Karabin automatyczny


Karabin automatyczny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Karabin automatyczny FN FAL

Karabin / karabinek automatyczny (pot. karabin / karabinek szturmowy) – długa indywidualna[a], automatyczna[b] broń palna (strzelecka). Karabin lub karabinek przystosowany do prowadzenia ognia ciągłego[c].

Spis treści

Historia | edytuj kod

I wojna światowa | edytuj kod

Cei-Rigotti Fiodorow

Jeszcze przed I wojną światową poszukiwano broni mogącej w sobie łączyć zalety zarówno karabinów powtarzalnych (będących lekką bronią indywidualną) jak i ręcznych karabinów maszynowych (których automatyka działania zapewniała dużą siłę ognia). Pierwszym udanym karabinem automatycznym był prototyp opracowany przez włoskiego oficera Amerigo Cei-Rigotti w latach 1895-1900, jednak nie został on przyjęty do uzbrojenia[1].

W 1916 r. w Armii Imperium Rosyjskiego wprowadzono pierwszy seryjnie produkowany karabin automatyczny (karabin Fiodorowa). Nowa konstrukcja była na tyle lekka, iż mogła być obsługiwana przez pojedynczego żołnierza, a jednoczesne zastosowanie stosunkowo słabego japońskiego naboju karabinowego (6,5 × 50 mm SR) umożliwiało kontrolowanie broni przy strzelaniu seriami bez konieczności stosowania podpory. Karabin został jednak użyty jedynie w niewielkiej ilości w czasie wojny, a ze względu na zasilanie nietypową amunicją został wkrótce wycofany z uzbrojenia[2].

II wojna światowa | edytuj kod

AWS-36

Po I wojnie światowej, podstawowe uzbrojenie indywidualne żołnierzy nadal stanowiły karabiny i karabinki powtarzalne, uzupełniane dodatkowo przez pistolety maszynowe. W latach 30 XX wieku w ZSRR podjęto kolejną próbę opracowania karabinu automatycznego, tym razem dostosowanego do znacznie silniejszego standardowego rosyjskiego naboju karabinowego - 7,62 × 54 mm R. Nowo powstały karabin AWS-36 okazał się jednak konstrukcją wyjątkowo zawodną, a zastosowanie silniejszego naboju znacząco utrudniało kontrolowanie broni przy ogniu ciągłym. W wyniku negatywnych doświadczeń, karabiny AWS zostały wycofane z uzbrojenia, a rosyjscy projektanci skupili się na opracowywaniu karabinów samopowtarzalnych.

Od lewej: nabój pistoletowy, pośredni, karabinowy

W trakcie II wojny światowej armia niemiecka (Wehrmacht) gromadziła raporty z frontu, których analiza mogła okazać się przydatna do wypracowania nowych taktyk oraz modyfikacji używanego wyposażenia i uzbrojenia. W wyniku wojennych doświadczeń zauważono, że większość walk pomiędzy piechotą toczyła się na dystansach nie przekraczających 400 m. Wyciągnięto z tego faktu prosty wniosek, iż dotychczas użytkowane karabiny powtarzalne zasilane silną amunicją karabinową (teoretycznie mogące razić przeciwnika nawet powyżej 1000 m), zapewniają osiągi przekraczające praktyczne zapotrzebowanie. Zastosowanie w to miejsce słabszej i lżejszej amunicji, pozwoliłoby na oszczędności finansowe i materiałowe, a także umożliwiłoby żołnierzom przenoszenie jej większego zapasu. Co istotne, broń zasilana taką amunicją mogłaby być mniejsza, lżejsza a dzięki zmniejszeniu odrzutu również – automatyczna[3]. Bronią pozornie spełniającą te warunki wydawać by się mogły pistolety maszynowe. Mimo, iż ta automatyczna broń świetnie sprawdzała się w walce na krótkich dystansach, to na odległościach przekraczających 100-200 m stawała się już zupełnie bezużyteczna, ponieważ słaba amunicja pistoletowa nie zapewniała dostatecznego zasięgu i celności.

W związku z tym zrodziła się potrzeba zaprojektowania amunicji będącej rozwiązaniem pośrednim pomiędzy nabojem karabinowym a pistoletowym, a co za tym idzie wprowadzeniem ręcznej broni automatycznej o konstrukcji podobnej do pistoletu maszynowego, mającej jednak znacznie większy zasięg i celność. Odpowiedzią na te zapotrzebowania było wprowadzenie nowego rodzaju amunicji: naboju pośredniego7,92 × 33 mm Kurz, który powstał poprzez skrócenie łuski dotychczas używanego naboju karabinowego – 7,92 × 57 mm Mauser[4].

StG 44

Niebawem dla nowego rodzaju amunicji opracowano również nową broń – karabinki automatyczne MKb 42, które stały się pierwszą na świecie bronią tej klasy wykorzystującą amunicję pośrednią, stanowiąc jednocześnie przełomowy krok w rozwoju broni strzeleckiej. Konstrukcja Mkb 42 była nadal rozwijana w czasie wojny, aż do powstania wersji ostatecznej, która została włączona do masowej produkcji jako StG 44 (Sturmgewehr 44)[5][6]. Masowe wykorzystanie StG 44 w czasie wojny wykazało sensowność założeń przyświecających opracowaniu tego typu broni, co w konsekwencji doprowadziło do rosnącej popularyzacji karabinków automatycznych zasilanych amunicją pośrednią już po II wojnie światowej. Jednocześnie niemiecka nazwa Sturmgewehr stała się popularnym określeniem dla tej nowej klasy broni na świecie (pol. karabin szturmowy; ang. assault rifle; fr. fusil d’assault; hiszp. fusil de asalto etc.).

Po II wojnie światowej | edytuj kod

AK

Po II wojnie światowej, szczególną popularność zdobył radziecki karabinek automatyczny AK (zasilany nabojem pośrednim 7,62 × 39 mm wz. 43), który wraz z jego wersjami rozwojowymi jak i odmianami regionalnymi, stał się podstawową bronią strzelecką państw bloku wschodniego. Niezawodność, prostota obsługi jak i niskie koszty produkcji, sprawiają że broń oparta konstrukcyjnie na AK, jest nadal wykorzystywana przez wiele państw świata (np. AK-74 w Rosji czy wz. 96 Beryl w Polsce)[7].

HK G3 (na górze)
M16 (na dole)

Na zachodzie początkowo również planowano wprowadzenie karabinków automatycznych zasilanych amunicją pośrednią (brytyjski prototypowy EM-2), jednak ze względu na silną pozycję USA w NATO i faworyzowanie przez nich amunicji karabinowej, prac tych zaniechano, koncentrując się na karabinach wykorzystujących amunicję 7,62 × 51 mm NATO: samopowtarzalnych (np. M14, L1A1), ale również automatycznych (np. FN FAL, CETME B, HK G3). Stosowanie amunicji karabinowej w indywidualnej automatycznej broni strzeleckiej obarczone było jednak poważnymi problemami – duży odrzut utrudniał kontrolowanie broni przy strzelaniu seriami na czym cierpiała celność. W związku z tym, jak i z powodu popularności amunicji pośredniej w bloku wschodnim, również w NATO wprowadzono w końcu własny wariant naboju pośredniego - 5,56 × 45 mm, który początkowo zastosowano w amerykańskim karabinku automatycznym M16, a następnie w szeregu innych konstrukcji (np. M4, CETME L, FAMAS, L85, G36)[8].

Współcześnie karabiny i karabinki automatyczne stanowią podstawowe indywidualne uzbrojenie strzeleckie w większości armii świata.

Nazewnictwo | edytuj kod

Problematycznym aspektem wiążącym się z tą klasą broni strzeleckiej jest duża dowolność i rozbieżność nazewnictwa stosowanego wobec niej w poszczególnych państwach (zarówno wśród bronioznawców jak i wojskowych), na przestrzeni lat.

Ujęcie historyczne | edytuj kod

Najpoważniejszy problem stanowiła początkowo próba klasyfikacji broni automatycznej zasilanej nabojem pośrednim, która jako konstrukcja nowatorska i nietypowa nie pasowała jednoznacznie do żadnej kategorii w stosowanej ówcześnie typologii. W czasie II wojny światowej wobec tej klasy broni Niemcy stosowali początkowo nazwę „karabinek maszynowy” (niem. maschinenkarabiner), następnie postanowiono sklasyfikować ją jako „pistolet maszynowy” (niem. maschinenpistole), a ostatecznie na jej potrzeby stworzono nową klasę - „karabin szturmowy” (niem. sturmgewehr)[9].

Podobne problemy z nazewnictwem i klasyfikacją występowały również w innych państwach. Przykładowo czechosłowacki karabinek automatyczny Sa vz. 58 klasyfikowano jako "pistolet maszynowy" (czes. samopal), tak samo jak rumuński PM Md. 1963 (rum. pistolul-mitralieră). Analogicznie w Polsce do lat 60 XX w. radzieckie karabinki AK również klasyfikowano jako „pistolety maszynowe” (7,62 mm pmK – 7,62 mm pistolet maszynowy Kałasznikowa)[10]. Z czasem upowszechniło się klasyfikowanie tego typu broni w kategoriach „karabinów” lub „karabinków”, jednak ze względu na różnorodność stosowanych systemów nazewnictwa w poszczególnych państwach, są one względem siebie najczęściej rozbieżne bądź pokrywają się jedynie częściowo.

Współczesne nazewnictwo na przykładzie Polski | edytuj kod

Współcześnie stosowane w Polsce nazewnictwo wobec tej klasy broni jest najczęściej niespójne i cechuje się znaczną dowolnością. Najbardziej problematycznym i kontrowersyjnym aspektem jest rozróżnianie karabinu od karabinka automatycznego (szerzej na ten temat zob. karabinek), oraz stosowanie określenia „szturmowy” zamiennie z „automatyczny”. Zasadniczo można wyodrębnić 3 podejścia do tego zagadnienia:

  • Opieranie się na aktualnej nomenklaturze Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z 5 marca 2004 r. (Polska Norma PN-V-01016:2004), klasyfikującej długą broń automatyczną zasilaną amunicją karabinową jako karabin automatyczny, zaś amunicją pośrednią jako karabinek automatyczny. Ich skrócone wersją są natomiast klasyfikowane jako subkarabin automatyczny i subkarabinek automatyczny[11]. Stosowanie Polskich Norm nie jest jednak obowiązkowe już od 1 stycznia 1994 r.[12]
  • Opieranie się na starszych normach (Polska Norma WBN-90/0402-14 i WBN-91/0402-29) oraz na terminologii stosowanej tradycyjnie w literaturze, klasyfikującej długą broń automatyczną pod względem jej gabarytów (pomijając kwestię amunicji). W takim ujęciu karabinek automatyczny stanowi skróconą wersję karabinu automatycznego, niezależnie od stosowanego rodzaju amunicji[13][14].
  • Opieranie się na potocznych określeniach karabin szturmowy lub karabinek szturmowy, które stanowią bezpośrednie tłumaczenie z pierwotnej nazwy tej klasy broni stworzonej w armii niemieckiej w czasie II wojny światowej (niem. sturmgewehr). Mimo, iż nazwy te nie są zgodne z żadną z Polskich Norm, oraz nie występują oficjalnie w nomenklaturze wojskowej, Wojsko Polskie stosuje nazwę „karabin szturmowy”[15] lub „karabinek szturmowy”[16] wobec wprowadzonego w latach 90 XX w. kbs. wz. 96 „Beryl”, paradoksalnie łamiąc tym samym opracowywaną przez siebie terminologię[17].

Współczesne nazewnictwo na przykładzie USA | edytuj kod

Jako przykład odmiennego systemu klasyfikacji nie pokrywającego się z systemem polskim, może posłużyć nazewnictwo stosowane w Stanach Zjednoczonych, gdzie wyróżnia się odpowiednio:

  • Karabiny automatyczne (ang. automatic rifle) - jako zbiorczą nazwę dla tej klasy broni, jednak w przeciwieństwie do klasyfikacji polskiej obejmującą również najlżejsze typy ręcznych karabinów maszynowych (np. Browning Automatic Rifle)[18]. Wśród karabinów automatycznych wyróżnia się dwie podkategorie:
    • Karabiny szturmowe (ang. assault rifle) – obejmujące wyłącznie karabiny automatyczne zasilane nabojem pośrednim wyposażone w wymienne magazynki[19].
    • Karabiny bojowe (ang. battle rifle) - obejmujące karabiny automatyczne zasilane nabojem karabinowym, jednakże kategoria ta obejmuje również karabiny samopowtarzalne (np. M14)[20].

Ponadto w systemie anglojęzycznym wyróżnia się broń długą (karabiny) oraz ich wersje skrócone (karabinki), bez względu na to jakim rodzajem amunicji są one zasilane[21], czyli tak jak w terminologii stosowanej w Polsce przed pojawieniem się normy PN-V-01016:2004.

Karabinki automatyczne w Wojsku Polskim | edytuj kod

Produkcji krajowej:

  • AK – radziecki karabinek automatyczny produkowany na licencji Iżmasz w ZM Łucznik w Radomiu. Zasilany amunicją pośrednią 7,62 × 39 mm wz. 43. Pierwszy karabinek automatyczny na wyposażeniu Wojska Polskiego, zastąpiony przez AKM.
  • AKM – radziecki karabinek automatyczny (zmodernizowana wersja AK) produkowany licencyjnie w Polsce. Produkcja została zakończona w 1999 r.
  • wz. 88 Tantal wz. 88 Tantalpolski karabinek automatyczny opracowany na podstawie AKM (z wykorzystaniem rozwiązań stosowanych w prototypowych polskich konstrukcjach: AKMS wz. 80 i „Lantan”), jako odpowiedź na radzieckie karabinki AK-74, zasilane nowocześniejszą małokalibrową amunicją pośrednią 5,45 × 39 mm. Produkcję zakończono w 1994 r., ze względu na plany przystąpienia Polski do NATO, co wiązało się z wprowadzeniem broni zasilanej standardową amunicją paktu 5,56 × 45 mm[22].
  • wz. 96 Beryl wz. 96 Berylpolski karabinek automatyczny opracowany na podstawie wz. 88 Tantal, przystosowany do zasilania standardową amunicją pośrednią NATO - 5,56 × 45 mm. Jednocześnie z wz. 96 Beryl przyjęto na wyposażenie jego skróconą wersję – subkarabinek wz. 96 Mini-Beryl. Produkcję na potrzeby Wojska Polskiego zakończono w 2018 r. jednak nadal pozostaje on podstawowym karabinkiem automatycznym Wojska Polskiego[23][24].
  • Grot (MSBS-5,56) Grotpolski karabinek automatyczny o konstrukcji modułowej, docelowo mający uzupełnić karabinki wz. 96 Beryl. 3 maja 2016 r. pierwsze egzemplarze zostały użyte przez Batalion Reprezentacyjny Wojska Polskiego w Warszawie podczas uroczystości upamiętniającej 225-lecie podpisania Konstytucji 3 maja[25]. W 2017 roku pierwsze egzemplarze Grotów weszły oficjalnie na uzbrojenie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej[26].

Importowane:

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Do kategorii karabinów i karabinków automatycznych nie zalicza się karabinów i karabinków maszynowych stanowiących broń zespołową.
  2. samoczynna lub samoczynno-samopowtarzala
  3. Lub zarówno ognia pojedynczego jak i ciągłego w przypadku wyposażenia broni w przełącznik ognia. Do karabinów automatycznych nie są natomiast zaliczane karabiny samopowtarzalne przystosowane do prowadzenia wyłącznie ognia pojedynczego.

Przypisy | edytuj kod

  1. Cei-Rigotti – Forgotten Weapons, forgottenweapons.com [dostęp 2021-03-23]  (ang.).
  2. Michał Mackiewicz, AK i M16 w: "Przegląd strzelecki Arsenał" nr 5(100)/2013, s. 7
  3. Chamberlain 1976 ↓, s. 23.
  4. Hogg i Gander 2005 ↓, s. 287.
  5. Hogg i Weeks 2000 ↓, s. 242.
  6. Erenfeicht 2010 ↓, s. 38-41.
  7. assault rifle | Definition, Examples, Facts, & History | Britannica, britannica.com [dostęp 2021-04-15]  (ang.).
  8. assault rifle | Definition, Examples, Facts, & History | Britannica, britannica.com [dostęp 2021-04-15]  (ang.).
  9. Awtomat Kałasznikowa- z peemu w karabinek – milimoto, wordpress.com [dostęp 2021-04-15]  (pol.).
  10. Awtomat Kałasznikowa- z peemu w karabinek – milimoto, wordpress.com [dostęp 2021-04-15]  (pol.).
  11. https://trybun.org.pl/wp-content/uploads/2017/01/PN_V_01016_2004.pdf
  12. Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (Dz.U. z 2015 r. poz. 1483)
  13. karabinek – Słownik języka polskiego PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2020-07-09]  (pol.).
  14. karabinek, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-07-09] .
  15. https://www.wojsko-polskie.pl/u/c2/b7/c2b76f37-2e69-47b7-b88d-2ea0e3c1f489/fb_instrukcja_kbs_beryl_17_11_2009_ver2.pdf
  16. Karabinek BERYL - WOJSKO-POLSKIE.PL, wojsko-polskie.pl [dostęp 2021-03-21]  (pol.).
  17. Beryl - Łódzkie Stowarzyszenie Kolekcjonerów Broni, lskb.pl [dostęp 2021-05-07]  (pol.).
  18. Automatic rifle | weapon | Britannica, britannica.com [dostęp 2021-04-15]  (ang.).
  19. https://www.britannica.com/technology/assault-rifle
  20. https://archive.is/20120712082636/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BQY/is_12_45/ai_57006135/
  21. Carbine | weapon | Britannica, britannica.com [dostęp 2021-04-15]  (ang.).
  22. wz.88 Tantal – Forgotten Weapons, www.forgottenweapons.com [dostęp 2017-11-24]  (ang.).
  23. MariuszM. Cielma MariuszM., Karabinek Beryl i jego modernizacje, Dziennik Zbrojny, 17 sierpnia 2011 [dostęp 2021-02-18] .
  24. RemigiuszR. Wilk RemigiuszR., Ostatnie Beryle dla WP, milmag.pl, 10 lipca 2018 [dostęp 2018-07-10] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-10]  (pol.).
  25. https://web.archive.org/web/20160506084053/http://www.defence24.pl/361950,obchody-225-rocznicy-podpisania-konstytucji-majowej-msbs-w-kompanii-reprezentacyjnej
  26. Madej 2018 ↓, s. 22-31.
  27. SPECIAL OPS SITREP: ACR w Afganistanie - blog SITREP | Special-Ops.pl - Portal Ludzi Akcji, www.special-ops.pl [dostęp 2017-11-24]  (pol.).
  28. http://archive.is/20130503212759/http://dziennikzbrojny.pl/artykuly/art,8,38,1155,obiektyw-dziennika,1,prezydent-u-specjalsow
  29. Remigiusz Wilk (REMOV): Nowe gromy GROM (pol.). altair.com.pl. [dostęp 2009.06.07].
  30. Przetarg na dostawę amunicji, nr 12/ZP/CBA/2011, w specyfikacji wymieniono karabinek HK416
  31. Remigiusz Wilk. Nowe gromy GROM. „Raport-wto”. 4, s. 40-44, 2008. ISSN 1644-339X

Bibliografia | edytuj kod

  • Peter Chamberlain: Sub-machine guns and automatic rifles. New York: Arco Pub. Co, 1976. ISBN 0-668-04013-0. (ang.)
  • Ian Hogg, John Weeks: Military small arms of the 20th century. Iola: Krause Publications, 2000. ISBN 0-87341-824-7. (ang.)
  • Leszek Erenfeicht. Sturmgewehr - prawdziwa Wunderwaffe Hitlera. „Strzał”. 10/2010. IX (88), s. 30-48, październik 2010. ISSN 1644-4906
  • Paweł Madej. "Karabinek grot – nowoczesna broń nowoczesnej armii". „Wojsko i technika”. nr 12, s. 22-31, 2018. Warszawa: Zespół Badań i Analiz Militarnych. 
Na podstawie artykułu: "Karabin automatyczny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy