Kleszczele


Na mapach: 52°34′27″N 23°19′33″E/52,574167 23,325833

Kleszczele w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kleszczele (biał. Кляшчэлi, Klaszczeli[potrzebny przypis]) – miasto w Polsce w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, nad rzeką Nurzec, położone przy granicy z Białorusią. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kleszczele. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 66 oraz dwie drogi wojewódzkie: 685 i 693. Poprzez połączenia drogowe Kleszczele skomunikowane są z Białymstokiem, Hajnówką i Siemiatyczami, a poprzez linię kolejową (istnieje tu stacja kolejowa) z Białymstokiem i Brześciem.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Pomnik króla Zygmunta I Starego

Kleszczele założono z rozkazu króla Zygmunta I Starego przez kanclerza i wojewodę wileńskiego Mikołaja Radziwiłła. Było miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2], w starostwie kleszczelowskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 roku[3].

Kalendarium | edytuj kod

  • 1506 – pierwsze prawo lokacyjne
  • 1525 – lokacja miasta królewskiego na prawie chełmińskim[4]
  • 1544 – zbudowano kościół uposażony przez królową Bonę
  • 1560 – pierwsza wzmianka o parafialnych prawosławnych cerkwiach św. Mikołaja i św. Jerzego; obydwie prawdopodobnie istniały już w momencie nadania Kleszczelom praw miejskich[5]
  • 1566 – miasto liczy 385 domów i zamieszkuje około 2310 osób
  • 1581 – Królowa Anna pozwoliła mieszczanom wybudować na rynku ratusz z szynkiem, wagą i postrzygalnią. W drugim przywileju nadała pieczęć i herb – baranek z chorągiewką i łacińskim napisem: Sygillum Civitatis Kleszczeleeviensis.
  • 1631 – ratusz w Kleszczelach spłonął
  • 1633 – cerkwie w Kleszczelach de facto przyjęły unię, siłą odebrane prawosławnym przez unickich duchownych przy pomocy starosty[6]
  • 1648 - pod miastem zwołano podlaskie pospolite ruszenie[7]
  • 1659 – w czasie wojny z Carstwem Rosyjskim miasto zniszczone przez wojska rosyjskie
  • lata 70. XVII wieku – po wojnach miasto zamieszkuje tylko około 200 osób
  • 1777 – odbudowane miasto spłonęło w wyniku wielkiego pożaru po którym zostało tylko 13 domów.
  • 1795 – miasto znalazło się pod administracją zaboru pruskiego
  • 1807 – miasto znalazło się pod administracją zaboru rosyjskiego w powiecie bielskim obwodu białostockiego
  • 1839 – synod połocki: parafie unickie w Kleszczelach zostają włączone do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego
  • 1843 – 1915 likwidacja obwodu białostockiego i włączenie miasta do powiatu bielskiego w guberni grodzieńskiej
  • 1915 – miasto pod okupacją niemiecką (w wyniku działań wojennych)
  • 1919 – w granicach II Rzeczypospolitej, powiat bielski w województwie białostockim
  • 1925 – Powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Kleszczelach
  • 1939 – we wrześniu początkowo okupacja niemiecka po czym przekazanie miasta ZSRR
  • 1939-1941 – w składzie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, rejon kleszczelowski w obwodzie brzeskim
  • 1941-1944 – okupacja niemiecka (czerwiec 1941 – lipiec 1944), powiat bielski w okręgu białostockim
  • 20 lipca 1944 roku Kleszczele zostały zajęte przez oddziały 65 Armii I Frontu Białoruskiego pod dowództwem gen. Pawła Batowa.
  • 23 lipca 1944 miasto zostało zajęte przez niemiecką 4 i 8 kompanię czołgów 5 ppanc SS Wiking, gdzie na moście doszło do spotkania dowódcy I/5 ppanc hauptsturmfuhrer Saumenichta z dowódcą 4 Dywizji Pancernej generałem Clemensem Betzelem.
  • 1944 – w granicach Polski, powiat bielski w województwie białostockim
  • 1948 – powołano do życia Kasę Spółdzielczą przemianowaną w późniejszych latach na Bank Spółdzielczy.
  • 1948 – powstało Koło Łowieckie „Cietrzew” w Kleszczelach
  • W latach 1948–1950 stacjonował tu sztab 19 batalionu Ochrony Pogranicza.
  • 1950 – utrata praw miejskich
  • 1956 – powstał Państwowy Ośrodek Maszynowy, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, Spółdzielnia Kółek Rolniczych, Spółdzielnia Chemiczna „Betesca”
  • 1983 – Powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne
  • 1 października 1993 – odzyskanie praw miejskich
  • 1997 – Pierwsze Dni Kleszczel
  • 1999 – odsłonięcie pomnika króla Zygmunta I Starego
  • 14 września 2002 – uroczyste otwarcie zbiornika wodnego w Repczycach
  • 2004 – nad miastem przechodzi huragan niszcząc kilka ulic

Demografia | edytuj kod

W 1878 roku Kleszczele liczyły 1750 mieszkańców, z których 807 było wyznania prawosławnego, 518 katolickiego, 435 mojżeszowego[8].

Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Kleszczelach mieszkało 1452 osób w 321 domach, 911 podało narodowość polską, 349 – białoruską, 147 – żydowską, 45 – rosyjską narodowość[9]. 263 osób było wyznania rzymskokatolickiego, 567 osób było wyznania prawosławnego, 621 – wyznania mojżeszowego, 1 – bezwyznaniowiec[9].

Według danych z 1 stycznia 2018 miasto zamieszkiwało 1297 mieszkańców[1].

  • Piramida wieku mieszkańców Kleszczel w 2014 roku[10].

Zabytki | edytuj kod

Zabytkowy budynek dworca w Kleszczelach

Zabytki nieistniejące:

  • Stara Synagoga (spłonęła w 1881, obecnie nie istnieje)
  • synagoga (rozebrana w 1941 r., obecnie nie istnieje)

Sport | edytuj kod

W mieście działa klub piłki nożnej, Orzeł Kleszczele, grający w A klasie.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół pw. św. Zygmunta Burgundzkiego

Na terenie Kleszczel działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Inne | edytuj kod

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Kleszczele[12]. W 1993 po przekształceniu jako Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa Kleszczele[13]. Po prywatyzacji jako gospodarstwo indywidualne Zenon Żwirowski[14].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  3. Karol de Perthées, Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795.
  4. Józef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI–XVIII w., w: Maria Kwapień; Józef Maroszek; Andrzej Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.), Wrocław 1976, s. 95.
  5. Ł. Bartoszuk, Historia parafii Zaśnięcia Matki Bożej w Kleszczelach, [w:] Kalendarz Prawosławny 2012, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s. 227-229.
  6. A. Mironowicz: Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI i XVII wieku. Białystok: Archidiecezja Prawosławna Białostocko-Gdańska i Uniwersytet Warszawski Filia w Białymstoku, 1991, s. 253.
  7. KarolK. Łopatecki KarolK., Karol Łopatecki, Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku), Białystok 2013 [dostęp 2019-06-03]  (ang.).
  8. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914, tom IV, cz. 1, s. 135.
  9. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie, 1924, s. 19.
  10. Kleszczele w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  11. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .
  12. Dz.U. z 1992 r. nr 61, poz. 307.
  13. Dz.U. z 1993 r. nr 31, poz. 142.
  14. Dz.U. z 1994 r. nr 83, poz. 383.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kleszczele" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy