Jerzy Stuhr


Jerzy Stuhr w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jerzy Oskar Stuhr (ur. 18 kwietnia 1947 w Krakowie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser, profesor sztuk teatralnych, polonista, pisarz i pedagog.

Laureat Polskiej Nagrody Filmowej za rolę drugoplanową w filmie Persona non grata (2005) i nagrody specjalnej za osiągnięcia życia (2018).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodzi z rodziny od pokoleń związanej z Krakowem. Pierwsi jej przedstawiciele – Anna z Thillów oraz Leopold Stuhrowie – przybyli do miasta z powiatu Mistelbach w Dolnej Austrii w 1879[1]. Pradziadek aktora, Leopold Stuhr, należał do zamożnego mieszczaństwa; osiadłszy w Krakowie, kupił kamienicę w Rynku Podgórskim, a następnie założył restaurację[2]. Dziadkiem aktora był Oskar Stuhr, adwokat i działacz Stronnictwa Narodowego[3][4]. Matka Jerzego Stuhra, Maria, była księgową w teatrze Banialuka[5], a ojciec Tadeusz był prokuratorem[6]. Jest jedynakiem[7].

Do ukończenia szkoły średniej (III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego) mieszkał z rodzicami w Bielsku-Białej[8]. Następnie powrócił do Krakowa, gdzie ukończył polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim[7], a potem Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. W 1994 uzyskał tytuł profesora sztuk teatralnych. Był członkiem Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów[9].

Rozpoczął pracę jako aktor w Starym Teatrze.

Na wielkim ekranie debiutował niewielką rolą w filmie Hieronima Przybyła Milion za Laurę (1971). W kolejnych latach pojawił się epizodycznie m.in. w filmach Andrzeja Żuławskiego, Jerzego Gruzy i Antoniego Krauze. W 1976 zagrał swoją pierwszą, główną rolę filmową – Antoniego Gralaka, młodego mężczyzny, który po opuszczeniu zakładu karnego po trzech latach odsiadki próbuje ułożyć sobie nowe życie w realiach Polski lat 70. XX wieku w filmie Krzysztofa Kieślowskiego Spokój (1980). W tym czasie pojawił się w innym filmie reżysera, Bliźnie (1976), w którym wcielił się w asystenta głównego bohatera, dyrektora Stefana Bednarza. W 1978 premierę miały dwa filmy, w których zagrał główną rolę: Wodzirej Feliksa Falka[10] i Seans Sławomira Idziaka, jak też film Andrzeja Wajdy Bez znieczulenia, w którym odegrał drugoplanową postać adwokata Jerzego Porębowicza. W 1979 pojawił się na ekranie w roli Filipa Mosza, głównego bohatera filmu Krzysztofa Kieślowskiego Amator.

Równocześnie z działalnością aktorską, w połowie lat 70. zaczął współprowadzić (z Bogusławem Sobczukiem) programy telewizyjne z cyklu Spotkanie z Balladą.

W 1980 wyjechał do Włoch, gdzie w kolejnych latach wystawiał spektakle teatralne[11], nawiązał współpracę ze Szkołą Teatralną w Bolonii i Teatro Stabile w Trieście[11] oraz prowadził kursy aktorskie na Festiwalu Aktorów we Florencji[11].

Szeroką rozpoznawalność w Polsce zapewniła mu rola Maksa Paradysa w filmie Juliusza Machulskiego Seksmisja (1983). Umiejętności komediowe zaprezentował również w kolejnych filmach lat 80., takich jak Kingsajz (1988), Dekalog X (1988) czy Obywatel Piszczyk (1989).

W latach 1990–1996 był rektorem PWST w Krakowie. W 1994 zadebiutował jako reżyser filmowy produkcją Spis cudzołożnic (1995), będącą adaptacją powieści Jerzego Pilcha Spis cudzołożnic. Proza podróżna z 1993, w której dodatkowo zagrał główną rolę Gustawa. W 1997 zagrał pięć ról w wyreżyserowanych przez siebie Historiach miłosnych. Ponadto wykreował komediową postać komisarza Ryby w filmie Juliusza Machulskiego Kiler (1997), a także w jego kontynuacji Kiler-ów 2-óch z 1999. W 1998 otrzymał nagrodę Narodowego Syndykatu Włoskich Dziennikarzy Filmowych[11].

W 2001 użyczył głosu Osłu w filmie animowanym Shrek (2001), jak również w jego czterech kontynuacjach. W 2002–2008 ponownie piastował stanowisko rektora krakowskiej PWST. W 2003 zagrał główną rolę w wyreżyserowanym przez siebie filmie Pogoda na jutro (2003). W 2005 otrzymał nagrodę im. Roberta Bressona od Papieskiej Rady Kultury[11]. W 2006 wszedł w skład rady programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.

Został przewodniczącym rady Fundacji Krakowskiego Hospicjum dla Dzieci im. księdza Józefa Tischnera[12], którą wspiera od 2004.

Życie prywatne | edytuj kod

W 1971 poślubił Barbarę Kóskę, późniejszą skrzypaczkę i założycielkę zespołu Amar Corde[13], z którą zna się od dzieciństwa[14]. Mają dwoje dzieci: syna Macieja (ur. 1975) i córkę Mariannę (ur. 1982).

W 1988 przeszedł zawał serca, co zaowocowało napisaniem książki pt. Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce[12]. We wrześniu 2011 trafił na leczenie do szpitala onkologicznego w związku z problemami z gardłem, a lekarze potwierdzili nowotwór krtani[15]. W lutym 2016 przeszedł drugi zawał serca[16]. 13 lipca 2020 przeszedł udar mózgu[17][18].

Odznaczenia i nagrody | edytuj kod

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Inne nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

Wybrane role teatralne | edytuj kod

Filmografia | edytuj kod

Polski dubbing | edytuj kod

Reżyseria | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmy w reżyserii Jerzego Stuhra.

Pozostała twórczość | edytuj kod

Publikacje książkowe | edytuj kod

  • Sercowa choroba, czyli moje życie w sztuce. Czytelnik, Warszawa 1992
  • Ucieczka do przodu! Jerzy Stuhr od A do Z w wywiadach Marii Malatyńskiej. Znak, Kraków 2007
  • Stuhrowie. Historie rodzinne. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008
  • Tak sobie myślę…. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2012
  • Obywatel Stuhr. Z Jerzym i Maciejem rozmawia Ewa Winnicka. Znak, Kraków 2014
  • Kto tam zerka na Kacperka? (wspólnie z Marianną Bończą-Stuhr). Wydawnictwo Literackie, Kraków 2014
  • Ja kontra bas. Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015

Współpraca radiowa | edytuj kod

Współpracował z RMF FM przy kampanii „Prawda czy fałsz?” oraz czytał Przygody dobrego wojaka Szwejka. Został członkiem rady programowej radia RMF Classic.

Przypisy | edytuj kod

  1. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, www.e-teatr.pl [dostęp 2020-07-09]  (pol.).
  2. KsięgarniaK. Aros KsięgarniaK., Stuhrowie. Historie rodzinne - Jerzy Stuhr, Aros.pl [dostęp 2018-08-21] .
  3. Polona, polona.pl [dostęp 2020-02-15] .
  4. Okiem Jerzego Stuhra: Chichot historii, czyli rzecz o moim dziadku, plus.gazetakrakowska.pl, 28 września 2019 [dostęp 2020-02-15]  (pol.).
  5. Stuhr Jerzy, Encyklopedia Krakowa [dostęp 2018-01-01] .
  6. Maciej Stuhr, ks. Andrzej Luter: Myśmy się uodpornili. Rozmowy o dojrzałości. Kraków: WAM, 2019, s. 38. ISBN 978-83-277-1656-9.
  7. a b Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 124. ISBN 83-7337-452-3.
  8. Maciej Stuhr, ks. Andrzej Luter: Myśmy się uodpornili. Rozmowy o dojrzałości. Kraków: WAM, 2019, s. 55. ISBN 978-83-277-1656-9.
  9. Prof. przew. kwal. I Jerzy Stuhr, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2011-09-08] .
  10. Maciej Stuhr, ks. Andrzej Luter: Myśmy się uodpornili. Rozmowy o dojrzałości. Kraków: WAM, 2019, s. 62. ISBN 978-83-277-1656-9.
  11. a b c d e gal: Jerzy Stuhr: polska gwiazda we Włoszech (pol.). W: Onet.pl [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2005-09-07. [dostęp 2020-07-11].
  12. a b Strasznie chcę żyć dla ludzi. Fragmenty rozmowy z Jerzym Stuhrem. „Angora”. Nr 7 (19 lutego 2012), 2012-01-29. 
  13. Jerzy Stuhr: Ja kontra bas. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2015, s. 90–91. ISBN 978-83-08-06051-3.
  14. Jerzy Stuhr: 39 lat po ślubie a kocham Basię bez pamięci [dostęp 2018-08-17] .
  15. Stuhr: wierzę, że pokonam chorobę. polskieradio.pl, 2011-12-05. [dostęp 2012-02-15].
  16. Jerzy Stuhr wraca do zdrowia. Aktor nagrał filmik z pozdrowieniami, www.spidersweb.pl [dostęp 2020-09-25] .
  17. Jerzy Stuhr po udarze. Pojawiły się PRZEŁOMOWE informacje!, www.se.pl [dostęp 2020-07-18] .
  18. Jerzy Stuhr wyszedł ze szpitala. "Czuje się dużo lepiej", TVN24 [dostęp 2020-08-03] .
  19. PRZYZNANIE ORDERÓW UŚMIECHU. orderusmiechu.pl. [dostęp 06 grudnia 2015].
  20. Komunikat Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu z dn. 2.11.2016 roku. orderusmiechu.pl, 2016-11-02. [dostęp 2016-11-02].
  21. Zarządzenie Nr 989/2012 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 2012-04-13 w sprawie nadania odznaki Honoris Gratia panu Jerzemu Stuhrowi. bip.krakow.pl, 2012-04-13. [dostęp 2012-06-24].
  22. M.P. z 2011 r. nr 71, poz. 697
  23. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wiadomosci.wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2013-01-06].
  24. Stuhr Sig. Jerzy Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana
  25. M.P. z 1998 r. nr 6, poz. 110
  26. Stuhr Jerzy [w:] Encyklopedia Krakowa, s. 936, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa - Kraków 2000
  27. Kto jest kim w Polsce, edycja 2, Warszawa: Interpress, 1989, s. 1269
  28. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, e-teatr.pl [dostęp 2019-01-31] .
  29. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego [dostęp 2011-02-21] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-25] .
  30. Festiwal „Dwa Teatry” na antenach TVP. Telewizja Polska SA, 2012-05-14. [dostęp 2012-05-29].
  31. Złote Berło dla Jerzego Stuhra. radio-krakow.pl. [dostęp 2012-11-08].
  32. Laureaci z poprzednich edycji : Polish Market, polishmarket.com.pl [dostęp 2015-12-07] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-19] .
  33. Jerzy Stuhr - 9. Solanin Film Festiwal 2017 - Offowy Festiwal Filmowy, solanin-film.pl [dostęp 2017-11-07] .
  34. Jerzy Stuhr laureatem za osiągnięcia życia. onet.pl. [dostęp 2018-03-09].
  35. Jerzy Stuhr i Danuta Stenka w polskiej wersji językowej filmu „Twój Vincent” [ZOBACZ] - Radio Wrocław, radiowroclaw.pl [dostęp 2017-11-24] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Jerzy Stuhr" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy