Justynian Niemirowicz-Szczytt (1814-1894)


Justynian Niemirowicz-Szczytt (1814–1894) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Justynian Niemirowicz-Szczytt (1814-1894))
To jest wersja przejrzana, która została oznaczona 13 wrz 2020. Na przejrzenie oczekują zmiany w szablonach lub plikach, które są zawarte na tej stronie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Haus Szczytt – rezydencja Justyniana Niemirowicza-Szczytta w Rydze. Budynek z II poł. XIX w. wg projektu Roberta Pfluga.

Justynian Mikołaj Józef Niemirowicz-Szczytt (Justynian Szczytt, Justinian von Szczytt) herbu Jastrzębiec (ur. 11 stycznia 1814 w Sokoliszczu, zm. 1894 w Rydze) – marszałek witebski, marszałek drysieński, filantrop, polski działacz społeczny w Rydze, fundator kaplicy w Kościele Matki Boskiej Bolesnej w Rydze

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się w majątku rodzinnym Sokoliszcze w pow. połockim. Pochodził z linii tabołockiej Niemirowiczów-Szczyttów.

Był jedynym synem marszałka połockiego i chorążego drysieńskiego Tadeusza Niemirowicza-Szczytta (1778-1840 w Sokoliszczu, poch. w Wołyńcach) i Eweliny z domu Hurko-Romeyko (zm. 1821 w Rzymie). Wnuk pisarza skarbowego litewskiego Justyniana Niemirowicza-Szczytta i wicegubernatora mitawskiego Józefa Hurko-Romeyko. Miał jedną siostrę Katarzynę, która zmarła jako panna. Justynian był bratem stryjecznym zesłańca księdza Jana Niemirowicza-Szczytta i bratem ciotecznym feldmarszałka gen. Józefa Hurko[1].

Dziedzic rozległych dóbr: Justynianowa – który odziedziczył po bezdzietnej śmierci swego stryja marszałka dryssieńskiego Jana Niemirowicza-Szczytta (zm. 1851), ożenionego z Anną z d. Bobrowską (zm. 1866 w Krasławiu)[2], Kazulina, Kobuliszczny, Annopola, Sokoliszcz w Połockiem.

Posiadał w Rydze rezydencję w stylu pałacu miejskiego (tzw. Haus Szczytt) przy Bulwarze Todlebena 1 (obecnie Kalpaka bulvāris 1), wzniesioną w II poł XIX w. wg projektu Roberta Pfluga. Haus Szczytt uznawany jest za jeden z najlepszych projektów budynków mieszkalnych autorstwa Pfluga[3][4]. Obecnie w budynku mieści się Ambasada Finlandii na Łotwie[5].

Widok na pałac w Justynianowie Justyniana Niemirowicza-Szczytta (1814-1894), ożenionego z Józefiną z Bohomolców. Akwarela Napoleona Ordy między 1856 a 1883 rokiem.

Marszałek witebski i drysieński[6][7].

Działalność dobroczynna i społeczna | edytuj kod

Wspierał społeczność polską i walkę z ubóstwem w Rydze. Zasłużony działacz Ryskiego Rzymsko-Katolickiego Towarzystwa Dobroczynności. W 1878 r. za zasługi w pracy społecznej Justynian Niemirowicz-Szczytt i jego krewny Józef Niemirowicz-Szczytt z Tabołek (w 1880 r. wybrany na Prezesa Towarzystwa) zostali jako jedni z pierwszych honorowymi członkami Ryskiego Rzymsko-Katolickiego Towarzystwa Dobroczynności[8][9].

Jeden z najhojniejszych w historii darczyńców Ryskiego Rzymsko-Katolickiego Towarzystwa Dobroczynności. W 1887 r. ofiarował Towarzystwu olbrzymie jak na ówczesne czasy środki (10 600 rubli) na edukację najbiedniejszych dzieci z rodzin robotniczych. Z jego inicjatywy i funduszy utworzono oddziały szkółek elementarnych na Mitawskim Przedmieściu w Rydze[10][11]. Ponownie w 1894 r., na kilka miesięcy przed śmiercią, przekazał Towarzystwu 10 000 rubli na rzecz budowy ochronki dla dziewcząt. Wspierał również osobiście wielu ubogich[12][13][14].

Uczestniczył w pracach nad wzniesieniem nowego kościoła polskiego w Rydze. Członek ustanowionego w 1889 r. Komitetu budowy kościoła św. Franciszka. Wraz z rodziną ufundował cztery witraże w nowo powstałym kościele. Z fundacji rodziny Niemirowiczów-Szczyttów (Szczyttów) i Szemiotów powstały witraże: św. Emilii, św. Józefa, św. Stanisława biskupa oraz Michała Archanioła[15][16].

Justynian Niemirowicz-Szczytt wraz z małżonką Józefą z Bohomolców oraz Marią z Niemirowiczów-Szczyttów Szemioth (wdową po byłym marszałku szawelskim Józefie Szemioth z Dykteryszek[17][18]) ufundował w Kościele Matki Boskiej Bolesnej w Rydze wspaniałą, wysoko sklepioną kaplicę w stylu odrodzenia włoskiego. Kaplicę wzniesiono w latach 1895–1896 na miejscu wyburzonej zrujnowanej kaplicy z 1836 r. (wybudowanej przez Dominikanów ryskich kosztem Baldaszewskiego). W kaplicy znajdowały się trzy bogate ołtarze. Połączona była z kościołem parafialnym wysoką arkadą i pięknie kutą furtą przejrzystą. Kaplica została poświęcona w 1896 r. w dniu Zesłania Ducha Świętego[19].

Rodzina | edytuj kod

25 sierpnia 1836 r. poślubił Józefę (Józefinę) Bohomolec herbu Bogorya (zm. 9 sierpnia 1902 w Rydze), córkę marszałka gubernialnego witebskiego Romualda Bohomolca (bratanka Franciszka Bohomolca), właściciela dóbr Rozentowo w pow. rzeżyckim, i Teresy Felkerzamb herbu własnego. Józefa była wnuczką Piotra Tadeusza Bohomolca[20].

Z Józefą miał syna Jana (ur. 1840) – zmarłego młodo; i córkę Katarzynę (ur. 1838 w Sokoliszczu, zm. 1888 w Warszawie). Katarzyna w 1859 r. w Justynianowie poślubiła Władysława hr. Mostowskiego (zm. 1863 w Szwajcarii), wnuka Józefa Mostowskiego. Z Władysławem hr. Mostowskim miała dwie córki: Klementynę (1862 – 1893) – żonę Gustawa hr. Rawita-Ostrowskiego, i Marię (1864 – 1920) – żonę Janusza Fryderyka ks. Radziwiłła (syna Fryderyka Wilhelma Radziwiłła)[21][22]. W 1874 r. w Justynianowie Katarzyna powtórnie wyszła za mąż za Adama Hrebnickiego, dziedzica dóbr Orzechowno, Terespol i in., syna marszałka lepelskiego Justyna Hrebnickiego. Z Adamem Hrebnickim Katarzyna miała synów Justyna (ur. 1875) i Jana (ur. 1877)[23].

Justynian Niemirowicz-Szczytt zmarł w sierpniu 1894 r. Pochowany na nowym cmentarzu katolickim w Rydze[24][25].

Przypisy | edytuj kod

  1. A. Haratym, Szczytt Niemirowicz Justynian, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Tom 47, 2011, s. 565–567.
  2. R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, tom 1, 1991, s. 239–241.
  3. T. Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 370–372.
  4. P. Kerkovius, Riga und seine Bauten, 1903, s. 358–361.
  5. Embassy of Finland, Riga, finlandabroad.fi [dostęp 2019-07-26].
  6. Kraj, 1894, nr 34, s. 22.
  7. T. Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 370.
  8. Revalsche Zeitung, 1878, nr 134, s. 1.
  9. Rigasche Zeitung, 1880, nr 54, s. 5.
  10. A. Durejko, Polskie życie kulturalne i literackie na Łotwie w XX w., 2001, s. 18.
  11. Kraj, 1894, nr 34, s. 22.
  12. Kraj, 1894, nr 15, s. 22.
  13. A. Tobien, Das Armenwesen der Stadt Riga, Riga 1895, s. 299–300.
  14. Rigascher Almanach, Riga 1907, s. 44–45.
  15. Düna Zeitung, 1889, nr 104, s. 4.
  16. U św. Franciszka na Przedmieściu Łatgalskim, polonika.lv [dostęp 2019-07-26].
  17. T. Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 369.
  18. Pamiętniki Jakóba Gieysztora, tom I, Wilno 1913, s. 308.
  19. G. Manteuffel, Notatki o dziejach wiary rzymskokatolickiej w Rydze (1201-1901), 1902, s. 88.
  20. J.S. hr. Dunin-Borkowski, Rocznik szlachty polskiej, t. 2, Lwów 1883, s. 422.
  21. J. Perthes, Gothaisches genealogisches Taschenbuch der gräflichen Häuser, 1898, s. 740.
  22. C.A. Starke, Genealogisches Handbuch des Adels, 1968, s. 422.
  23. T. Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 370–372.
  24. Kraj, 1894, nr 34, s. 22.
  25. Nekrologia. Justynian Niemirowicz-Szczytt, [w:] Słowo, 1894, nr 207, s. 4.
Na podstawie artykułu: "Justynian Niemirowicz-Szczytt (1814-1894)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy