Jerzy I pomorski


Jerzy I pomorski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jerzy I pomorski (ur. 11 kwietnia 1493 w Darłowie, zm. na przeł. 9/10 maja 1531 w Szczecinie[1]) – młodszy syn Bogusława X, księcia pomorskiego i Anny Jagiellonki.

Spis treści

Lata panowania | edytuj kod

Od 1508 przebywał na dworze swojego wuja, księcia saskiego Jerzego w Dreźnie. Tamże pobierał nauki[2][3]. Następnie studiował w Heidelbergu. Tam poznał swą pierwszą żonę Amelię. Od 1518 pomagał ojcu, księciu Bogusławowi X, w rządach nad księstwem. Po jego śmierci – współrządził księstwem razem z młodszym bratem Barnimem IX Pobożnym w latach 1523–1531[potrzebny przypis].

Sprawa lenna nad Lęborkiem i Bytowem | edytuj kod

Wespół z trzystoma rycerzy w 1526 wyprawił się do wuja, króla Polski Zygmunta I Starego, przebywającego w Gdańsku, w sprawie niespłaconego posagu po matce (ok. 30 tys. groszy polskich) i lenna Lęborka i Bytowa[3]. Stał się oficjalnym lennikiem Polski wespół z bratem Barnimem IX[4][5]. Uzgodniono przymierze pomorsko-polskie, w które włączono Meklemburgię. Za przedłużenie lenna obu ziem bracia zgodzili się na pomniejszenie posagu o 12 tys. groszy polskich[3].

Pretensje Brandenburgii do Pomorza | edytuj kod

W 1521 Jerzy wziął aktywny udział w sejmie wormackim[2]. Odwiedził Kraków, tamże prosił o pomoc i opiekę nad księstwem, w sporze z Brandenburczykami. W 1527 uczestniczył ponownie w sejmie Rzeszy w Spirze[3]. Mimo wielu podejmowanych prób, nad rozstrzygnięciem pretensji elektora brandenburskiego do Pomorza, sprawy nie załatwiono. Próby rozmów podejmowano jeszcze na zjeździe w Jüterbogu, bezskutecznie[2]. 25 sierpnia 1529 w Grzmiącej, Marchia Brandenburska zrzekła się pretensji zwierzchnich nad Pomorzem Zachodnim i uznała go jako lenno cesarskie, z prawem przejęcia sukcesji po ustaniu linii Gryfitów[3].

Reformacja w Szczecinie | edytuj kod

Jerzy po raz pierwszy spotkał się z Marcinem Lutrem w 1521 na sejmie wormackim, gdzie reformator był wezwany przez samego cesarza. Mimo jego potępienia i uznania za heretyka Gryfita zdawał się być pod ogromnym wpływem jego nauk[potrzebny przypis]. W 1523 M. Luter przysłał do Szczecina teologa Pawła von Rode. Powodem tego m.in. był przesłany list Rady Miejskiej Szczecina twórcy luteranizmu, z zapytaniem o wyrażenie opinii w sprawie świadczeń kleru na rzecz miasta. Odpowiedź była jednoznaczna – kler winny był ponosić ciężary podatkowe na równi z pozostałymi mieszkańcami miasta. Von Rode rozpoczął wykładać istotę nowej religii. Jego nauki odbywały się pod gołym niebem na rynku bądź w porcie. Prócz niego, nauczali również Jan Knipstro oraz Mikołaj Tech[6]. Stosunkowo szybko pospólstwo zaczęło domagać się zmian w Kościele katolickim. Nad wprowadzaniem nowej religii kontrolę sprawował Jerzy I, który już samodzielnie sprawował władzę nad księstwem. Do miasta przybyło kilku kaznodziejów, radykalnych kleryków wzywających masy do walki przeciw istniejącemu porządkowi. Większość mieszkańców, wraz z częścią szlachty, opowiedziała się po stronie nowej religii. Groźba buntu i z nim związany strach paraliżował pracę duszpasterską katolickich duchownych. Sytuacja ta doprowadziła do opuszczenia przez nich miasta. Von Rode otrzymał prawo odprawiania mszy w obrządku luterańskim w kościele św. Jakuba w Szczecinie[7].

Przejęcie dóbr kościelnych | edytuj kod

W księstwie, w okresie reformacji zaczęły się spontaniczne wystąpienia luteran. Organizowano napady na kościoły, rabunek kosztowności kościelnych Kościoła katolickiego wraz z pozostałym jego mieniem. Na skutek szerzenia się grabieży Jerzy I nakazał urzędnikom księstwa zajęcie całego mienia kościelnego, zwłaszcza po małych miejscowościach i wsiach, wraz ze wszelkimi dobrami klasztornymi i biskupimi. Przejęto razem 45 fundacji i klasztorów (obszar 1/3 ziem księstwa)[potrzebny przypis].

Ostatnie lata życia | edytuj kod

Około 1530, gdy regulowano sprawy posagowe pierwszej żony Bogusława X, Małgorzaty brandenburskiej (30 tys. guldenów), podjęto decyzję o ponownym mariażu księcia Jerzego. Jego żoną została Małgorzata, córka elektora brandenburskiego Joachima I. Niechętnym temu małżeństwu był Barnim IX, który w akcie protestu nie wziął udziału w uroczystościach ślubnych[potrzebny przypis].

9 maja 1531 podczas polowania, w kołbackich lasach Jerzy zachorował na zapalenie płuc. Po przewiezieniu go do Szczecina, w nocy z 9 na 10 maja zmarł. Pochowano go 13 maja obok ojca Bogusława X, w kościele św. Ottona na szczecińskim zamku[4]. Po jego śmierci władzę nad księstwem przejął jego brat, Barnim IX i syn, Filip I[8].

Jerzy I był wysokiego wzrostu, silnej budowy ciała, oszpecony na skutek uszkodzenia lewej gałki ocznej, podczas jednego z polowań; bardzo podobny do swego ojca. Był rozsądnym władcą – zwykł mawiać o sobie „z radością przez życie”[potrzebny przypis].

Rodzina | edytuj kod

Żony | edytuj kod

Pierwszą żoną Jerzego była Amelia, córka Filipa, elektora Palatynatu Reńskiego z rodu Wittelsbachów, oraz Małgorzaty bawarskiej. Po raz drugi Jerzy ożenił się z Małgorzatą, córką Joachima I Nestora, elektora brandenburskiego i Elżbiety Oldenburg[1].

Dzieci | edytuj kod

Z pierwszego związku małżeńskiego z Amelią pochodziło troje dzieci:

Z drugiego małżeństwa z Małgorzatą – jedna córka, tj.

  • Georgia pomorska (ur. 28 listopada 1531, zm. na przeł. 1573/1574) - żona Stanisława Latalskiego, starosty inowrocławskiego i człuchowskiego, hrabiego na Łabiszynie[10].

Przypisywano mu również ojcostwo nieślubnego syna Jerzego (Georga) Herza, który był późniejszym pastorem i kaznodzieją w Ryszewku i Kozielicach koło Pyrzyc. Współczesna genealogia podaje w wątpliwość tę filiację[11].

Genealogia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 429-432.
  2. a b c R. Schmidt: Georg I. Herzog von Pommern (niem.). [dostęp 2012-04-05].
  3. a b c d e K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 109.
  4. a b E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 429.
  5. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 132.
  6. B. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713, ss. 247-252.
  7. B. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713, ss. 254-257.
  8. K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 111.
  9. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 438-442.
  10. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 443-444.
  11. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 442.

Bibliografia | edytuj kod

Opracowania | edytuj kod

  • Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970.
  • KazimierzK. Kozłowski KazimierzK., JerzyJ. Podralski JerzyJ., Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, ISBN 83-03-00530-8, OCLC 189424372 .
  • EdwardE. Rymar EdwardE., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2005, ISBN 83-87879-50-9, OCLC 69296056 .
  • Wachowiak B., Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713 [w:] Labuda G. (pod red.), Dzieje Szczecina. Wiek X-1805, T. II, Warszawa – Poznań 1985, ​ISBN 83-01-04344-X​.

Opracowania online | edytuj kod

Literatura dodatkowa (online) | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Jerzy I pomorski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy