Jus


Jus w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mały jus (Ѧѧ) i wielki jus (Ѫѫ) – litery reprezentujące samogłoski nosowe w języku prasłowiańskim. Istniały one we wczesnej cyrylicy i głagolicy. Mogą występować też w postaci zjotyzowanej, tworząc odpowiednie ligatury: Ѩѩ () i Ѭѭ ().

Spis treści

Wymowa | edytuj kod

Mały jus reprezentuje samogłoskę nosową przednią ɛ̃ (ę), natomiast wielki jus – samogłoskę nosową tylną ɔ̃ (ǫ – polskie ą).

Pochodzenie nazw | edytuj kod

Nazwy liter nie pochodzą od kapitalizacji: jusy występowały pod postaciami minuskuł i majuskuł.

Jus w różnych językach | edytuj kod

Wielki jus występował w alfabecie bułgarskim aż do roku 1945, kiedy usunięto go z powodu zaniku samogłoski nosowej tylnej. W niektórych dialektach bułgarskich lub macedońskich niedaleko greckich miast Saloniki i Kastorii wciąż istnieje nosowa wymowa.

W Rosji mały jus reprezentował zjotyzowaną ja w środku lub na końcu wyrazu. Współczesna litera Я została dodana w XVIII wieku podczas reformy ortografii w roku 1709. Z tego powodu litera Я w języku rosyjskim czasem odpowiada polskiemu ę (przykład: пять – pięć).

W Polsce, w której używa się języka polskiego będącego językiem słowiańskim pisanym alfabetem łacińskim, podobne dźwięki są zapisywane następująco: litera Ę ma wartość fonetyczną małego jusu, a Ą – wielkiego jusu. Formy zjotyzowane są zapisywane kolejno: (), (). Należy jednak pamiętać, że nie odpowiadają one pierwotnym głoskom. Polskie Ę odpowiada dawnej krótkiej samogłosce nosowej (obojętne, czy przedniej czy tylnej), a Ą – długiej. Ponadto spółgłoski przed prasłowiańskim Ę uległy zmiękczeniu. Dlatego w uproszczeniu polskie ę, ą odpowiadają etymologicznie starocerkiewnemu ѫ, a ię, ią, ję, ją – ѧ, ѩ, ѭ.

Kodowanie | edytuj kod

Mały jus | edytuj kod

Wielki jus | edytuj kod

Mały jus zamknięty | edytuj kod

Wielki jus zamknięty | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Cyrillic Capital Letter Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  2. Cyrillic Small Letter Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  3. Cyrillic Capital Letter Iotified Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  4. Cyrillic Small Letter Iotified Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  5. Cyrillic Capital Letter Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  6. Cyrillic Small Letter Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  7. Cyrillic Capital Letter Iotified Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  8. Cyrillic Small Letter Iotified Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  9. Cyrillic Capital Letter Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  10. Cyrillic Small Letter Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  11. Cyrillic Capital Letter Iotified Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  12. Cyrillic Small Letter Iotified Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  13. Cyrillic Capital Letter Blended Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
  14. Cyrillic Small Letter Blended Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
Na podstawie artykułu: "Jus" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy