Jerzy II Grecki


Jerzy II Grecki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Jerzego II na prywatnym cmentarzu, w Tatoi

Jerzy II (ur. 19 lipca 1890 w Tatoi; zm. 1 kwietnia 1947 w Atenach) – król Grecji w latach 1922-1924 i 1935-1947 z dynastii Glücksburgów, bocznej linii Oldenburgów. Syn Konstantyna I Greckiego i Zofii Pruskiej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pierwszy okres sprawowania władzy | edytuj kod

Królem został po abdykacji ojca Konstantyna I, 27 września 1922. Przyczyną rezygnacji Konstantyna z tronu było rozgoryczenie społeczeństwa po przegranej wojnie z Turcją, wyrażone w rewolucji 11 września 1922. Dzień po formalnym przejęciu korony przez Jerzego do Aten wkroczyły oddziały wierne sformowanemu przez wojsko Komitetowi Rewolucyjnemu[1].

Polityka rządu sformowanego przez wojskowych, z premierem Stylianosem Gonatasem, spotkała się ze sprzeciwem części oficerów o przekonaniach rojalistycznych. Próba puczu przeprowadzona przez gen. Jeorjosa Leonardopulosa zakończył się jednak klęską, zaś rząd oskarżył Jerzego II o współorganizację spisku[2]. W grudniu 1923 republikanie odnieśli zwycięstwo w wyborach parlamentarnych, zaś w marcu 1924 przegłosowali pozbawienie panującej dynastii tronu[2]. Jerzy II odmówił dobrowolnej abdykacji[3]. 25 marca 1924 (święto niepodległości) parlament ogłosił Grecję republiką[4], co 13 kwietnia 1924 potwierdził powszechny plebiscyt[2].

Członkowie rodziny królewskiej postanowili opuścić kraj. Odjazdowi władcy nie towarzyszyło zbyt wiele osób ponieważ sam władca o to prosił. Parowiec z rodziną królewską skierował się do Rumunii żegnany odgłosami piętnastu strzałów armatnich z lądu.

Król Jerzy osiadł w Londynie, gdzie przez dwanaście lat żył w Brown's Hotel. W proklamowanej w 1924 Republice Grecji, pod koniec 1934 do władzy doszło stronnictwo monarchistyczne. W listopadzie 1935 ponad 75% Greków zagłosowało w plebiscycie za restauracją monarchii[5]. Plebiscyt ten został zmanipulowany. Według oficjalnych wyników za powrotem monarchii oddano 1,49 mln głosów, zaś 32 tys. padły przeciwko. Oznaczało to, że deklarowana liczba oddanych głosów była o 400 tys. wyższa niż łączna liczba uprawnionych do głosowania; wyniki te A. Brzeziński uważa za niewiarygodne[6]

Do 1941 | edytuj kod

Jerzy II wrócił do kraju po tym, gdy delegacja grecka na czele z gen. Jeorjosem Kondilisem oficjalnie poprosiła o to w Londynie. Jerzemu towarzyszył brat Paweł, naturalny następca tronu, ponieważ król nie miał dzieci. Nie mogąc zamieszkać w ateńskim pałacu królewskim, zajętym już przez Parlament Grecji, król przeniósł się do rodzinnej rezydencji w Tatoi, odległej o ok. 27 km od centrum miasta.

Jedną z pierwszych decyzji Jerzego II było ogłoszenie amnestii wobec uczestników nieudanego wenizelistowskiego zamachu stanu z marca tego samego roku, mimo sceptycyzmu rządzącej Partii Ludowej. Następnie król rozwiązał parlament. Na czele rządu pozaparlamentarnego stanął Konstantinos Demertzis. W styczniu 1936 w kolejnych wyborach rojaliści i wenizeliści wraz z sojusznikami uzyskali niemal identyczną liczbę mandatów (143 i 142). Demertzis ponownie stanął na czele rządu traktowanego jako tymczasowy, nieoczekiwanie jednak zmarł. Wówczas król mianował premierem gen. Joanisa Metaksasa. Z kryzysem gospodarczym i politycznym zbiegł się konflikt społeczny i fala protestów robotniczych. W sierpniu 1936 Jerzy II poparł zamach stanu Metaksasa, zastępując ustrój demokratyczny autorytaryzmem inspirowanym częściowo wzorcem faszyzmu włoskiego[7]. Król oddał całość władzy w ręce Metaksasa, usuwając się z życia publicznego[8].

II wojna światowa | edytuj kod

W 1940 Grecję zaatakowały wojska włoskie. Mimo szczupłych sił, kraj okazał się bardzo dobrze przygotowany do obrony. Toteż wiosną 1941, już po niespodziewanej śmierci dyktatora Metaksasa, do agresji dołączyły III Rzesza i Bułgaria. Król z rodziną uciekli za granicę. Z Kairu król wydał antydatowaną proklamację do narodu, stwarzając wrażenie, że powstała jeszcze na Krecie, przez którą rodzina królewska ewakuowała się do Egiptu. W Londynie Jerzy II powołał tymczasowy rząd na wygnaniu[9]. Na emigracji król nie śledził bieżącej sytuacji w okupowanej Grecji. Jak pisze Tadeusz Czekalski

Drastyczne czystki przeprowadzono w greckich siłach zbrojnych na wychodztwie. Trzy greckie brygady zredukowano do jednej, większą część ich składu internując, do końca wojny, w brytyjskich obozach jenieckich, jako uznanych za nieprzychylnych idei odtworzenia po wojnie monarchii[11].

Wielka Brytania wspierała powrót króla do kraju po zakończeniu działań wojennych. 4 lipca 1944 Jerzy II deklarował przywrócenie konstytucji z 1911, przeprowadzenie wolnych wyborów[10]. Mimo tego król był w okupowanej Grecji całkowicie niepopularny. Znacznie większe poparcie społeczeństwa miała lewicowa partyzantka ELAS i sformowany przez lewicę Polityczny Komitet Wyzwolenia Narodowego[12][13].

W październiku 1944 r. nastąpiło wyzwolenie Grecji spod okupacji. W duchu uzgodnień dokonanych w Warkizie k. Aten pomiędzy aliantami, powracającym do kraju rządem greckim oraz dowódcami z ugrupowań greckiego ruchu oporu, 1 września 1946 r. odbyło się referendum narodowe o ustroju państwa. Według opublikowanych wyników, 68% głosujących opowiedziało się wtedy za powrotem monarchy. Na jego mocy król Jerzy II po raz drugi powrócił do kraju. Referendum odbyło się w warunkach terroru policyjno-wojskowego, skierowanego przeciw lewicy, jaki rozpoczął się praktycznie natychmiast po zawarciu porozumienia z Warkizy. W tym okresie aresztowano i często także torturowano oraz skazano na długoletnie więzienie co najmniej 80 tys. osób[11][14]. Dodatkowo w okresie przedwyborczym oraz przed referendum ustrojowym zaznaczyła się aktywność bojówek o orientacji prawicowo-monarchistycznej. W szczególności doszło do 1289 mordów, 6671 zranień, 31 632 przypadków tortur, 165 gwałtów i 18 767 rabunków wobec działaczy lewicy i ich rodzin. Zniszczono 767 biur i punktów informacji wyborczej lewicy[15]. Niemal bezpośrednio po ogłoszeniu wyniku referendum, kraj ogarnęła wojna domowa, w której zginęło od 70 tysięcy[16] do 80 tys. Greków[17], dziesiątki tysięcy dotkniętych zostało trwałym inwalidztwem, a od 50[17] do ok. 60 tysięcy wychodźców politycznych musiało udać się na emigrację[18].

Po powrocie do kraju | edytuj kod

Niezwłocznie po królewskim powrocie, przez greckie siły zbrojne przetoczyła się fala procesów, w tym kilkudziesięciu wyroków śmierci, nieraz jedynie za postawę, przez co sądy rozumiały niechęć żołnierzy wobec idei monarchii[19]. W siedem miesięcy później król zmarł na zawał serca. Pochowano go na prywatnym cmentarzu greckiej rodziny królewskiej w Tatoi. Jego następcą został brat Paweł I Grecki[20].

W roku 2002, orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, także i ta posiadłość greckiej rodziny królewskiej, za symbolicznym odszkodowaniem, została przekazana narodowi[21][22].

W 1937 odznaczony Orderem Orła Białego[23], co mogło mieć związek z zakupami dla greckich sił zbrojnych uzbrojenia polskiej produkcji, zwłaszcza 36 myśliwców PZL P.24[24].

Życie prywatne | edytuj kod

27 lutego 1921 poślubił Elżbietę Hohenzollern-Sigmaringen, córkę króla Rumunii Ferdynanda I. Para nie miała dzieci i rozwiodła się 6 lipca 1935.

Przypisy | edytuj kod

  1. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 551. ISBN 83-08-03819-0.
  2. a b c Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 552. ISBN 83-08-03819-0.
  3. Czekalski T.: Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923-1940. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagiellonica”, 2007, s. 22-23. ISBN 978-83-88737-58-9.
  4. Σαν σήμερα, stały cykl historyczny
  5. Czekalski T.: Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923-1940. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagiellonica”, 2007, s. 31. ISBN 978-83-88737-58-9.
  6. Brzeziński A.: Grecja. Warszawa: TRIO, 2002, s. 86. ISBN 83-88542-30-3.
  7. Czekalski T.: Pogrobowcy Wielkiej Idei. Przemiany społeczne w Grecji w latach 1923-1940. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagiellonica”, 2007, s. 32-34. ISBN 978-83-88737-58-9.
  8. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 556. ISBN 83-08-03819-0.
  9. Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 579. ISBN 83-08-03819-0.
  10. a b Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 589-590 i 595. ISBN 83-08-03819-0.
  11. a b Emeis oi Ellines
  12. Clogg R.: Historia Grecji nowożytnej. Kraków: Książka i Wiedza, 2006, s. 149-152. ISBN 83-05-13465-2.
  13. Asprey M.: War in the Shadows: The Guerrilla in History. iUniverse, 2002, s. 360-361. ISBN 978-0-595-22593-4.
  14. cyfrę 80 tys. zatrzymanych, w tym 40 tys. już osądzonych i skazanych członków byłego lewicowego ruchu oporu, podał Minister Sprawiedliwości Królestwa Grecji, na konferencji prasowej, w grudniu 1945 r. Do dnia referendum, czyli jeszcze po kolejnych 9 miesiącach represji, liczba osób prześladowanych była już zapewne znacznie wyższa
  15. precyzyjnie opisane dane obywatelskiej organizacji „Narodowa Solidarność Grecji” „Εθνηκή Αλληλεγγυή Ελλαδος”, monitorującej przypadki bezprawia w Grecji, założonej w Atenach 28 maja 1941 r. Tabela z tymi danymi i w rozbiciu na województwa, zawarta jest m.in. w „Historii Wojny Domowej 1945-49” autorstwa Fivos N. Grigoriadis, tom 2, s. 630, wydawnictwo Kam.Chr.Kamarinopoulos, z cytowanego raportu z zebrania zarządu w/w organizacji solidarnościowej, z 10 maja 1946 roku, nr protokołu 863. Niemal identyczne liczby oraz info o 767 zniszczonych biurach partyjnych przytaczają też Lars Baerentzen i D.H.Close w „The Greek Civil War – Studies of Polarization”.
  16. Liczba 70 tysięcy ofiar śmiertelnych wojny domowej wymieniana jest głównie przez najnowsze publikacje, m.in. Emeis oi Ellines.
  17. a b Bonarek J., Czekalski T., Sprawski S., Turlej S.: Historia Grecji. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 601-602. ISBN 83-08-03819-0.
  18. „Emeis oi Ellines”
  19. Porównaj: Wojna domowa w Grecji - Powrót króla i represje w wojsku
  20. Brzeziński A.: Grecja. Warszawa: TRIO, 2002, s. 115. ISBN 83-88542-30-3.
  21. European Court of Human Rights: Case-Law of the Grand Chamber 1998-2006, Jań Sǐkuta, Ján Šikuta, Eva Hubálková s. 229
  22. W 2007 roku tereny dawnego pałacu królewskiego, pałacowego parku, pałacowego gospodarstwa rolnego oraz lasów królewskich Tatoi weszły w skład Parku Narodowego Góry Parnitha
  23. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 305.
  24. Wielka Encyklopedia Uzbrojenia M.S.Wojsk. 1918-1939

Bibliografia | edytuj kod

  • Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji”, uniwersytecka praca zbiorowa, (gr.), wyd. Skai Biblio 2008
  • D.H.Close „The Greek Civil War – Studies of Polarization”
  • Fivos N. Gfigoriadis (gr.) „Historia Wojny Domowej 1945-49”
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jerzy II Grecki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy