Kanton (Chiny)


Na mapach: 23°06′32″N 113°15′53″E/23,108889 113,264722

Kanton (Chiny) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Wieżowce w Kantonie

Kanton ((chiń. upr. 广州; chiń. trad. 廣州; pinyin Guǎngzhōu; jyutping Gwong²zau¹; wym. kant. [kʷɔ̌ːŋ.tsɐ̂u] i, wym. mand. [kwàŋ.ʈʂóu] i)) – miasto w południowo-wschodnich Chinach, stolica prowincji Guangdong, największa jednostka administracyjna konurbacji o liczbie ludności przekraczającej 100 milionów mieszkańców (2015)[2], położona przy wierzchołku delty Rzeki Perłowej, w XVI-XIX wieku główny chiński port, siedziba najstarszych i największych w kraju targów, w 2010 roku gospodarz letnich Igrzysk Azjatyckich.

Spis treści

Geografia i klimat | edytuj kod

Kanton leży w delcie Rzeki Perłowej. Centrum historyczne miasta leży w pobliżu wzgórza Bayiun o wysokości 362 m[3], zaś na południe od centrum wnoszą się wzgórza Lotus, gdzie na powierzchni 2,5 km² znajduje się 48 skalistych szczytów o czerwonym odcieniu, osiągających maksymalną wysokość 108 m[4]. W północno-wschodniej części przedmieść (w dzielnicy Conghua) leżą dwa narodowe parki leśne: Liuxihe o powierzchni 88 km²[5] i Shimen, w pobliżu którego wznosi się najwyższy szczyt aglomeracji - Tiantang o wysokości 1210 m[6]. W północnej części dzielnicy Zengcheng znajduje się wodospad o łącznej wysokości progów wodnych 428,5 m[7].

Podział administracyjny | edytuj kod

Canton Tower

Kanton składa się z 11 dzielnic o łącznej powierzchni 7434,6 km². Najstarsza część miasta znajduje się w dzielnicy Yuexiu, zaś nowsze centrum znajduje się w dzielnicach Liwan i Tianhe[9].

Demografia | edytuj kod

Strefa piesza Shangxiajiu

W 2019 roku Kanton posiadał 15,3 mln mieszkańców[1].

Historia | edytuj kod

Wczesna historia | edytuj kod

Kanton w 1750 roku

Niektóre źródła przypisują założenie pierwszej osady na czasy panowania króla Nanwang z dynastii Zhou w latach 315 p.n.e.–256 p.n.e., miała mieć ona nazwę Nanwucheng i być otoczona palisadą z bambusów[12]. Jako początkową datę założenia miasta uznawany jest 214 rok p.n.e., w którym po podboju rejonu przez pierwszego cesarza Chin Qin Shi Huang zostało założone miasto Panyu[13]. Po śmierci cesarza miasto zostało centrum administracyjnym nowo powstałego państwa Nanyue, które przetrwało do 111 roku p.n.e., kiedy zostało podbite i włączone do Cesarstwa Chińskiego przez wojska cesarza Han Wudi z dynastii Han[14]. W 226 roku został wydzielony obszar Guangzhou, którego stolicą zostało Panyu[15]. Za czasów panowania dynastii Tang (V-X wiek) Kanton był centrum tzw. „morskiej jedwabnej drogi”, morskiego odpowiednika szlaków lądowych w Azji Środkowej, które zabierały chińskie towary, takie jak ceramika i jedwab, na Bliski Wschód i do Europy[16]. W 758 roku miasto zostało złupione wspólnie przez arabskich i perskich piratów[17]. Podczas powstania Huang Chao doszło w 878 roku do masakry mieszkańców miasta, w której zginęło poza chińczykami około 120 tysięcy muzułmanów, żydów, chrześcijan i zaratusztrian, który mieli siedzibę w mieście i tam handlowali[18]. W 1067 roku miasto zostało otoczone murem, który miał długość w obwodzie ponad 3 km[19]. Za czasów panowania dynastii Song w mieście powstało pierwsze w Cesarstwie Chińskim biuro nadzoru handlu zagranicznego (Shibosi)[13].

Czasy nowożytne | edytuj kod

W 1516 roku, trzy lata po dopłynięciu Jorge Álvares do wyspy Lantau (pierwszego europejczyka który dotarł drogą morską do Chin), do Kantonu przybył portugalski podróżnik Rafael Perestrello[20]. Kontakty handlowe z portugalczykami znacznie rozwinęły się od 1557 roku, kiedy zezwolono im założyć stałą osadę na obszarze dzisiejszego Makau[21]. W 1583 roku do Kantonu przybył włoski misjonarz Matteo Ricci[22]. Od 1579 roku w mieście zaczęto organizować dwa razy do roku targi dla zagranicznych kupców[16]. Po upadku Pekinu i śmierci cesarza część sił lojalnych wobec dynastii Ming zgromadziła się w Kantonie, lecz w 1650 roku wojska podległe nowemu cesarzowi z dynastii Qing zdobyły miasto i zamordowały około 100 tysięcy osób[23]. W 1685 roku nowy cesarz zezwolił na handel z obcokrajowcami w Kantonie[24]. Swoją faktorię w mieście miała Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska, która od 1689 roku aż do 1834 roku posiadała od swojego rządu monopol na handel z Chinami, zaś jednym z najważniejszych towarów była herbata[24]. W XVIII wieku swoje faktorie w Kantonie miała Republika Zjednoczonych Prowincji, Królestwo Danii i Norwegii, Arcyksięstwo Austriackie, Szwecja oraz Królestwo Francji i Wielkie Księstwo Toskanii[25]. W 1757 roku cesarz Qianlong wydał edykt na podstawie którego Kanton aż do 1842 roku był jedynym portem chińskim, który zajmował się handlem z Zachodem[26].

XIX–XXI wiek | edytuj kod

Panorama Kantonu z 1869 roku

W marcu 1839 roku Lin Zexu, nowoprzybyły wysłannik cesarza Daoguang zakazał handlu opium, ponadto skonfiskował i do czerwca 1839 dokonał zniszczenia ponad 20 tysięcy skrzyń z tym towarem[27]. Powyższe zdarzenie było bezpośrednim pretekstem dla rządu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii do wypowiedzenia wojny Chinom, znaną jako I wojna opiumowa. Na początku 1841 roku wojska brytyjskie zaatakowały Kanton, do końca miesiąca miasto poddało się i zawarło porozumienie, na mocy którego 31 maja 1841 roku chińskie oddziały wojskowe opuściły miasto i w zamian za odstąpienie od okupacji zapłacono okup o równowartości 5 milionów USD[28]. Od czasu traktatu nankińskiego z 1842 roku kończącego wojnę, Kanton przestał być centrum handlu gdyż w skali kraju znaczną część handlu zagranicznego przejęły inne miasta (w szczególności Szanghaj), zaś lokalnie funkcję portu zewnętrznego przejął Hongkong przejęty przez Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii[16]. Zatrzymanie w porcie w 1856 roku brytyjskiego statku "Arrow" spowodowało wybuch II wojny opiumowej, podczas której Kanton w okresie od 1857-1861 roku znalazł się pod okupacją brytyjsko-francuską, zaś w wyniku traktatu pokojowego na wyspie Shamian powstała eksterytorialna dzielnica, która została podzielona pomiędzy zwycięskie państwa[29]. W 1904 roku otwarto pierwszą linię kolejową, która prowadziła przez Foshan do Sanshui[30], zaś w 1910 roku linię kolejową do stacji Kowloon w Hongkongu[31]. W 1924 roku został założony Uniwersytet imienia Sun Jat-sena[32]. W 1932 roku otwarto port lotniczy Canton Civil Airport, który został zastąpiony przez nowy port w 2004 roku[33]. W 1933 roku oddano do użytku pierwszy most w mieście przez rzekę Perłową o nazwie Haizhu[34]. W latach 1938-1945 Kanton znajdował się pod okupacją Cesarstwa Wielkiej Japonii[16]. Od 1957 roku dwa razy do roku odbywają się Targi Kantońskie[35]. Japońska Fukuoka została w marcu 1979 roku pierwszym miastem partnerskim Kantonu[36]. W 1984 roku utworzono w mieście jedną z pierwszych w kraju specjalnych stref ekonomicznych[37]. 28 czerwca 1997 roku oddano do użytku pierwszą linię metra[38]. W 2010 roku odbyły się Igrzyska Azjatyckie, największa w historii miasta impreza sportowa w której udział wzięło ponad 10 tysięcy sportowców z 45 krajów[39].

Transport | edytuj kod

Koleje | edytuj kod

Dworzec Guangzhou Południe

Cztery główne stacje kolejowe w Kantonie: Guangzhou, Guangzhou Południe, Guangzhou Wschód oraz Guangzhou Północ, obsłużyły w 2018 roku ponad 133 milionów pasażerów (z czego prawie 83 mln południowy dworzec)[40]. Z powyższych dworców kursują pociągi kolei dużej prędkości m.in. z Kantonu do Pekinu biegnie najdłuższa trasa szybkiej kolei na świecie o długości 2298 km, którą pociągi pokonują w około 8 godzin[41].

Komunikacja lotnicza | edytuj kod

W odległości 28 km od centrum miasta znajduje się port lotniczy Guangzhou Baiyun, z którego w 2019 roku skorzystało ponad 73 mln pasażerów, co stawia tutejsze lotnisko na trzecim miejscu w kraju po Pekinie i Szanghaju pod względem ilości obsłużonych osób[42].

Transport drogowy | edytuj kod

Kanton jest połączony z krajowymi autostradami o numerach:

Od dnia 1 stycznia 2007 roku władze miejskie wprowadziły zakaz poruszania się motocyklami w obszarach miejskich, zaś wszelkie motocykle poruszające się po ulicach podlegały konfiskacie[43]. Wg oficjalnych danych zmniejszyło to prawie o połowę problemy z korkami oraz liczbę zdarzeń drogowych[44].

Transport publiczny | edytuj kod

System BRT w Kantonie Tramwaj wodny (linia nr 5)  Osobny artykuł: Metro w Kantonie.

W grudniu 2019 roku z transportu publicznego w Kantonie korzystało dziennie średnio 17,15 mln pasażerów, w tym:

  • miejski transport szynowy: 9,46 mln
  • autobusy: 6,02 mln
  • taksówki: 1,63 mln
  • tramwaje wodne: 40 tysięcy[45].

W marcu 2020 roku system metra w Kantonie miał długość 514 km i był trzecią, po Pekinie i Szanghaju, najdłuższą tego typu siecią w Chinach[46]. Z 14 linii metra w 2019 roku korzystało dziennie średnio 9,06 mln pasażerów[46].

Od 2010 roku wzdłuż Alei Zhongshan działa system BRT o długości 22,9 km i liczący 26 przystanków, którego 31 linii autobusowych przewoziło w 2014 roku dziennie 850 000 pasażerów[47], jednakże m.in. po decyzji władz z 2016 roku dopuszczającej w godzinach szczytu ograniczony ruch samochodowy po pasach systemu, średnia prędkość autobusów do 2019 roku spadła o prawie połowę[48]. W 2018 roku miasto obsługiwało ponad 15 000 autobusów (w tym 10 000 elektrycznych) na 1251 liniach[40], zaś plany władz lokalnych przewidują wymianę wszystkich pojazdów na elektryczne do końca 2020 roku[49]. Ponadto wzdłuż wyspy Haizhu od 2013 roku działa linia tramwajowa o długości 7,7 km[50].

W mieście w pierwszej połowie 2019 roku działało ponad 70 korporacji taksówkarskich, które łącznie posiadały 23 000 taksówek[51].

Od 2013 roku na 12 liniach obejmujących 26 przystani kursują tramwaje wodne[52].

Komunikacja wodna | edytuj kod

17 listopada 2019 roku otwarto w dzielnicy Nansha największy w kraju port pasażerski dla statków wycieczkowych, mający docelowo posiadać linię brzegową o długości 1,6 km oraz terminal o powierzchni ponad 60 000 m², obsługujący do 750 tysięcy pasażerów rocznie[53]. Pomiędzy Kantonem a Hongkongiem[54] oraz Haikou na wyspie Hajnan regularnie kursują także statki pasażerskie[55].

Ekonomia | edytuj kod

Centralny Dystrykt Biznesowy w Tianhe

Według rankingu konkurencyjności globalnych centrów finansowych (GFCI) ogłoszonego 26 marca 2020 roku Kanton zajmował 19 miejsce na świecie[56]. W 2019 roku przychód PKB Kantonu wyniósł ponad 2,36 biliona CNY, co stanowiło czwarty pod tym względem wynik na kontynentalnych Chinach[57]. W 2016 roku sektor usług odpowiadał za 68,6% przychodu PKB miasta, zaś za 31,4% pozostałe sektory gospodarki (30,2% - sektor przemysłowy i 1,2% sektor rolniczy)[58]. Centralny Dystrykt Biznesowy (CBD) ulokowany w dzielnicy Tianhe, obejmujący 0,2% obszaru miasta, przyczynił się w 2015 roku do 12,5% przychodu PKB całej aglomeracji[59]. Z przychodem PKB w wysokości około 243 miliardów CNY w 2015 roku stał się on najbardziej wartościowym CBD w kraju, przewyższając ponad dwukrotnie pod względem przychodu CBD ulokowane w Shenzhen i w Pekinie[60]. W 1984 roku utworzono w mieście jedną z pierwszych specjalnych stref ekonomicznych, która w 2002 roku wraz z innymi lokalnymi strefami utworzyła Guangzhou Development District (GDD), w którym w 2016 roku siedzibę miało 1580 firm z przychodem rocznym ponad 20 milonów CNY[37]. Dystrykt ten w 2019 roku dostał od ONZ nagrodę za promowanie zrównoważonych inwestycji[61], zaś sama strefa ekonomiczna za 2019 roku w rankingu państwowym zajęła drugie miejsce pod względem kompleksowego rozwoju, zaś pierwsze pod względem wykorzystania zagranicznych inwestycji[62]. W 2010 roku uruchomiono we współpracy z Singapurem projekt o nazwie China-Singapore Guangzhou Knowledge City, w którym na powierzchni 123 km² mają skupić się firmy z dziedziny technologii informatycznych, sztucznej inteligencji i medycyny biologicznej oraz energii i nowych materiałów[63]. Według oficjalnych danych do 2019 roku zarejestrowało się w strefie ponad 1600 firm o łącznym kapitale zakładowym ponad 136 milardów CNY[64]. Ponadto w 2015 roku utworzono strefę Guangzhou Nansha Economic and Technological Development Zone (ETDZ), która posiadając jeden z największych portów w Chinach[65], w rankingu za 2019 roku zajęła piąte miejsce w kraju pod względem wielkości importu i eksportu[62]. Łączne obroty ładunkowe portu w Kantonie w pierwszych 11 miesiącach 2019 roku wyniosły 573 miliony ton ładunku i 21 milionów TEU, co stawiało go na piątym miejscu na świecie pod względem wielkości przeładunku kontenerowego[66].

W Kantonie na początku 2020 roku siedzibę miało 167 spółek notowanych na giełdzie, o całkowitej wartości rynkowej 2.45 biliona CNY[67]. Ponadto w mieście znajdują się fabryki Guangzhou Automobile Group Co., Ltd. (GAC Group), firmy ujętej na liście "Fortune Global 500", która w 2018 roku wyprodukowała ponad dwa miliony samochodów m.in. dla koncernów Honda, Toyota i Mitsubishi[68]. Na opublikowanej w 2019 roku liście największych firm na świecie "Fortune Global 500" poza GAC Group znajdowały się jeszcze dwie firmy z Kantonu[69], ponadto w 2018 roku 301 firm z listy przeprowadziło ponad 1000 bezpośrednich inwestycji w mieście[70].

W 2018 roku Kanton był na piątym miejscu w kraju pod względem ilości zamożnych rodzin, w mieście było około 162 000 gospodarstw domowych posiadających aktywa powyżej 6 milionów CNY[71].

Najwyższe budynki | edytuj kod

CTF Finance Centre i International Finance Center

W Kantonie pod koniec lutego 2020 roku znajdowało się 119 budynków (licząc Canton Tower) których wysokość przekraczała 150 metrów[72].

Kultura | edytuj kod

Budynek Opery

Z rejonu Kantonu wywodzi się opera kantońska, jedna z głównych odmian opery chińskiej. W 2010 roku oddano do użytku nowy budynek opery o pojemności 1800 widzów[79]. Ponadto w mieście działa założona w 1957 roku orkiestra symfoniczna, która jako jedyna w Chinach koncertowała na pięciu kontynentach[80]. Ponad 300-letnią tradycję ma porcelana katońska, produkowana od czasów panowania cesarza Kangxi[81]. Od miasta nazwę wzięły język kantoński oraz kuchnia kantońska, które rozwinęły się w prowincji Guangdong.

Edukacja | edytuj kod

Południowochiński Uniwersytet Technologiczny Biblioteka Kantońska

W Kantonie na początku XXI wieku, na wyspie Xiaoguwei stworzono miasteczko uniwersyteckie (Guangzhou Higher Education Mega Center - HEMC) o powierzchni 18 km², na terenie którego znajduje się 10 uczelni, do których uczęszcza około 150 000 studentów[82].

Pozostałe większe uczelnie w Kantonie[85]:

Ponadto w mieście działa Kantońska biblioteka, mieszcząca się od 2013 roku w nowo wybudowanym budynku o powierzchni ponad 98 000 m², która w lutym 2020 roku posiadała 4500 miejsc siedzących dla czytelników (w tym 740 stanowisk wyposażonych w komputery), zaś zbiór biblioteki liczył ponad 10 milionów woluminów[87].

Zabytki i parki | edytuj kod

klasztor Guangxiao Świątynia Sześciu Banianów (Pagoda kwiatowa)

Sport | edytuj kod

Stadion Olimpijski Guangdong

Kanton był gospodarzem wielu międzynarodowych imprez sportowych m.in. :

Od 2004 roku odbywa się w mieście Guangzhou International Women’s Open - kobiecy turniej tenisowy zaliczany do kategorii Women’s Tennis Association, a także od 2012 roku bieg maratoński, który otrzymał w 2019 roku certyfikat IAAF Road Race Gold[98], zaś udział w nim wzięło ponad 30 000 biegaczy[99].

W mieście swoją siedzibę mają następujące kluby sportowe:

W 2001 roku oddano do użytku Stadion Olimpijski o pojemności 80 tysięcy widzów, ponadto w mieście znajdują się stadiony Tianhe i Guangzhou University Town o pojemności odpowiednio około 60 tysięcy i 40 tysięcy widzów. W 2010 roku otwarto nową halę sportową Guangzhou International Sports Arena na 18 tysięcy widzów[100], zaś w 2001 roku Guangzhou Gymnasium na 10 tysięcy widzów.

Panorama Kantonu (na pierwszym planie stadion Tianhe)

Miasta partnerskie | edytuj kod

Miasta partnerskie Kantonu (stan na dzień 29.03.2020 roku)[101].

Znane osoby | edytuj kod

W granicach aglomeracji Kantonu urodziły się m.in. następujące osoby:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c 2019年广州市人口规模及分布情况 (chiń.). tjj.gz.gov.cn, 2020-03-11. [dostęp 2020-04-01].
  2. EdE. Fuller EdE., China's Crown Jewel: The Pearl River Delta, „Forbes” [dostęp 2018-05-11]  (ang.).
  3. Gavin Van Hinsbergh: The Best Camping Sites around Guangzhou (ang.). chinahighlights.com, 2018-08-10. [dostęp 2020-04-01].
  4. Lotus Mountain (ang.). foreignercn.com. [dostęp 2020-04-01].
  5. Liuxihe National Forest Park - Overview (ang.). chinaholiday.com. [dostęp 2020-04-01].
  6. Guangzhou Introduction (ang.). en.wtcf.org.cn, 2016-05-12. [dostęp 2020-04-01].
  7. Baishui Village (White Water Village) (ang.). travelchinaguide.com, 2019-11-06. [dostęp 2020-04-01].
  8. Kanton, Chiny – wwis.imgw.pl [dostęp 2020-03-28].
  9. Guangzhou District Map: Latest & Downloadable Area Map 2020 (ang.). chinadiscovery.com. [dostęp 2020-04-01].
  10. Guăngzhōu Shì (ang.). citypopulation.de. [dostęp 2020-04-01].
  11. File 12: Population of Urban Agglomerations with 300,000 Inhabitants or More in 2018, by country, 1950-2035 (thousands) (ang.). population.un.org. [dostęp 2020-04-01].
  12. Gray 1875 ↓, s. 1-2.
  13. a b Chapter II Historical Annals on City of Rams (ang.). en.people.cn, 2017-11-20. [dostęp 2020-04-01].
  14. Guangzhou - The Tomb of Zhao Mei (ang.). china.org.cn, 2004-03-10. [dostęp 2020-04-01].
  15. History of Guangdong (ang.). chinadaily.com.cn, 2010-12-03. [dostęp 2020-04-01].
  16. a b c d Guangzhou has been China’s window to the world for two millennia (ang.). macauhub.com.mo, 2014-04-25. [dostęp 2020-04-01].
  17. Bretschneider 1871 ↓, s. 10.
  18. Abu 1922 ↓, s. 74-75.
  19. Gray 1875 ↓, s. 6-7.
  20. Ljungstedt 1836 ↓, s. 1.
  21. Ljungstedt 1836 ↓, s. 11.
  22. Bretschneider 1871 ↓, s. 26.
  23. Gray 1875 ↓, s. 8-9.
  24. a b Douglas 1911 ↓, s. 219.
  25. Milburn 1813 ↓, s. 473.
  26. Qiu Quanlin: Thirteen hongs: China's trade legacy (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-09-14. [dostęp 2020-04-01].
  27. Ouchterlony 1844 ↓, s. 11-20.
  28. Macpherson 1842 ↓, s. 163-164.
  29. Douglas 1911 ↓, s. 220.
  30. Bruce Connolly: A railway that opened up southwest Guangdong (ang.). chinadaily.com.cn, 2017-11-09. [dostęp 2020-04-01].
  31. Abour KCRC - History (ang.). kcrc.com. [dostęp 2020-04-01].
  32. Sun Yat-sen University (ang.). men.wtcf.org.cn, 2016-06-06. [dostęp 2020-04-01].
  33. Main airports in Greater Bay Area (ang.). govt.chinadaily.com.cn, 2019-03-12. [dostęp 2020-04-01].
  34. 2018-10-19: Looking at Guangzhou's history through landmark buildings (ang.). govt.chinadaily.com.cn. [dostęp 2020-04-01].
  35. In pics: history of Canton Fair (ang.). xinhuanet.com, 2019-04-29. [dostęp 2020-04-01].
  36. Gifts from sister cities on display in Guangzhou (ang.). subsites.chinadaily.com.cn, 2019-10-31. [dostęp 2020-04-01].
  37. a b Guangzhou Development District (ang.). chinadaily.com.cn, 2016-10-26. [dostęp 2020-04-01].
  38. Guangzhou’s oldest subway train celebrates 20 years (ang.). subsites.chinadaily.com.cn, 2017-07-03. [dostęp 2020-04-01].
  39. Guangzhou Asian Games "one of best ever", says OCA president (ang.). china.org.cn, 2010-11-27. [dostęp 2020-04-01].
  40. a b 图览数说2018年广州市交通运输行业 (chiń.). mp.weixin.qq.com, 2019-05-06. [dostęp 2020-04-01].
  41. World's longest high-speed rail line makes debut (ang.). china.org.cn, 2012-12-26. [dostęp 2020-04-01].
  42. China's top 10 airports in passenger numbers in 2019 (ang.). chinadaily.com.cn, 2020-03-17. [dostęp 2020-04-01].
  43. Guangzhou Bans Motorcycles (ang.). lifeofguangzhou.com, 2007-01-03. [dostęp 2020-04-01].
  44. Traffic Jam Improve after Motorcycle Ban (ang.). lifeofguangzhou.com, 2007-01-19. [dostęp 2020-04-01].
  45. 广州交通运输月报〔2019〕第12期 (chiń.). jtj.gz.gov.cn, 2020-01-23. [dostęp 2020-04-01].
  46. a b 全来了!2019年中国城市地铁客运量总结 (chiń.). mp.weixin.qq.com, 2020-02-15. [dostęp 2020-04-01].
  47. Bus Rapid Transit System (BRT) of Guangzhou (ang.). subsites.chinadaily.com.cn, 2014-05-05. [dostęp 2020-04-01].
  48. Karl Fjellstrom: 8 Steps to Make Guangzhou BRT Great Again (ang.). fareast.mobi, 2019-08-21. [dostęp 2020-04-01].
  49. Southern Chinese city promotes electric buses (ang.). chinadaily.com.cn, 2018-01-14. [dostęp 2020-04-01].
  50. Maritime Silk Road tram trundles in Guangzhou (ang.). eguangzhou.gov.cn, 2017-10-10. [dostęp 2020-04-01].
  51. Southern Chinese metropolis to phase out fuel-powered cabs (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-04-30. [dostęp 2020-04-01].
  52. Guangzhou Transportation -- Water Bus (ang.). wglj.gz.gov.cn, 2017-09-15. [dostęp 2020-04-01].
  53. Zhao Tong: Nansha cruise port put into operation (ang.). en.people.cn, 2019-11-19. [dostęp 2020-04-01].
  54. More passenger liners connect Nansha with HK (ang.). subsites.chinadaily.com.cn, 2019-06-05. [dostęp 2020-04-01].
  55. Ferries to Haikou and Suburban Guangzhou (ang.). chinatour360.com. [dostęp 2020-04-01].
  56. Shanghai outranks Singapore to become No.4 global financial center (ang.). globaltimes.cn, 2020-03-27. [dostęp 2020-04-01].
  57. Sun Chi: Shanghai, Beijing among 10 economically strongest cities of China (ang.). global.chinadaily.com.cn, 2020-03-13. [dostęp 2020-04-01].
  58. Guangzhou GDP up 8.2% to 1.96 trillion RMB in 2016 (ang.). newsgd.com, 2017-01-26. [dostęp 2020-04-01].
  59. Guangzhou's Tianhe CBD: Charting its growth (ang.). chinadaily.com.cn, 2016-10-26. [dostęp 2020-04-01].
  60. Guangzhou, Shenzhen, Beijing rated top three in CBD development (ang.). chinadaily.com.cn, 2017-09-14. [dostęp 2020-04-01].
  61. Li Wenfang: Guangzhou wins UN sustainable development award (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-11-12. [dostęp 2020-04-01].
  62. a b The Ministry of Commerce Holds the Press Conference on the 2019 Review and Evaluation Results of the Comprehensive Development of National Economic and Technological Development Zones (ang.). english.mofcom.gov.cn, 2020-01-18. [dostęp 2020-04-01].
  63. Sino-Singapore Guangzhou Knowledge City (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-12-17. [dostęp 2020-04-01].
  64. Chen Hong: CSGKC aims for world-class status (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-11-21. [dostęp 2020-04-01].
  65. Guangzhou Nansha Economic and Technological Development Zone (ang.). chinadaily.com.cn, 2016-10-26. [dostęp 2020-04-01].
  66. Will, Yifan: Guangzhou's container throughput is expected to exceed 23 million TEU in 2019 (ang.). newsgd.com, 2019-12-28. [dostęp 2020-04-01].
  67. Zhang Liying: Top 10 Chinese cities based on value of listed companies (ang.). china.org.cn, 2020-01-28. [dostęp 2020-04-01].
  68. GAC Group reports over 50-bln-USD annual revenue in 2018 (ang.). xinhuanet.com, 2019-04-02. [dostęp 2020-04-01].
  69. Will, Pu Enling: 20 GBA companies enter the 2019 Fortune Global 500 List (ang.). cnbayarea.org.cn, 2019-07-23. [dostęp 2020-04-01].
  70. Huangpu-based enterprise makes Fortune Global 500 (ang.). eng.hp.gov.cn, 2019-07-23. [dostęp 2020-04-01].
  71. Chen Xia: Top 10 Chinese cities with wealthy families (ang.). china.org.cn, 2019-12-04. [dostęp 2020-04-01].
  72. Guangzhou (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  73. Guangzhou CTF Finance Centre (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  74. The Pinnacle (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  75. Global City Square (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  76. Poly Pazhou C2 (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  77. Fortune Center (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  78. Guangfa Securities Headquarters (ang.). skyscrapercenter.com. [dostęp 2020-04-01].
  79. Chen Jie: Let the shows begin (ang.). chinadaily.com.cn, 2010-05-08. [dostęp 2020-04-01].
  80. Guangzhou Symphony Orchestra (ang.). gso.org.cn. [dostęp 2020-04-01].
  81. Canton ceramics: Treasures glittering on the Maritime Silk Road (ang.). govt.chinadaily.com.cn. [dostęp 2020-04-01].
  82. Guangzhou Higher Education Mega Center (ang.). subsites.chinadaily.com.cn, 2016-12-28. [dostęp 2020-04-01].
  83. Best Chinese Universities Ranking • Overall Ranking - 2019 (ang.). shanghairanking.com. [dostęp 2020-04-01].
  84. Andrzej Borowiak: Chiński uniwersytet w Kantonie uruchamia polonistykę. naukawpolsce.pap.pl, 2014-09-29. [dostęp 2020-04-01].
  85. Education (ang.). eguangzhou.gov.cn, 2017-11-01. [dostęp 2020-04-01].
  86. Jinan University (ang.). subsites.chinadaily.com.cn, 2016-12-27. [dostęp 2020-04-01].
  87. Introduction to GZL (ang.). gzlib.org.cn. [dostęp 2020-04-01].
  88. Yuexiu Park (ang.). travelchinaguide.com. [dostęp 2020-04-01].
  89. Sophia: The 16 city gates of Guangzhou in Qing dynasty (ang.). lifeofguangzhou.com, 2018-11-20. [dostęp 2020-04-01].
  90. Yang Feiyue, Li Wenfang: Chen clan's compound offers visitors rare insight into past (ang.). chinadaily.com.cn, 2019-08-06. [dostęp 2020-04-01].
  91. Museum of the Western Han Dynasty Mausoleum of the Nanyue King (ang.). eguangzhou.gov.cn, 2018-09-07. [dostęp 2020-04-01].
  92. Guangdong Museum Introduction (ang.). gdmuseum.com, 2016-08-04. [dostęp 2020-04-01].
  93. Shamian (ang.). eguangzhou.gov.cn, 2018-01-31. [dostęp 2020-04-01].
  94. Wang Yanfang: Top 10 attractions in Guangzhou, China, Baiyun Mountain (White Cloud Mountain) (白云山) (ang.). china.org.cn, 2011-03-14. [dostęp 2020-04-01].
  95. Shawan Ancient Town (ang.). eguangzhou.gov.cn, 2018-10-16. [dostęp 2020-04-01].
  96. Victor: Guangzhou Baomo Garden (ang.). guangzhoutravelguide.com. [dostęp 2020-04-01].
  97. Made in Guangzhou: the first Chinese garden to win a global award (ang.). chinadaily.com.cn, 2016-09-23. [dostęp 2020-04-01].
  98. World Athletics Label Road Races - Calendar 2019 (ang.). worldathletics.org. [dostęp 2020-04-01].
  99. 2019 Guangzhou Marathon held in Guangzhou, S China's Guangdong Province (ang.). en.gmw.cn, 2019-12-10. [dostęp 2020-04-01].
  100. Guangzhou International Sports Arena (ang.). eng.gdd.gov.cn, 2019-12-06. [dostęp 2020-04-01].
  101. Sister Cities (ang.). eguangzhou.gov.cn, 2018-06-05. [dostęp 2020-04-01].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (sub-province-level division):
Na podstawie artykułu: "Kanton (Chiny)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy