Jayaram Jayalalitha


Jayaram Jayalalitha w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jayaram Jayalalitha (język tamilski: ஜெயலலிதா ஜெயராம்; ur. 24 lutego 1948 w Melukote, zm. 5 grudnia 2016 w Ćennaju) – indyjska aktorka i polityk, także tancerka[2], wokalistka, producentka filmowa, pisarka i publicystka. Czterokrotna premier rządu stanowego Tamilnadu (1991–1996, 2001, 2002–2006 oraz 2011–2016), sekretarz generalny partii All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam od 1989.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dzieciństwo i młodość | edytuj kod

Urodziła się 24 lutego 1948 w Melukote[1]. Pochodziła z bramińskiej rodziny[3].

Działalność artystyczna i publicystyczna | edytuj kod

Zadebiutowała w anglojęzycznym filmie Epistle (1961). W 1964 po raz pierwszy wystąpiła w roli głównej, w stworzonym w kannada obrazie Chinnada Gombe. Rok później, rolą w Vennira Aadai (reżyseria C. V. Sridhar), rozpoczęła karierę w tamilskim przemyśle filmowym. Również w 1965 rozpoczęła pracę w Tollywood (Manushulu Mamathalu)[4][5]. Zdobyła popularność grając role kobiet wampów[6]. Wielokrotnie partnerowała M.G. Ramachandranowi, wystąpiła z nim w przeszło 25 filmach[7]. Grywała również między innymi z N.T. Rama Rao i Sivaji Ganeshanem[8]. Daivamagan (1969), w którym wystąpiła razem z tym ostatnim, był pierwszym filmem tamilskim, który ubiegał się o nominację do Oscara[9].

Była autorką czterech powieści oraz licznych opowiadań w języku tamilskim[10]. Opublikowała liczne artykuły, zarówno w prasie tamilskojęzycznej jak i anglojęzycznej[11].

Zyskała szereg przydomków, między innymi: Amma[12], Thangamana thalaivi'[13], Puratchi thalaivi[1], Idhaya Deivam (Bogini naszych serc), Kaaval Deivam, Adi Parasakthi[14].

Działalność polityczna | edytuj kod

W życie publiczne zaangażowała się w czerwcu[15] 1982[16], wstępując do reprezentującej interesy niskich kast drawidyjskiej partii All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam. Dzięki wsparciu M.G. Ramachandrana już w styczniu 1983 została sekretarzem partii odpowiedzialnym za propagandę[17]. W 1984 weszła w skład Rajya Sabhy[18]. Pięć lat później zrezygnowała z mandatu, zostając deputowaną do Zgromadzenia Ustawodawczego Tamil Nadu[19].

W wyborach stanowych z 1991 odnowiła mandat[20] i stanęła na czele stanowego gabinetu[21]. Jako premier rządu zasłynęła budowaniem wokół swojej osoby kultu jednostki (m.in. poprzez ustawienie w Ćennaju ogromnych billboardów promujących własne dokonania)[22]. Na szczeblu ogólnokrajowym wspierała politykę rządu związkowego, zdominowanego przez INC[23]. W czasie jej urzędowania w Tańdźawur odbyła się ósma światowa konferencja Tamilów (1-5 stycznia 1995)[24][25].

Po wyborach stanowych z 1996 utraciła fotel premiera na rzecz swojego głównego politycznego rywala, Muthuvela Karunanidhiego[26]. Nie uzyskała też mandatu. 6 grudnia 1996 została aresztowana w związku z zarzutami korupcyjnymi[27]. W 1998 roku udzieliła poparcia rządowi centralnemu stworzonemu przez koalicję z BJP na czele. Wycofała je jednak już rok później. Doprowadziło to do utraty większości przez gabinet, następnie zaś do przyspieszonych wyborów[23][28]. Na stanowisko powróciła 14 maja 2001, jednak już 14 września tego samego roku została zdymisjonowana po ponownie pojawiających się oskarżeniach o korupcję.

Po raz trzeci premierem tamilskiego rządu stanowego została 2 marca 2002. Piastowała tę funkcję do 12 maja 2006. Następnie była liderką opozycji w Zgromadzeniu Ustawodawczym Tamil Nadu[29].

Zwycięstwo jej partii w wyborach stanowych w 2011 umożliwiło jej ponowne objęcie stanowiska premiera. Została zaprzysiężona 16 maja 2011[30]. Po raz kolejny uzyskała również miejsce w parlamencie[31].

Choroba i śmierć i pogrzeb | edytuj kod

Od kilku miesięcy zmagała się z poważnymi problemami ze zdrowiem. 4 grudnia 2016 doznała zawału serca i była w stanie krytycznym. Zmarła 5 grudnia 2016[32]. Po jej śmierci ogłoszono siedmiodniową żałobę w Tamilnadu[33]. 6 grudnia 2016 jej pogrzeb państwowy odbył się w Ćennaju i została pochowana nadmorskiej kapliczki obok swojego mentora, M.G. Ramachandrana[34].

Życie prywatne | edytuj kod

Była niezamężna[35].

Filmografia[36][5][37][38][39] | edytuj kod

Aktorka | edytuj kod

  • Mohini Jaganmohini (2010)
  • Jayammu Nischayammuraa (2010)
  • Key (2010)
  • 10th Class (2006)
  • Veeri Veeri Gummadi Pandu (2005)
  • Grahanam (2004)
  • Njan Thamburan (2002)
  • Hathkadi (1995)
  • Linga Babu Love Story (1995)
  • Allari Premikudu (1994)
  • Detective Naarada (1993)
  • Jamba Lakidi Pamba (1993)
  • Joker (1993)
  • Rajendrudru Gajendrudru (1993)
  • 420 (1992)
  • Appula Appa Rao (1991)
  • April 1st Vidudhala (1991)
  • Kobbari Bondam (1991)
  • Apsarass (1990)
  • Pooram (1989)
  • Karnival (1989)
  • Ivalente Kamuki (1989)
  • Utharam (1989)
  • Aval Oru Sindhu (1989)
  • Oru Vadakkan Veeragatha (1989)
  • Aayiram Chirakulla Moham (1989)
  • Indrudu Chandrudu (1989)
  • Vyshali (1988)
  • Inquilabinte Puthri (1988)
  • Oru Muthassi Katha (1988)
  • Sruthi Layalu (1987)
  • Ithu Oru Thudakkam Mathram (1986)
  • Poovinu Puthiya Poonthennal (1986)
  • Uppu (1986)
  • Nadhiyai Thedi Vandha Kadal (1980)
  • Velankanni Matha (1977)
  • Chitra Pournami (1976)
  • Gurudakshinai (1976)
  • Jai Jagat Janani (1976)
  • Avanthan Manithan (1975)
  • Pattam Bharathamum (1975)
  • Anbai Thedi (1974)
  • Premalu Pellilu (1974)
  • Thayi (1974)
  • Thirumangalyam (1974)
  • Dr. Babu (1973)
  • Ganga Gauri (1973)
  • Jesus (1973)
  • Pattikatu Ponnaiah (1973)
  • Vandhale Magarasi (1973)
  • Annamitta Kai (1972)
  • Eharmam Engay (1972)
  • Neethi (1972)
  • Pattikada Pattanama (1972)
  • Raman Thediya Seethai (1972)
  • Shakti Leela (1972)
  • Bharyabiddalu (1972)
  • Srikrishna Vijayam (1971)
  • Srikrishna Satya (1971)
  • Kumari Kottam (1971)
  • Neerum Neruppum (1971)
  • Oru Thai Makkal (1971)
  • Savale Samali (1971)
  • Sumathi En Sundari (1971)
  • En Annan (1970)
  • Enga Mama (1970)
  • Engiruthu Vandhal (1970)
  • Pathukappu (1970)
  • Thedi Vanda Mappillai (1970)
  • Daivamagan (1969)
  • Adarsha Kutumbam (1968)
  • Gandikota Rahasyam (1969)
  • Gopaludu Bhoopaludu (1969)
  • Kadaladu Vadaladu (1969)
  • Katha Nayakudu (1969)
  • Nam Naadu (1969)[40]
  • Attagaru Kottakodalu (1968)
  • Bagdad Gajadonga (1968)
  • Enga Ooru Raja (1968)
  • Galatta Kalyanam (1968)
  • Izzat (1968)
  • Kannan En Kathalan (1968)
  • Kathal Vaghanam (1968)
  • Kudiruntha Koil (1968)
  • Oli Vilakku (1968)
  • Rahasya Police 115 (1968)
  • Ther Thiruvizha (1968)
  • Apoorva Piravaigal (1967)
  • Arasa Kattali (1967)
  • Kavalkaran (1967)
  • Aastiparulu (1966)
  • Navarathri (1966)
  • Chandorodyam (1966)
  • Muharassi (1966)
  • Thanipiravi (1966)
  • Aame Evaru? (1966)
  • Gudhachari 116 (1966)
  • Kannithai (1965)
  • Vennira Adai (1965)
  • Manashulu Mamatalu (1965)
  • Mane Aliya (1964)
  • Murudan Muthu (1964)
  • Man-Mauji (1962)
  • Shrishaila Mahatme (1961)
  • Epistle (1961)

Śpiew w playbacku w piosenkach filmowych[41] | edytuj kod

  • Soorya Kanthi (1977)
  • Anbai Thedi (1974)
  • Thirumangalyam (1974)
  • Vandhale Magarasi (1973)
  • Pattikada Pattanama (1972)
  • Adimai Penn (1969)

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

  • Nagroda Kalaimamani (1972)[42]
  • Filmfare Award dla najlepszej aktorki tamilskiej za Pattikada Pattanama[43]
  • Filmfare Award dla najlepszej aktorki filmów w telugu za Sri Krishna Satya (1972)[9]
  • Filmfare Award dla najlepszej aktorki tamilskiej za Suryakanthi (1973)[9]
  • Doctor of Literature University of Madras (1991)[42]
  • Doctor of Science Dr MGR Medical University (1992)[42]
  • Doctor of Letters Madurai Kamaraj University (1993)[42]
  • Doctor of Science Tamil Nadu Agricultural University (2003)[42]
  • Doktor honoris causa Bharathidasan University (2003)[42]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Jayalaitha Jayaram the Kannadiga C M of Tamil Nadu (ang.). Karnatakaspider.com. [dostęp 11 grudnia 2012].
  2. South India (ang.). Books.google.pl. s. 439. [dostęp 19 stycznia 2013].
  3. Cut-outs, Caste and Cines Stars (ang.). Books.google.pl. s. 23. [dostęp 16 grudnia 2012].
  4. Manushulu Mamathalu (ang.). Raaga.com. [dostęp 14 grudnia 2012].
  5. a b Jayalalitha (ang.). Mytoday.com. [dostęp 21 lipca 2010].
  6. Przemoc, nacjonalizm, tańce i wzruszenia Kollywood – tamilski przemysł filmowy. W: Małgorzata Straszewska: Nie tylko Bollywood. Grażyna Stachówna, Przemysław Piekarski (red.). Warszawa: Korporacja Ha!art, 2009, s. 430, seria: linia filmowa. ISBN 978-83-61407-30-0.
  7. Jayalalithaa: From Alluring Actress to Powerful Politician (ang.). Dbsjeyaraj.com. [dostęp 14 grudnia 2012].
  8. Biography of Jayalalitha (ang.). Tollywood.info. [dostęp 14 grudnia 2012].
  9. a b c Jaya's Early Life (ang.). Jayalalithacm2011.blogspot.com. [dostęp 17 grudnia 2012].
  10. Profile and biography of Chief Minister Jayalalitha, details about Early life & Political career (ang.). Tamilspider.com. [dostęp 14 grudnia 2012].
  11. Personal Detail of Jayalalitha (ang.). Jayalalithacm2011.blogspot.com. [dostęp 17 grudnia 2012].
  12. Kobiety górą! (ang.). Polska-azja.pl. [dostęp 17 maja 2011].
  13. Cut-outs, Caste and Cines Stars (ang.). Books.google.pl. s. xii. [dostęp 16 grudnia 2012].
  14. Person, Myth and Icon: The Visual Culture of Charisma in the Transformation of Tamil Nationalism (ang.). Lse.ac.uk. s. 6. [dostęp 31 stycznia 2013].
  15. A Time of Coalitions: Divided We Stand (ang.). Books.google.pl. s. 235. [dostęp 17 grudnia 2012].
  16. Who is J Jayalalithaa? (ang.). Ndtv.com. [dostęp 13 grudnia 2012].
  17. Chief Minister Selvi J. Jayalalithaa (ang.). Tamilnadumlas.com. [dostęp 13 grudnia 2012].
  18. Alphabetical List Of All Members Of Rajya Sabha Since 1952 – J (ang.). Rajyasabha.nic.in. [dostęp 21 lipca 2010].
  19. STATISTICAL REPORT ON GENERAL ELECTION, 1989 TO THE LEGISLATIVE ASSEMBLY OF TAMIL NADU (ang.). Eci.nic.in. [dostęp 21 lipca 2010].
  20. STATISTICAL REPORT ON GENERAL ELECTION, 1991 TO THE LEGISLATIVE ASSEMBLY OF TAMIL NADU (ang.). Eci.nic.in. s. 5. [dostęp 16 grudnia 2012].
  21. Member Profile (ang.). Tn.gov.in. [dostęp 21 lipca 2010].
  22. Index J (ang.). Rulers.org. [dostęp 21 lipca 2010].
  23. a b Dietmar Rothermund: Indie. Nowa azjatycka potęga. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2010, s. 34. ISBN 978-83-61203-57-5.
  24. Eight World Tamil Conference Of Cardboard History and Discursive Space (ang.). Jstor.org. [dostęp 16 grudnia 2012].
  25. World Tamil Conference in Coimbatore in Jan 2010 (ang.). Asiantribune.com. [dostęp 16 grudnia 2012].
  26. States after 1947 M-W (ang.). Rulers.org. [dostęp 21 lipca 2010].
  27. Cut-outs, Caste and Cines Stars (ang.). Books.google.pl. s. xxvii. [dostęp 16 grudnia 2012].
  28. India: Government and Politics in a Developing Nation (ang.). Books.google.pl. s. 358-9. [dostęp 16 grudnia 2012].
  29. Dr. J.Jayalalitha (ang.). Nilacharal.com. [dostęp 21 lipca 2010].
  30. May 2011 (ang.). Rulers.org. [dostęp 17 maja 2011].
  31. STATISTICAL REPORT ON GENERAL ELECTION, 2011 TO THE LEGISLATIVE ASSEMBLY OF TAMIL NADU (ang.). Eci.nic.in. s. 10. [dostęp 16 grudnia 2012].
  32. Ubóstwiana premier nie żyje. Władze obawiają się histerii i samobójstw, „TVN24.pl” [dostęp 2016-12-06] .
  33. Indie: po śmierci premier Jayalalithy żałoba w Tamilnadu. onet wiadomości. [dostęp 2016-12-06].
  34. Thousands pay tribute to Jayalalithaa Jayaram in Chennai. the guardian. [dostęp 2016-12-06].
  35. Jayaram Jayalalitha (pol.). Smolec.pl. [dostęp 14 grudnia 2012].
  36. Jayalalitha (ang.). Indcity.com. [dostęp 14 grudnia 2012].
  37. Jayalalitha – Filmography (Telugu) (ang.). Jpgudelli.wordpress.com. [dostęp 11 grudnia 2012].
  38. Jayalalithaa Jayaram (ang.). Iloveindia.com. [dostęp 12 grudnia 2012].
  39. Films of Jayalalitha (ang.). Malayalamcinemahistory.com. [dostęp 14 grudnia 2012].
  40. Watch Nam Naadu (1969) Free Online (ang.). Ovguide.com. [dostęp 13 grudnia 2012].
  41. Filmography (ang.). Imdb.com. [dostęp 12 grudnia 2012].
  42. a b c d e f Dr. J. Jayalalithaa (ang.). Nilacharal.com. [dostęp 12 grudnia 2012].
  43. Actors, who turned politicians over the time. (ang.). Generalwebsite.com. [dostęp 12 grudnia 2012].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jayaram Jayalalitha" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy