Klon wytworny


Klon wytworny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Klon wytworny 5-klapowany liść klonu wytwornego – środkowe klapy są znacznie dłuższe od zewnętrznych

Klon wytworny (Acer elegantulum) – gatunek rośliny z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae), sklasyfikowany w sekcji Palmata, serii Sinensia rodzaju klon (Acer). Drzewo występujące naturalnie w południowych Chinach[4], zwykle rosnące w dolinach górskich lasów na wysokości od 200 do 1400 m n.p.m.[3]

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Klon wytworny występuje w Chinach. Jego zasięg obejmuje prowincje Fujian, Hunan, Jiangxi, Kuangsi, Kuejczou, Zhejiang oraz południe Anhui[3].

W kolekcjach uprawia się go dość rzadko. W Polsce introdukowany był w 1982 roku do arboretum w Rogowie, a stamtąd w 1986 też do arboretum w Glinnej. W tym pierwszym przemarzł w połowie lat 80. XX wieku[5].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Drzewo dorastające do 15 m wysokości[3] (według innych źródeł 5–8[6]) i 6–9 m szerokości[7]. Posiada zaokrąglony, owalny pokrój[8]. Kora na pniu ma ciemnobrązową barwę i jest chropowata, natomiast gałęzie mają kolor zielony[3].
Liście
Ogonek liściowy ma 2,8–6 cm długości i jest nagi. Liście są 5-, rzadziej 7-klapowane, głęboko wcięte, drobnoząbkowane, z wydłużonymi klapami o ostrych wierzchołkach[3]. Trzy środkowe klapy są sporo dłuższe od zewnętrznych[9]. Liście są nieco szersze niż dłuższe – osiągają 5–13 cm długości i 7–16 cm szerokości. Są cienkie z pięcioma głównymi nerwami widocznymi z obu stron. Z obu stron są nagie z wyjątkiem małych kępek owłosienia w kątach nerwów. Z wierzchu są nieco ciemniejsze niż od spodu[3]. Młode liście, które pojawiają się wiosną, mają czerwoną barwę. Latem przybierają kolor zielony, by jesienią przebarwiać się na czerwono[4].
Kwiaty
Kwiatostan jest wiechowaty o długości 2–3 cm. Kwiaty posiadają 5-działkowy kielich o jasnozielonym kolorze, o działkach jajowatych lub podługowatych i długości około 2 mm. Korona kwiatu składa się z 5 jasnozielonych płatków odwrotnie jajowatych bądź podłużnych i o długości około 2 mm. W kwiatach znajduje się 8 pręcików[3].
Owoce
Owocami są nagie, jasnożółte[9] skrzydlaki. Zawierają wypukły, kulisty orzeszek o wymiarach 6 × 5 mm[3] (czasem nawet do 1 cm[10]). Skrzydełka łączą się pod kątem rozwartym (prawie 180°[9]), mają 2–2,5 cm długości i 8–10 mm szerokości[3].
Gatunki podobne
Klon wytworny wyróżnia się owłosioną zalążnią i prawie nagimi nerwami od spodu liści i nagim ogonkiem. Acer pubinerve różni się owłosionymi nerwami i ogonkiem. Te dwa gatunki są trudne do odróżnienia i mogą być mylone. Oba gatunki różnią się od klonu chińskiego A. sinense mniejszymi, cieńszymi liśćmi, smukłymi ogonkami, mniejszymi owocami i owłosioną zalążnią kwiatu[3].

Systematyka i zmienność | edytuj kod

Gatunek z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae), klasyfikowany w sekcji Palmata, serii Sinensia rodzaju klon (Acer). Należy do grupy drobnych gatunków z serii Sinensia, której kilku przedstawicieli (w tym A. elegantulum oraz A. pubinerve Rehder, A. kweiliense W. P. Fang & M. Y. Fang, A. bicolor F. Chun) bywa łączonych w jeden gatunek – A. sinense Pax[11], ewentualnie A. elegantulum łączony jest z A. pubinerve[3]. Oba gatunki i inne podobne poza tym jednak, że różnią się owłosieniem liści i zalążni, cechują się także innym zasięgiem występowania[11].

Gatunek opisany został po raz pierwszy przez chińskich botaników – Fang Wen-Pei i Chiu Pao-ling z Uniwersytetu Syczuańskiego dopiero w 1979 na podstawie materiału zielnikowego zebranego w latach 50. XX wieku. Autorzy ci wyróżnili odmianę var. macrurum W. P. Fang & P. L. Chiu. Odmiana ta wyróżnia się mniejszymi zewnętrznymi odcinkami liścia (od 1,5 do 2 cm długości, podczas gdy u typu mają one ponad 2 cm), mniejszym orzeszkiem (poniżej 5 mm średnicy) i krótszym skrzydełkiem (poniżej 1,5 cm długości)[10]. Zarówno ta odmiana, jak i dwa inne wyodrębniane przez Fanga gatunki (A. olivaceum W. P. Fang & P. L. Chiu oraz A. yaoshanicum W. P. Fang.) uznawane są obecnie za synonimy A. elegantulum[3].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Ekologia gatunku w naturalnym zasięgu jest słabo poznana[11].

Gatunek dość odporny na mróz – rośnie w strefach mrozoodporności od 6a do 8b[7]. Kwitnie w maju, a owoce dojrzewają we wrześniu[3].

Lubi stanowisko na pełnym słońcu lub w półcieniu[7]. Najlepiej rośnie na żyznej, wilgotnej, lecz dobrze przepuszczalnej glebie[4]. Preferuje glebę o kwaśnym odczynie (pH) w granicach 5,1–6,0)[7].

Młode rośliny mogą być uszkadzane przez jeleniowate[4].

Ochrona | edytuj kod

Gatunek nie był oceniany w odniesieniu do kryteriów IUCN i nie jest ujęty w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2)[12]. Ze względu na endemiczne występowanie w naturze – wyłącznie w Chinach – gatunek wymieniony jest na chińskiej czerwonej liście gatunków[13].

Zastosowanie | edytuj kod

Gatunek dostarcza w Chinach surowca drzewnego. Ekstrakt alkoholowy z liści wyróżnia się silnym działaniem antyoksydacyjnym[14].

Uprawa | edytuj kod

Rozmnażać można na wiele sposobów: poprzez ukorzenianie zdrewniałych bądź zielonych sadzonek macierzystych, poprzez nasiona bądź przez szczepienie[7].

Nasiona najlepiej poddać stratyfikacji w torfie w chłodnym miejscu. Dzięki temu na wiosnę nastąpi ich szybsze kiełkowanie. Kiełkująca sadzonka może przybierać różową barwę[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  2. Aceraceae Acer elegantulum W.P.Fang & P.L.Chiu (ang.). The International Plant Names Index. [dostęp 23 grudnia 2013].
  3. a b c d e f g h i j k l m n Acer elegantulum (ang.). South China Botanical Garden Herbarium (IBSC). [dostęp 23 grudnia 2013].
  4. a b c d e Acer elegantulum (ang.). Twining Vine Garden. [dostęp 23 grudnia 2013].
  5. Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. A-B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 156. ISBN 83-01-10135-0.
  6. Acer elegantulum (ang.). Marcopolo Plants. [dostęp 23 grudnia 2013].
  7. a b c d e PlantFiles: Elegant Maple (ang.). Dave's Garden. [dostęp 23 grudnia 2013].
  8. Acer elegantulum / Elegant Maple (ang.). Horticopia. [dostęp 24 grudnia 2013].
  9. a b c Acer elegantulum (ang.). flickr. [dostęp 24 grudnia 2013].
  10. a b Fang Wen-Pei. Praecursores florae Aceracearum Sinensium. „Acta Phytotaxonomica Sinica”. 17, 1, s. 60-86, 1979. 
  11. a b c Chin-Sung Chang, Kwang-Bok Woo. A New Taxonomic Treatment for the Acer duplicatoserratum Complex ( Aceraceae ) in China and Taiwan. „J. Jpn. Bot.”. 86, s. 219–224, 2011. 
  12. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. [dostęp 2014-02-11].
  13. China species red list, Tom 1. Uniwersytet Kalifornijski, 2004, s. 353. ISBN 7-04-015584-2.
  14. Hu Feng-lin. Free Radical Scavenging Activity of Extracts from Fresh Leaves of Some Timber Trees in Anhui Province. „Journal of Anhui Agricultural University”, 2004-02. 

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Klon wytworny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy