Kanon Ptolemeusza


Kanon Ptolemeusza w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania XVI-wieczna rycina przedstawiająca Ptolemeusza prowadzonego przez Uranię, muzę astronomii; Gregor Reisch, Margarita Philosophica (1508)

Kanon Ptolemeusza, zwany też Kanonem królów – lista wymieniająca w porządku chronologicznym imiona i długość panowania władców Babilonii i Egiptu używana przez astronoma Ptolemeusza z Aleksandrii (II w. n.e.) do datowania zjawisk astronomicznych. Jedno z ważniejszych źródeł w badaniach nad chronologią starożytnego Bliskiego Wschodu[1].

Kanon Ptolemeusza jest w zasadzie kompilacją dwóch list. Pierwsza z nich, powstała w oparciu o informacje pochodzące ze źródeł babilońskich, zawiera imiona i długość panowania babilońskich, asyryjskich i perskich władców rządzących Babilonią (od wstąpienia na tron babiloński Nabu-nasira w 747 r. p.n.e. do utraty kontroli nad Egiptem przez Dariusza III w 332 r. p.n.e.). Do listy tej greccy astronomowie w Aleksandrii dodali drugą, która obejmowała macedońskich i ptolemejskich władców rządzących Egiptem (od zdobycia Egiptu przez Aleksandra Macedońskiego w 332 r. p.n.e. do śmierci Kleopatry VII w 30 r. p.n.e.); niektóre kopie zawierają także listę cesarzy rzymskich (do czasów Antoninusa Piusa)[2].

Długość panowania każdego władcy Ptolemeusz podawał w latach według kalendarza egipskiego. W stosowanym przez niego systemie początek rządów każdego władcy przypadał zawsze w pierwszy dzień egipskiego roku (1 dzień miesiąca tot). Ponieważ rok egipski liczył 365 dni, dzień Nowego Roku z upływem lat ciągle się przesuwał. I tak np. w 747 r. p.n.e. (początek rządów Nabu-nasira) początek egipskiego roku wypadł na dzień 27 lutego, w 604 r. p.n.e. (początek rządów Nabuchodonozora II) na dzień 21 stycznia, a w 486 r. p.n.e. (początek rządów Kserksesa) na dzień 23 grudnia[3]. Jeżeli władca zmarł w danym roku, rok ten z reguły w całości przypisywany był temu władcy, a rządy jego następcy liczono dopiero od początku nowego roku. Jeżeli rządy władcy trwały krócej niż rok, był on pomijany[1].

Kanon Ptolemeusza uważany jest przez historyków za wartościowe źródło do badania chronologii starożytnego Bliskiego Wschodu, a jego zasadniczą historyczną dokładność potwierdziły inne starożytne źródła, takie jak Urucka lista królów, mezopotamskie teksty astronomiczne czy teksty egipskie[1].

Spis treści

Władcy babilońscy, asyryjscy i perscy rządzący Babilonią (747−332 p.n.e.) | edytuj kod

Władcy macedońscy i ptolemejscy rządzący Egiptem (332−30 p.n.e.) | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Nabu-mukin-zeri sprawował władzę nad Babilonią w latach 731–729 p.n.e. Pokonał go asyryjski król Tiglat-Pileser III, który przejął kontrolę nad Babilonią i rządził nią w latach 729–727 p.n.e. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 330−332.
  2. Przez cały okres pięcioletnich rządów asyryjskiego króla Salmanasara V Babilonia znajdowała się pod jego kontrolą. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 332.
  3. W 710 r. p.n.e. asyryjskiemu królowi Sargonowi II udało się pokonać babilońskiego króla Marduk-apla-iddinę II i tym samym Babilonia z powrotem znalazła się w asyryjskich rękach. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 332.
  4. a b Sennacheryb, jako ten, który zniszczył Babilon, nie został tu uznany za władcę babilońskiego. Ptolemy’s Canon (ang.). livius.org. [dostęp 2014-01-23].
  5. Sennacheryb w chwili objęcia tronu asyryjskiego w 704 r. p.n.e. stał się również władcą Babilonii, podbitej przez jego ojca Sargona II. W 703 r. p.n.e. wybuchła tam rebelia Marduk-apla-iddiny II, którą Sennacherybowi udało się krwawo stłumić. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 332−333.
  6. Po stłumieniu rebelii Marduk-apla-iddiny II w Babilonii Sennacheryb osadził na tronie Babilonu Bel-ibniego, marionetkowego władcę, który rządził Babilonią przez trzy kolejne lata. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 333.
  7. W 689 r. p.n.e. Sennacheryb wkroczył do Babilonii, pokonał Muszezib-Marduka i zdobył Babilon, paląc i plądrując to miasto. Do końca jego panowania Babilonia pozostawała w rękach asyryjskich. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 333.
  8. W 539 r. p.n.e. Cyrus najechał Babilonię i pokonał jej władcę Nabonida. Babilonia włączona została do państwa perskiego i aż do jego upadku pozostawała pod kontrolą władców perskich. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 339−340, 364.
  9. Jako władca perski Dariusz III sprawował władzę przez sześć lat, w latach 335–330 p.n.e. Podany w Kanonie Ptolemeusza czteroletni okres panowania tego władcy odnosi się do jego rządów nad Egiptem, nad którym utracił kontrolę w 332 r. p.n.e., gdy Egipt zdobyty został przez Aleksandra Macedońskiego. Od tego miejsca Kanon Ptolemeusza staje się listą wymieniającą władców rządzących Egiptem. A. Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2011, s. 534−535; Ptolemy’s Canon (ang.). livius.org. [dostęp 2014-01-23].
  10. Okres w którym Egipt znajdował się pod kontrolą Aleksandra Macedońskiego. N. Grimal, Dzieje starożytnego Egiptu, Warszawa 2006, s. 408.
  11. Aleksander IV panował do 310 r. p.n.e., ale królem w Egipcie Ptolemeusz I Soter obwołał się dopiero w 305 r. p.n.e. E. Wipszycka, B. Bravo, Historia starożytnych Greków, t. III: Okres hellenistyczny, s. Warszawa 2010, s. 131−132.
  12. Ptolemeusz I oficjalnie przyjął tytuł króla Egiptu dopiero w 305 r. p.n.e. Zmarł w 282 r. p.n.e., ale przez trzy ostatnie lata jako koregent sprawował z nim władzę jego syn, Ptolemeusz II. E. Wipszycka, B. Bravo, Historia starożytnych Greków, t. III: Okres hellenistyczny, s. Warszawa 2010, s. 279.
  13. Do 145 r. p.n.e. współrządził ze swym bratem Ptolemeuszem VI; w latach 165–145 p.n.e. po podziale państwa nad Cyrenajką. E. Wipszycka, B. Bravo, Historia starożytnych Greków, t. III: Okres hellenistyczny, s. Warszawa 2010, s. 340, przyp. 1.
  14. Kanon Ptolemeusza nie wymienia Ptolemeusza X, panującego w Egipcie w latach 107–188 p.n.e., w czasie gdy Ptolemeusz IX przebywał na wygnaniu. E. Wipszycka, B. Bravo, Historia starożytnych Greków, t. III: Okres hellenistyczny, s. Warszawa 2010, s. 343, 739.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k Ptolemy’s Canon (ang.). livius.org. [dostęp 2014-01-23].
  2. Friedrich Karl Friedrich Karl Ginzel: Handbuch der Mathematischen und Technischen Chronologie. T. 1. Leipzig: 1906, s. 139. s. 139; J. Neuffer, „Ptolemy’s Canon” debunked?
  3. Greek Chronicles (Astronomical Canon) (ang.). attalus.org. [dostęp 2014-01-23].
  4. Wszystkie daty pochodzą z tablicy chronologicznej umieszczonej w: Joannes F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007, s. 179−181.
  5. Wszystkie daty pochodzą z tablicy chronologicznej umieszczonej w: Shaw I., The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford University Press, 2000, s. 487−488.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kanon Ptolemeusza" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy