Kalendarium historii Łodzi


Kalendarium historii Łodzi w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalendarium historii Łodzi – chronologiczne zestawienie wydarzeń z historii miasta, m.in. politycznych, gospodarczych, społecznych, administracyjnych, urbanistycznych, kulturalnych i sportowych, ukazujących przemiany, które dokonały się w ciągu stuleci w Łodzi i obszarze obecnie przez nią zajmowanym, od zarania dziejów do współczesności.

Spis treści

Kalendarium historii Łodzi | edytuj kod

Nowy Rynek (obecnie plac Wolności)
w XIX-wiecznej ŁodziPlac Wolności (kwiecień 2006)

„Dzieje Łodzi tak dalece różnią się od przeszłości innych miast, nie tylko polskich, lecz również europejskich i większości pozaeuropejskich, iż trudno przeprowadzać pomiędzy nimi porównania”[1]. „W okresie przedrozbiorowym Łódź należała do grupy najmniejszych miast w kraju i nic nie wskazywało na to, że kiedykolwiek wkroczy na drogę wielkiej kariery”[2]. [A jednak] „ze skromnej mieściny feudalnej przekształciła się ona w połowie XIX w. w ludny i prężny ośrodek przemysłowy [...]”[1].

Baranowski, Fijałek i Rosin (red.),
Łódź. Dzieje miasta. T. I: Do 1918 r.

Łódź rolnicza (do roku 1820) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Łodzi (do roku 1820).

Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które dokonały się w okresie od zarania dziejów obszaru zajmowanego obecnie przez miasto do czasu podjęcia w 1820 roku pierwszych decyzji o przekształceniu Łodzi z rolniczego miasteczka w ośrodek przemysłu włókienniczego.

Łódź przemysłowa i wielkoprzemysłowa (1821–1918) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Łodzi (1821–1918).

Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które zaszły w Łodzi w okresie od początków budowy nowej sieci osadniczej i łódzkiego przemysłu, poprzez intensywny rozwój Łodzi jako miasta przemysłowego w warunkach gospodarki kapitalistycznej, załamanie gospodarcze po wybuchu I wojny światowej, do jej zakończenia i wyzwolenia spod panowania zaborców.

Łódź w II Rzeczypospolitej (1918–1939) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Łodzi (1918–1939).

Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które miały miejsce w Łodzi w dwudziestoleciu międzywojennym, od 11 listopada 1918 roku – dnia odzyskania przez Polskę suwerenności – do 31 sierpnia 1939 roku – dnia poprzedzającego wybuch II wojny światowej.

Łódź pod okupacją niemiecką (1939–1945) | edytuj kod

 Osobne artykuły: Kalendarium historii Łodzi (1939–1945)Historia Łodzi pod okupacją niemiecką.

Kalendarium obejmuje wydarzenia od 1 września 1939 roku – dnia wybuchu II wojny światowej do 19 stycznia 1945 roku – ostatniego dnia niemieckiej okupacji miasta i dnia wkroczenia do Łodzi wojsk armii radzieckiej.

Łódź w Polsce Ludowej (1945–1989) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Łodzi (1945–1989).

Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które zaszły w Łodzi po II wojnie światowej, a przed początkiem transformacji ustrojowej i gospodarczej Polski w 1989 roku: od 19 stycznia 1945 roku – dnia zajęcia miasta przez wojska armii radzieckiej – do 4 czerwca 1989 roku – dnia, w którym odbyła się I tura pierwszych w Polsce po II wojnie światowej częściowo wolnych wyborów do Sejmu i całkowicie wolnych do Senatu.

Łódź w III Rzeczypospolitej (od roku 1989) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Łodzi (od roku 1989).

Kalendarium obejmuje najnowsze wydarzenia ukazujące przemiany od początku transformacji ustrojowej i gospodarczej Polski, do których impulsem stały się wybory 4 czerwca 1989 roku, do współczesności.

Periodyzacja | edytuj kod

Powyższa periodyzacja dziejów Łodzi została sporządzona na potrzeby Wikipedii. Jest ona zbliżona do najczęstszego sposobu podziału continuum czasowego na okresy stosowanego w literaturze. Początki kolejnych jednostek czasowych wyznaczają wydarzenia (gospodarcze, polityczne lub te związane z przebiegiem działań wojennych) uznawane za szczególnie istotne w historii miasta.

W literaturze przedmiotu zwykle wyróżnia się dwa podstawowe okresy:

  1. Okres Łodzi rolniczej, zapoczątkowany datą najwcześniejszej wzmianki źródłowej w 1332 r. i trwający aż do pierwszego ćwierćwiecza XIX w.;
  2. Okres Łodzi przemysłowej (a ściślej rękodzielniczej i przemysłowej), rozpoczęty formalnie datą powołania Łodzi do rzędu tzw. miast fabrycznych w 1820 r. i trwający w zasadzie do chwili obecnej[a][3].

Z drugiego okresu, wewnętrznie zróżnicowanego, historycy wyodrębniają kilka wyraźnie zarysowanych podokresów: narodziny Łodzi przemysłowej (1820/1823[b]–1865, niekiedy z dodatkowym wydzieleniem okresu wczesnokapitalistycznego – 1820–1830[4][5]), rozwój Łodzi wielkoprzemysłowej (1866–1914), lata zniszczeń i dewastacji w czasie I wojny światowej (1914–1918), okres II Rzeczypospolitej (1918–1939), tragiczne lata okupacji hitlerowskiej (1939–1945), okres Polski Ludowej (1945–1989) oraz III Rzeczypospolitej (od roku 1989)[6][7].

Zmiany statusu Łodzi | edytuj kod


Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Zdaniem Marka Kotera (w 1969 r.) – wykładowcy Uniwersytetu Łódzkiego, specjalizującego się w geografii historycznej oraz geografii miast – taka periodyzacja dziejów Łodzi została przyjęta w łódzkim ośrodku naukowym (Koter 1969 ↓, s. 9 [PDF – 11]). Z kolei Wiesław Puśhistoryk, wykładowca i rektor Uniwersytetu Łódzkiego – wyodrębniał (w 1987 r.) trzy podstawowe okresy rozwoju miasta: okres Łodzi rolniczej/przedprzemysłowej, będącej niewielkim lokalnym ośrodkiem handlowo-rzemieślniczym (1423–1823), okres kapitalizmu (1823–1945) oraz okres po II wojnie światowej, gdy miasto stało się znaczącym ośrodkiem naukowym i kulturalnym (Puś 1987 ↓, s. 110–112). Również Ryszard Rosin – historyk, wykładowca Uniwersytetu Łódzkiego – dzielił przeszłość Łodzi (w 1979 r.) na trzy epoki: feudalną, kapitalistyczną i socjalistyczną. Cezurą pomiędzy pierwszą a drugą było wkroczenie miasta w latach 1820–23 na drogę uprzemysłowienia; pomiędzy drugą a trzecią – styczeń 1945 r., tj. wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej (Baranowski, Fijałek i Rosin 1988 ↓, s. 13).
  2. Niektórzy historycy za datę zamykającą dzieje Łodzi rolniczej, a rozpoczynającą dzieje Łodzi przemysłowej uważają rok 1823, gdy w miasteczku pojawili się pierwsi sukiennicy ze Śląska i Niemiec (Baranowski, Fijałek i Rosin 1988 ↓, s. 134).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Baranowski, Fijałek i Rosin 1988 ↓, s. 2 (obwoluta).
  2. Baranowski, Fijałek i Rosin 1988 ↓, s. 110.
  3. Koter 1969 ↓, s. 9 (PDF – 11).
  4. Koter 1969 ↓, s. 46 (PDF – 50).
  5. Puś 1987 ↓, s. 20.
  6. Puś 1987 ↓, s. 110–112.
  7. Baranowski, Fijałek i Rosin 1988 ↓, s. 13–14.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kalendarium historii Łodzi" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy