. W. Zimmermann, Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 1-13, Brieg 1783-1796; Roczniki statystyczne województwa wrocławskiego (1950-1975), roczniki statystyczne województwa wałbrzyskiego (1975-1998), powszechnych spisów ludności i urzędu gminy wiejskiej Kłodzko
  13. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 168.
  14. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 166.
  15. a b Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 167.
  16. Przedszkola w gminie Kłodzko na jej oficjalnej stronie internetowej.
  17. Szkoły w gminie Kłodzko.
  18. Dane Wydziału Oświaty Urzędu Gminy Kłodzko.
  19. Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 171.
  20. Dane Świdnickiej Kurii Biskupiej na 31.12.2008 r.
  21. Na terenie gminy Kłodzko funkcjonuje obecnie 35 sołectw, w tym w omawianych Jaszkowej Dolnej.
  22. Ziemia Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 2004.
  23. Informacja na stronie internetowej Komendy Powiatowej Policji w Kłodzku.
  24. Informacje na stronie Powiatowej Komendy Straży Pożarnej w Kłodzku.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Jaszkowa Dolna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy