Kórnik


Na mapach: 52°14′49,64″N 17°05′24,15″E/52,247122 17,090042

Kórnik w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kórnik (niem. Kurnik lub Kurnick, w latach 1939–1945 Burgstadt) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, nad Jeziorem Kórnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kórnik.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1458 roku, do XIX w. nazywane zwykle Kurnikiem (w tekstach łacińskich jako Curnik), choć alternatywne wersje pisowni (Cornik, Kurnyk, Curnyk, Curniki, Kornik, Kórnik) pojawiały się już od XIV wieku[3][4]. Według XVI-wiecznego podziału administracyjnego, położone było w województwie kaliskim[5]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego. Położone 20 km na południowy wschód od Poznania przy drodze krajowej nr 11.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Na obecny Kórnik składają się dwa dawne miasta położone obok siebie w odległości 1 km:

W Kórniku znajduje się siedziba fundacji Zakłady Kórnickie, utworzonej w 1924 r. przez hrabiego Władysława Zamoyskiego, powstała z oddanego przez niego Narodowi Polskiemu majątku nieruchomego w Wielkopolsce (Kórnik i okolice) oraz w Małopolsce (Zakopane i okolice).

Ludność | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto liczyło 7206 mieszkańców (razem z Bninem)[7].

W 1923 roku na Prowencie (który obecnie jest częścią Kórnika) urodziła się polska poetka, laureatka Nagrody Nobla z 1996 roku – Wisława Szymborska. Była córką Wincentego Szymborskiego, zarządcy dóbr hrabiego Zamoyskiego oraz współtwórcy Rzeczypospolitej Zakopiańskiej.

  • Piramida wieku mieszkańców Kórnika w 2014 roku[2].

Historia | edytuj kod

Napoleon Orda, Zamek Działyńskich w Kórniku, XIX w. Egzekucja mieszkańców Kórnika dokonane przez EG VI. Rozstrzelani to powstańcy wielkopolscy: Kazimierz Finke, Ksawery Lehmann, Wojciech Niemir oraz Józef Stern – 20.10.1939[8]. Neobarokowy ratusz w Kórniku Barokowy ratusz w Bninie Kościół w Kórniku pw. Wszystkich Świętych Oficyny zamkowe w Kórniku Arboretum w Kórniku Różaneczniki, z których słynie Arboretum w Kórniku Dom urodzin Wisławy Szymborskiej Pomnik–ławeczka Wisławy Szymborskiej

Prowadzone w różnych częściach miasta badania wykopaliskowe wskazują na to, że w okolicach jezior przez kilkadziesiąt stuleci rozwijało się osadnictwo. Najstarsze ślady pochodzą z VII-VI tysiąclecia p.n.e. Na przełomie epoki brązu i epoki żelaza na półwyspie Szyja (Bnin) istniała osada kultury łużyckiej[9]. W późniejszych okresach liczba takich osad i ich mieszkańców zwiększała się. W połowie X w. istniały także w okolicznych wsiach Kórnika i Bnina.

Za Mieszka I na półwyspie Szyja powstał obronny gród i podgrodzie. W XIII wieku zaczęły powstawać zalążki miasta na terenie Bnina, a od 1232 kasztelania bnińska. Następnie Bnin stał się własnością rodu Łodziów. Około 1390 Władysław Jagiełło nadał Bninowi prawa miejskie. Od połowy XVII wieku znaczenie miasta Bnin malało na rzecz Kórnika.

Pierwsze wzmianki o miejscowości Kórnik pochodzą z XII wieku. Był wówczas osadą wiejską pod władzą rodu Górków. W 1426 r. Mikołaj Górka wybudował drewniany łącznik zamku, natomiast ok. 1437 r. Łukasz Górka kościół parafialny. Około 1450 r. nastąpiła lokacja miasta na prawie magdeburskim. W czasie wojny trzynastoletniej Kórnik wystawił w 1458 roku 2 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[10]. Właścicielem miasta był Andrzej Górka (zm. 1551)[11]. Stanisław Górka oddał tutejszą kolegiatę luteranom, po 1592 roku wróciła w ręce katolików[12]. Po śmierci ostatniego członka rodu Górków (Stanisław Górka, zm. 1592), majątek przechodził kolejno w ręce rodu Czarnkowskich i Grudzińskich.

W 1676 r. majątek kórnicki został kupiony przez Działyńskich, którzy władali nim przez dwa stulecia. W tym okresie nastąpił rozkwit rezydencji, miasta oraz okolicznych wiosek. Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka znacznie rozbudowała rezydencję, a także unowocześniła miasto sprowadzając do niego nowych mieszkańców, kupców i rzemieślników, którym nadała liczne przywileje.

Od 1793 r. Wielkopolska należała do zaboru pruskiego jako prowincja o nazwie Prusy Południowe. Mieszkańcy Kórnika walczyli w powstaniach wielkopolskich w latach 1794 i 1806. W okresie zaboru właścicielem dóbr kórnickich był Tytus Działyński, który przebudował zamek, unowocześnił folwarki, utworzył bibliotekę oraz Arboretum Kórnickie. Dla obrony nazwy przed zniemczeniem oficjalnie zmienił ją na Kórnik[13]. Za swoją działalność powstańczą i postawę patriotyczną zmuszony został do emigracji, a jego majątek został skonfiskowany. Jednak po wygranym procesie dobra wróciły w ręce Działyńskich, a Tytus Działyński zajął się działalnością wydawniczą.

Następnym właścicielem Kórnika był Jan Kanty Działyński, który zebrał największą kolekcję drzew i krzewów w całej Polsce. Powiększył również zbiory biblioteczne, a także wspierał działania patriotyczne. Pod koniec XIX wieku majątek przejął Władysław Zamoyski.

W dwudziestoleciu międzywojennym Kórnik i Bnin zamieszkane były przez ludność polską, niemiecką i żydowską. W Bninie była ludność tylko polska i niemiecka.

W 1934 r. odebrano Bninowi prawa miejskie i w 1961 r. połączono administracyjnie z Kórnikiem. Obecnie trwają starania przywrócenie praw miejskich Bninowi.

20 października 1939 r. w ramach operacji Tannenberg przed kórnickim ratuszem rozstrzelano 15 mieszkańców – 6 osób z Kórnika, 2 z Bnina i Prowentu, 7 z okolicznych wiosek. Niemiecki pluton egzekucyjny składał się z 16 esesmanów z Einsatzkommando 11 pod dowództwem Heinza Graefe. Po salwie oficer dowodzący plutonem egzekucyjnym podchodził do leżących i strzałami z pistoletu dobijał dających jeszcze oznaki życia Polaków. Niemcy wywieźli również i wymordowali wszystkich mieszkańców pochodzenia żydowskiego, później zlikwidowali zabytkową bożnicę i cmentarz żydowski w Kórniku. Dla budynków miejskich i zabudowań zamkowych wojna nie przyniosła większych zniszczeń.

Współcześnie miasto Kórnik jest atrakcyjne nie tylko dla turystów, ale także dla inwestorów. Powstają liczne przedsiębiorstwa, głównie branży magazynowo-logistycznej i przetwórstwa rolno-spożywczego, m.in. produkcja surówek i przetworów warzywno-owocowych.

Zabytki | edytuj kod

Atrakcje turystyczne | edytuj kod

Transport | edytuj kod

Przez miasto przebiegają następujące drogi:

 Zobacz też: Kórnik (stacja kolejowa).

Religia | edytuj kod

Sport | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Ważne inicjatywy | edytuj kod

  • W Kórniku 11 maja 2019 r. zainaugurowano ogólnopolską akcję "Proszę, dziękuję, przepraszam"[17] podczas wernisażu wystawy obrazów Andrzeja Pawlaczyka (pomysłodawcy akcji) pt. "Moje krajobrazy" w Klaudynówce[18] (oficynie Zamku Kórnickiego). Celem akcji jest propagowanie szacunku dla drugiej osoby i szacunku dla społeczności, poprzez uprzejmość i dyskutowanie z innymi w cywilizowany sposób. Przy współpracy z redakcją gminnego czasopisma "Kórniczanin" powstał znaczek-przypinka z logo tej akcji (grafika autorstwa Jarosława Wojciechowskiego), abyśmy nosząc go deklarowali, że używamy słów "proszę", "dziękuję", "przepraszam" i oczekujemy podobnego zachowania od rozmówcy"[17].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-03].
  2. a b Kórnik polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Stanisław D. Kozierowski: Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej Archidiecezji Poznańskiej. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1935, s. 161.
  4. Zofia Zierhofferowa. Kórnik – znaczenie i historia nazwy. „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”. 21, s. 5-10, 1986. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN. ISSN 0551-3790
  5. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 179.
  6. Kórnik. Skarbiec kultury i przyrody. Stanisław Sierpowski (red.). Marki: Wydawnictwo Parma Press, 2007. ISBN 978-83-7419-093-0.
  7. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 105. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  8. Marian Olszewski: Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1978.
  9. Marta Machowska, Joanna Wałkowska (red.): Ewangelicy w gminie Kórnik. Pamięć społeczna i dziedzictwo kulturowe. Poznań: Fundacja Hereditas Culturalis, 2015. http://docplayer.pl/11108171-Ewangelicy-w-gminie-kornik-pamiec-spoleczna-i-dziedzictwo-kulturowe.html.
  10. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.
  11. Włodzimierz Dworzaczek, Andrzej Górka, w: Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, 1959-1960, Wrocław-Kraków-Warszawa, s. 404.
  12. Henryk Merczyng, Zbory i senatorowie protestanccy w dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1904, s. 29.
  13. Ciekawe miejsca wokół Poznania {dostęp 2019-06-23].
  14. Nowe pomniki historii Prezydent.pl 2012-02-02.
  15. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-04-06] .
  16. 4 LIGA WIELKOPOLSKA (PÓŁNOC). polskapilka.net/. [dostęp 2015-12-01].
  17. a b ŁukaszŁ. Grzegorowski ŁukaszŁ., Proszę, dziękuję, przepraszam, „Kórniczanin”, 10 (2019), 24 maja 2019, s. 14 .
  18. Biblioteka Kórnicka PAN » Wernisaż wystawy obrazów Andrzeja Pawlaczyka “Moje krajobrazy” [dostęp 2019-06-08]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • Jacek Kowalski, Kolegiata kórnicka. Od prywatnej świątyni do romantycznego sejmu Rzeczypospolitej. Monografia artystyczna, z fot. Mikołaja Potockiego, Kórnik, Fundacja Zakłady Kórnickie, 2007, ​ISBN 978-83-60591-01-7​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Kórnik" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy