Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie


Na mapach: 51°15′01,14″N 22°34′23,20″E/51,250317 22,573111

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie (pot. Kaplica Zamkowa) – kaplica znajdująca się na dziedzińcu zamkowym w Lublinie, połączona z częścią muzealną zamku. Kaplica stanowi integralną część obiektu.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Plan kaplicy

Kaplica została zbudowana pomiędzy latami 1341 a 1370[1] w czasach panowania Kazimierza Wielkiego. Mury całej kaplicy - nawy i prezbiterium, w obu ich poziomach – powstały wg jednej koncepcji[1]. Posiadała nawę oraz wielokątne prezbiterium, do którego, przypuszczalnie krótko po rozpoczęciu budowy, dostawiono z obu stron zamkowe mury obwodowe[1]. Z inicjatywy Władysława Jagiełły kaplica została przed 1418 rokiem ozdobiona malowidłami bizantyjskimi[2][3]. W bryle kościoła dominowały dwa strome, schodkowe szczyty, które przetrwały do lat pięćdziesiątych XVII wieku. Dolną kondygnację przeznaczono na kryptę dla zmarłych kapelanów i miejscowych dostojników, zaś górną dla potrzeb religijnych. Wieloboczne prezbiterium oraz kwadratowa nawa sklepione były żebrowo. Sklepienie nawy podtrzymywał centralnie osadzony filar. Ten element konstrukcyjny był typowy dla architektury sakralnej i świeckiej w okresie panowania Kazimierza Wielkiego. W okresie renesansu kościół miał nadal charakter gotycki, chociaż wejście umieszczono na poziomie pierwszego piętra i ujęto je w nowy renesansowy portal, wykonany w warsztacie kamieniarskim Komasków. Dopiero w XVII wieku fasada świątyni była już zwieńczona szczytem w stylu renesansu lubelskiego.

W drugim dziesięcioleciu XV wieku podjęte zostały prace malarskie we wnętrzu kościoła. Wykonał je anonimowy zespół malarzy ruskich pod kierownictwem mistrza Andrzeja. Ściany i sklepienie pokryte zostały polichromią w stylu rusko-bizantyńskim. Malowidła ukończono w 1418 roku, co zostało utrwalone cyrylicą na tablicy fundacyjnej w łuku tęczowym kościoła. Poza scenami religijnymi zdobiącymi wnętrze kościoła znajdują się tu dwa portrety Władysława Jagiełły. Polichromię wykonano różnymi technikami: na suchym i na mokrym tynku, farbami temperowymi.

Podczas prac nad nową budowlą więzienną, w latach 1823–1826, kościół został połączony z zabudowaniami neogotyckimi i stał się kaplicą więzienną. Z zewnątrz i od wewnątrz otynkowano go, przez co zniszczono bezcenne malowidła. W końcu XIX wieku kaplica więzienna uległa niewielkim przeobrażeniom: zdemontowano zewnętrzne schody, a portal przekształcono w okno. W 1897 roku Józef Smoliński odkrył fragmenty XV-wiecznej polichromii. W latach 1917–1918 odsłonięto dalsze partie malowideł.

Renowacja i prace zabezpieczające | edytuj kod

Kaplica widziana z zewnątrz Widok sprzed renowacji Widok obecny, Noc Kultury 2008

W latach 50. XX wieku, po przeznaczeniu zamku na cele kultury, rozpoczęto gruntowną renowację kościoła. Około 1970 roku usunięto z dachu kaplicy dachówkę ceramiczną i położono w to miejsce blachę. Zdjęto zewnętrzne tynki oraz zrekonstruowano zabytkowe freski. Renowacja malowideł zakończona została w latach dziewięćdziesiątych.

W sierpniu 2007 trwały prace mające na celu zalepienie pęknięć ścian prezbiterium. Pod fundamenty kaplicy zostały podłożone masywne podpory betonowe. Pęknięcia, mające nawet do 1 cm szerokości, spowodowała deszczówka, która wypłukiwała grunt spod fundamentów. Możliwe, że uszkodzenia powstały ponad sto lat wcześniej. Wstrzykiwano w nie ponad 2 tysiące litrów substancji klejącej, mieszaniny białego cementu i ciasta wapiennego. Na sklepieniu prezbiterium ułożono wzmacniającą siatkę z włókna węglowego zatapianej w matrycy mineralnej. Nad sklepieniem zainstalowano stalową opaskę, utrzymująca całą konstrukcję. Na wiosnę 2008 odbyła się ostatnia faza prac: usunięto ślady pęknięć i przykryto je zrekonstruowanymi freskami.

Freski | edytuj kod

Wśród fresków bizantyjsko-ruskich, zamówionych przez króla Władysława Jagiełłę, znajdują się sceny z życia Chrystusa i Maryi, figury aniołów i proroków a także dwa portrety króla-fundatora. Jeden z nich ukazuje Jagiełłę podtrzymywanego przez świętego Mikołaja. Król klęczy przed Matką Bożą, na której kolanach spoczywa Zbawiciel. Drugi, umieszczony w górnej części arkady tęczowej, prezentuje konny wizerunek monarchy, któremu anioł nakłada koronę oraz wręcza włócznię zakończoną krzyżem. Freski ukończone zostały już w roku 1418 pod kierunkiem mistrza Andrzeja. Drugi portret króla stworzył prawdopodobnie uczeń mistrza Andrzeja-Juszka (Juraszka).[4]

Wnętrze kaplicy Sklepienie kaplicy w chórze Fresk na południowej ścianie prezbiterium Freski na sklepieniu nawy Fresk na północnej ścianie nawy Nawa Władysław II Jagiełło klęczy przed Matką Bożą, fresk Wnętrze po renowacji  Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Maria Brykowska, Architektura królewskiej kaplicy św. Trójcy na zamku w Lublinie, [w:] Sztuka około 1400. Materiały sesji SHS, Poznań, XI 1995, red. – Teresa Hrankowska, Warszawa 1996, „Arx Regia” – Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, t. 1, s. 127-145
  2. A.Różycka-Bryzek, Uwagi o referacie T. M. Trajdosa pt. „Treści ideowe wizerunków Jagiełły w kaplicy św. Trójcy na zamku lubelskim”,„Biuletyn Historii Sztuki” 1980, t. 42, s. 438
  3. A. Różycka-Bryzek, Freski bizantyńsko-ruskie fundacji Jagiełły w kaplicy zamku lubelskiego, Lublin 2000, s. 17
  4. AndrzejA. Nowak AndrzejA., Dzieje Polski. Tom III. "Królestwo zwycięskiego orła", str.354, 2017 .

Bibliografia | edytuj kod

  • Michał Walicki, Polichromia kościoła św. Trójcy na zamku w Lublinie, "Ochrona Zabytków", 7 (1954), nr 3 (26), s. 183-188 [1].
  • Tomasz Stawecki, Cudowne ocalenie, Kurier Lubelski, nr 198 (13 324), s. 5.
  • Anna Różycka-Bryzek, Freski. Bizantyńsko-ruskie fundacji Jagiełły w kaplicy Zamku Lubelskiego, Lublin 2000. ​ISBN 83-227-1592-7
  • Kaplica Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim. Historia, teologia, sztuka, konserwacja, BarbaraB. Paprocka (red.), Jan AndrzejJ.A. Sil (red.), Lublin: Muzeum Lubelskie, 1999, ISBN 83-901842-7-3, OCLC 830299686 .
  • Maria Brykowska, Architektura królewskiej kaplicy św. Trójcy na zamku w Lublinie, [w:] Sztuka około 1400. Materiały sesji SHS, Poznań, XI 1995, red. - Teresa Hrankowska, Warszawa 1996, „Arx Regia” - Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, t. 1, s. 127-145

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy