Kalendarze Śródziemia


Kalendarze Śródziemia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający systemy mierzenia czasu w stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności chronologicznej od kalendarzy najwcześniejszych.

Spis treści

Rachuby elfickie | edytuj kod

U Eldarów mieszkających w Śródziemiu podstawową jednostką czasu był yén (qya. rok), trwający 144 lata. Dzielił się na tygodnie (enquië, lm. enquier), a te na sześć dób (re), trwających od zachodu do zachodu Słońca.

W użyciu była krótsza jednostka roczna (coranar, także loa, wzrastanie), obejmująca okres obiegu Słońca. Dzieliła się na sześć pór roku, zmiennych co do długości na różnych obszarach Śródziemia. W Rivendell nazywano je tuilë (wiosna), lairë (lato), yávië (jesień), quellë (szaruga, także lasse-lanta, opadanie liści), hrívë (zima) i coirë (przedwiośnie). Funkcjonowały także nazwy sindarińskie: ethuil, laer, iavas, firith (także narbeleth, zanikanie Słońca), hrîv i echuir.

Lairë i hrívë trwały 72 dni, pozostałe pory – 54 dni. Pierwszym dniem loa był yestarë, ostatnim – mettarë. Po yávië, a przed quellë, były trzy dni środkowe, enderi. Co dwanaście lat było sześć enderion.

Kalendarz Królów | edytuj kod

Wymyślony został przez Dúnedainów z Númenoru. Był połączeniem kalendarzy Eldarów i Edainów z Pierwszej Ery. Opierał się na systemie słonecznym. Używany był w Númenorze i Królestwach na Wygnaniu (Arnorze i Gondorze), a potem przejęły go inne ludy Zachodu. Hobbici i ludzie z Bree zaadaptowali go jako Kalendarz Shire. Został zastąpiony w roku 2060 Trzeciej Ery przez Rachubę Namiestnikowską.

Terminologia została zapożyczona z kalendarza elfów. Rok nazywał się loa i trwał 365 dni (w lata przestępne, tzn. podzielne przez cztery, z wyjątkiem ostatniego roku stulecia, trwał 366 dni). Dzielił się na dwanaście miesięcy (astar) i trzy dni dodatkowe oraz na siedmiodniowe tygodnie. Dziesięć astaron miało 30 dni, dwa, przed i po Dniu Środka Roku – 31. Rok zaczynał się w dniu przesilenia zimowego, co było pozostałością rachub Edainów. Doba zaczynała się i kończyła wschodem Słońca.

Kalendarz Shire’u | edytuj kod

Był stosowany przez hobbitów w Shire.

Miesiące w kalendarzu Shire’u nazywały się po kolei: Afteryule, Solmath, Rethe, Astron, Thrimidge, Forelithe, Afterlithe, Wedmath, Halimath, Winterfilth, Blomath, Foreyule.

Każdy miesiąc miał 30 dni. Każdy rok zaczynał się pierwszego dnia tygodnia, w sobotę, a kończył ostatniego dnia tygodnia – w piątek.

Ważnymi świętami w kalendarzu Shire’u były Dni Godów (Yule). Dzień Godów na końcu roku nazywał się 1 Yule, 2 Yule był pierwszym dniem nowego roku. Sobótka (Dzień Środka Roku), największe święto, nie miała nazwy dnia tygodnia. Obchodzono również wigilię Sobótki – 1 Lithe oraz dzień po Sobótce (z wyjątkiem lat przestępnych) – 2 Lithe.

Co cztery lata, prócz ostatniego roku w stuleciu, po dniu Sobótki wprowadzano dodatkowy dzień, nazywany Overlithe, który także był dniem świątecznym.

Hobbici z Shire’u wprowadzili innowację, która zwała się Reformą Shire’u. Stwierdzono, że niewygodna jest zmienność w relacjach między dniami tygodnia i datami. Za czasów Isengrima II, dwudziestego drugiego thana Shire’u, ustalono, że Dzień Środka Roku (i następujący co 4 lata po nim Overlithe) nie będzie miał nazwy dnia tygodnia. W ten sposób rok zawsze zaczynał się w sobotę, a kończył w piątek.

Kalendarz Namiestników | edytuj kod

Był to kalendarz wprowadzony w Gondorze przez namiestnika Mardila. Był zmodyfikowaną formą Rachuby Królów, został zastąpiony przez wprowadzoną przez króla Elessara Nową Rachubę.

Różnica między Rachubą Namiestników a rachubą Królewską polegała na tym, że wszystkie miesiące miały po 30 dni (w Rachubie Królewskiej miesiące Nárië i Cermië miały po 31 dni) – po Súlimë następowało święto Tuilérë, a po Yavannië – święto Yáviérë. Kalendarz ten używany był również przez Dúnedainów z Północy, używali oni jednak sindarińskich nazw miesięcy.

Porównanie kalendarzy | edytuj kod

Dzień Durina | edytuj kod

Dzień Durina – fikcyjne święto ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.

Dzień Durina krasnoludowie obchodzili w niektóre święta swojego Nowego Roku (który przypadał na pierwszy dzień ostatniej pierwszej kwadry jesieni[1]). Tego dnia Isil spotykał się na niebie[2] z Anarem.

Przypisy | edytuj kod

  1. Cytat za: Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia. Warszawa: Amber, 2002, s. 88. ISBN 83-241-0200-0.
  2. U Krasnoludów pierwszym dniem Nowego Roku jest, jak wszystkim oczywiście wiadomo, pierwszy dzień ostatniego księżyca jesieni, na progu zimy – rzekł Thorin – Nazywamy i w naszych czasach dniem Durina ten dzień, gdy ostatni księżyc jesienny spotyka się na niebie ze słońcem. J.R.R. Tolkien: Hobbit, czyli tam i z powrotem. Maria Skibniewska (tłum.). Warszawa: Iskry, 2002, s. 59. ISBN 83-207-1681-0.
Na podstawie artykułu: "Kalendarze Śródziemia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy