Julius Nyerere


Julius Nyerere w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Julius Kambarage Nyerere (ur. 13 kwietnia 1922 w Butiamie, zm. 14 października 1999 w Londynie) – polityk tanzański, w latach 1964–1985 prezydent Tanzanii a wcześniej Tanganiki. Twórca państwa tanzańskiego, ideolog koncepcji afrykańskiego socjalizmu, Sługa Boży Kościoła katolickiego.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wczesne życie i działalność niepodległościowa | edytuj kod

Urodził się w Butiamie w ówczesnej Tanganice[1][2]. Był synem wodza niewielkiej grupy etnicznej Zanaki[3]. Naukę rozpoczął w wieku dwunastu lat, trafił wtedy do szkoły podstawowej w Musomie[4]. Edukację od 1937 roku kontynuował w Tabora Secondary School a następnie w Uniwersytecie Makarere w ugandyjskiej Kampali[5]. W 1943 roku został ochrzczony w Kościele katolickim i przyjął chrześcijańskie imię[6]. W 1947 roku otrzymał dyplom nauczyciela[2]. Uczył w kilku kościelnych szkołach. W 1949 roku dzięki rządowemu stypendium udał się na studia na Uniwersytecie w Edynburgu. Był on pierwszym studentem brytyjskiego uniwersytetu pochodzącym z Tanganiki[7][8]. W Edynburgu spotkał się z ideami Towarzystwa Fabiańskiego i zaczął rozwijać łączenia socjalizmu z afrykańskimi ideami kolektywistycznymi[9][10].

W 1952 roku zdobył tytuł magistra z zakresu ekonomii i historii, po czym powrócił do Tanganiki, gdzie kontynuował karierę nauczyciela[5]. W trakcie pracy zaangażował się w politykę. Dołączył do Afrykańskiego Towarzystwa Tanganiki, którego prezesem został w 1953 roku. W 1954 roku przekształcił organizację w Afrykański Narodowy Związek Tanganiki[5][11][12]. Pod przewodnictwem Nyerere, organizacja forsowała pokojowe metody walki o niepodległość, postulowała również harmonię rasową, równość społeczną, odrzucenie plemienności i wszelkich form dyskryminacji rasowej czy etnicznej[5]. W 1955 i 1956 roku wygłosił przemowy przez zgromadzeniem ONZ w Nowym Jorku. Administracja brytyjska odrzucała jego niepodległościowe żądania, jednak Nyerere stał się dzięki nim rozpoznawalny i został najbardziej wybitnym politykiem niepodległościowym Tanganiki[5].

Po uzyskaniu niepodległości | edytuj kod

Administracja brytyjska mianowała go członkiem Rady Legislacyjnej Tanganiki. Zrezygnował z uczestnictwa w niej w 1957 roku w proteście przeciwko spowolnieniu procesu niepodległościowego. W wyborach w 1958–59 jego ugrupowanie zdobyło dużą liczbę miejsc w Radzie Legislacyjnej. W kolejnych wyborach w sierpniu 1960 roku, jego organizacja zdobyła 70 z 71 miejsc w Zgromadzeniu Ustawodawczym Tanganiki. We wrześniu 1960 roku Tanganika uzyskała samorząd, a Nyerere został premierem[1]. Niepodległość kraju została nadana przez Brytyjczyków 9 grudnia 1961 roku, Nyerere pozostał na stanowisku premiera[5]. Ze stanowiska zrezygnował już w następnym miesiącu. Czas poświęcił na pisanie prac na temat jedności afrykańskiej i ustroju. Jego najważniejszą pracą był dokument o nazwie Ujamaa – podstawa afrykańskiego socjalizmu, w którym przedstawił zarys swojej ideologii politycznej. W 1962 roku, gdy Tanganika stała się republiką, został wybrany na prezydenta[5][1].

W 1964 roku doprowadził do zjednoczenia Tanganiki i Zanzibaru. Na skutek zjednoczenia doszło do utworzenia Tanzanii, w której to równocześnie został prezydentem i premierem[12][1]. Od 1977 roku pozostawał również liderem rządzącej Partii Rewolucji powstałej na skutek połączenia Afrykańskiego Narodowego Związku Tanganiki i Partii Afroszyrazyjskiej z Zanzibaru. Od chwili utworzenia partii Tanzania pozostawała państwem jednopartyjnym[5][12].

W 1967 roku proklamowano Deklarację z Arushy która opierała się na opracowanej przez niego zasadzie Ujamma. W deklaracji rząd zapowiedział budowę egalitarnego społeczeństwa socjalistycznego. W ramach realizacji tej koncepcji, Nyerere przeprowadził proces kolektywizacji wsi, budowy wiosek socjalistycznych czy nacjonalizacji (banków, towarzystw ubezpieczeniowych, większych przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych, należących głównie do kapitału zagranicznego). Reformom towarzyszyły masowe kampanie nauki czytania i pisania. Celem tych działań miało być doprowadzenie do ekonomicznej samowystarczalności[5][12][13].

Jako jeden z rzeczników ruchu panafrykańskiego, był w 1963 roku jednym z założycieli Organizacji Jedności Afrykańskiej. Uczestnik koalicji tzw. afrykańskich państw frontowych które popierały obalenie rządów białej mniejszości w Rodezji (obecne Zimbabwe), RPA i Namibii[5]. W trakcie wojny rodezyjskiej armia tanzańska szkoliła żołnierzy Afrykańskiej Armii Narodowego Wyzwolenia Zimbabwe[14] a Nyerere osobiście próbował skłonić organizacje zimbabweńskiego ruchu oporu do zawarcia ze sobą sojuszu organizując spotkanie z Joshuą Nkomo i Robertem Mugabe[15]. Gościł na terenie kraju przedstawicieli Afrykańskiego Kongresu Narodowego[16]. W trakcie angolskiej wojny o niepodległość Tanzania wsparła Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA)[17] a poparcie dla tegoż ruchu kontynuowała w okresie wojny domowej w tymże kraju[18]. MPLA dzięki wstawiennictwu Nyerere uzyskało też wsparcie w Chinach, które udzielały pomocy MPLA do 1973 roku (potem rozpoczęły wspieranie konkurencyjnej FNLA)[19]. Podobną politykę Tanzania prowadziła w Mozambiku, gdzie w trakcie wojny o niepodległość zaopatrywała Front Wyzwolenia Mozambiku[20][21], a następnie kontynuowała poparcie dla grupy w trakcie wojny domowej. W 1977 roku prezydent wsparł zamach stanu na Seszelach, w wyniku którego obalono prezydenta Jamesa Manchama[22][23][24].

W 1978 roku doszło do wybuchu wojny z sąsiednią Ugandą. Spór państw rozpoczął się w 1971 roku, gdy w Ugandzie doszło do zamachu stanu, w którym armia na czele z Idi Aminem obaliła prezydenta Miltona Obote. Nyerere zaoferował azyl polityczny obalonemu prezydentowi. Do byłego prezydenta dołączyło 20 tys. osób prześladowanych przez juntę z powodów politycznych. Rok później grupa uchodźców przy wsparciu Tanzanii próbowała bezskutecznie obalić Amina. Junta oskarżyła Nyerere o przygotowanie zamachu, a dodatkowo zaczęła wspierać wrogów politycznych urzędującego prezydenta Tanzanii[25]. Gdy Mustafa Adrisi, wiceprezydent Ugandy został ranny w podejrzanym wypadku samochodowym w 1978 roku, żołnierze lojalni wobec Adrisiego zbuntowali się, a część z nich przekroczyła granicę Tanzanii, gdzie znalazła schronienie – spowodowało to bezpośrednią interwencję wojsk ugandyjskich przeciw Tanzanii[25][26]. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny był upadek junty ugandyjskiej i powrót do władzy Obote w 1980 roku[5].

Choć był przyjmowany przez rodaków entuzjastycznie i konsekwentnie wspierany przez państwa Europy Zachodniej, jego polityka nie przyczyniła się do pobudzenia gospodarki. W chwili ustąpienia Nyerere z urzędu w 1985 roku, Tanzania w dalszej mierze pozostawała krajem ubogim, niemniej jednak prezydentowi udało się osiągnąć jedne z najwyższych wskaźników alfabetyzacji w Afryce, wyeliminować nierówności oraz zapewnić stabilność polityczną[5]. Po ustąpieniu z urzędu prezydenta, pozostawał przewodniczącym Partii Rewolucji. Z funkcji zrezygnował w 1990 roku. Od tamtej pory nie angażował się politycznie, pełnił funkcję męża stanu i regularnie uczestniczył jako arbiter w rozwiązywaniu międzynarodowych kryzysów (m.in. w Burundi i Rwandzie). Zmarł w 1999 roku[5].

Proces beatyfikacyjny | edytuj kod

W 2006 Watykan ogłosił początek procesu beatyfikacyjnego Nyerere. Zmarły prezydent był człowiekiem głęboko wierzącym i codziennym uczestnikiem mszy świętych[27].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d Julius Nyerere (ang.). biography.com.
  2. a b Simon, David (2006). Fifty key thinkers on development. Taylor & Francis. s. 193. ​ISBN 0-415-33790-9​.
  3. Clagett Taylor, James (1963). The political development of Tanganyika. Stanford University Press. s. 95. ​ISBN 0-8047-0147-4
  4. Lawrence, David (2009). Tanzania: The Land, Its People and Contemporary Life. Godfrey Mwakikagile. s. 58. ​ISBN 9987-9308-3-2
  5. a b c d e f g h i j k l m Julius Nyerere (ang.). britannica.com.
  6. Kantowicz, Edward R. (2000). Coming Apart, Coming Together. Wm. B. Eerdmans Publishing. s. 258. ​ISBN 0-8028-4456-1
  7. Mwakikagile, Godfrey (2006). Nyerere and Africa: End of an Era. Godfrey Mwakikagile. s. 575. ​ISBN 0-9802534-1-1​.
  8. Cross, Colin (1969). The fall of the British Empire, 1918–1968. Coward-McCann. s. 306
  9. Adi, Hakim; Sherwood, Marika (2003). "Julius Kambarage Nyerere". Pan-African History: Political Figures from Africa and the Diaspora Since 1787. Routledge. s. 147. ​ISBN 0-203-41780-1​.
  10. van Dijk, Ruud (2008). Encyclopedia of the Cold War, t. 1. Taylor & Francis. s. 880. ​ISBN 0-415-97515-8​.
  11. Blumberg, Arnold (1995). Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers who Made History. Greenwood Publishing Group. s. 221–222. ​ISBN 0-313-28751-1​.
  12. a b c d Nyerere Julius Kambarage (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  13. W.M. Adams, T. Potkanski and J.E.G. Sutton (1994). "Indigenous Farmer-Managed Irrigation in Sonjo, Tanzania". The Geographical Journal. Vol. 160. No. 1 (marzec 1994). s. 17–32. Blackwell Publishing on behalf of The Royal Geographical Society
  14. From liberation movement to government: ZANU and the formulation of the foreign policy of Zimbabwe, 1990. s. 284
  15. ShelleyS. Klein ShelleyS., Najgroźniejsi dyktatorzy w historii, JolantaJ. Sawicka (tłum.), Warszawa: Wyd. MUZA SA, 2008, s. 202, ISBN 978-83-7495-323-8, OCLC 749811259 .
  16. Afrykański Kongres Narodowy (pol.).
  17. Angola-Ascendancy of the MPLA
  18. W. Martin James III (2011). A Political History of the Civil War in Angola 1974–1990. Piscataway: Transaction Publishers. s. 34.
  19. Laidi, Zaki. The Superpowers and Africa: The Constraints of a Rivalry:1960–1990. Chicago: Univ. Of Chicago, 1990.
  20. A History of FRELIMO, 1982. s.13
  21. Encyclopedia Americana: Sumatra to Trampoline, 2005. s. 275
  22. Cawthra, Gavin; Du Pisani, André; Omari, Abillah H. (2007). Security and Democracy in Southern Africa. IDRC. s. 143. ​ISBN 1-86814-453-4​.
  23. Leonard, Thomas M. (2006). Encyclopedia of the Developing World, Volume 1. Taylor & Francis. s. 1402. ​ISBN 0-415-97662-6​.
  24. Military power and politics in black Africa. Simon Baynham. s. 181
  25. a b EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion (ang.). „Time”, 1978-10-13. [dostęp 2009-08-22].
  26. Idi Amin and Military Rule (ang.). Library of Congress Country Studies: Uganda. [dostęp 2009-08-22].
  27. Ze świata. niedziela.pl, 7/2006.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Julius Nyerere" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy