Kołpaczek ciemnoszary


Kołpaczek ciemnoszary w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Na starszych owocnikach blaszki są czarne z białawymi ostrzami

Kołpaczek ciemnoszary (Panaeolus fimicola (Pers.) Gillet) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales)[1].

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Panaeolus, Incertae sedis, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Gatunek Panaeolus fimicola został zdiagnozowany taksonomicznie przez Christiaana Persoona (jako Agaricus fimicola') w drugim tomie "Synopsis methodica fungorum" z 1801 r. Do rodzaju Panaeolus został przeniesiony przez Claude'a-Casimira Gilleta w "Hyménomycètes" z 1878r.

Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus fimicola Pers. 1801
  • Agaricus variegatus J.F. Gmel. 1792
  • Agaricus varius Bolton 1788
  • Coprinarius fimicola (Pers.) Quél. 1886
  • Panaeolus obliquoporus Bon 1983
  • Prunulus varius (Bolton) Gray 1821

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako kołpaczek nawozowy lub kołpaczek koprofilny[3].

Morfologia | edytuj kod

Kapelusz

Kształt wypukły do dzwonkowatego, płaski staje się dopiero w bardzo późnym wieku lub podczas długotrwałej wilgotnej pogody[4]. Średnica 1–2 (do 2,5) cm, barwa ciemnoczerwono-brązowa lub czarno-brązowa, na szczycie jaśniejszy. Jest silnie higrofaniczny, pokryty suchą, nagą, gładką lub pomarszczoną, komórkową skórką. Brzeg ciemniejszy, w stanie wilgotnym lekko przejrzysty i żłobkowany, bez pozostałości osłony[5].

Hymenofor

Blaszkowy, blaszki przyrośnięte do trzonu, o regularnej tramie, u dojrzałych owocników czarniawe, niejednolicie zabarwione, plamiste z powodu niejednoczesnego dojrzewania zarodników. Na powierzchni blaszek występują stosunkowo niewielkie cystydy zawierające siarczki załamujące światło[5].

Trzon

Barwy kapelusza lecz o nieco jaśniejszym odcieniu, beżowo-brązowawy lub czerwono-brązowy, często krótki i wygięty, na całej powierzchni oszroniony[5].

Cechy mikroskopowe

Podstawki 4-zarodnikowe. Zarodniki czarne z porą rostkową, kształtu cytryny i rozmiarach 11-14 na 7-9,5 μm. Cheilocystydy o rozmiarach 25-35(40) × 6-12 μm, przeważnie wrzecionowato brzuchate. Pleurocystyd brak, lub występują jedynie blisko krawędzi blaszki, a wówczas podobne są do cheilocystyd[4].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Występuje głównie na półkuli północnej. Najliczniej jego stanowiska podawane są z Europy, ale występuje również w Ameryce Północnej, Azji i Afryce Północnej (w Maroku). W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony, występuje również w Islandii. Na półkuli południowej występuje tylko w Australii[6].

Rozwija się na nawożonych odchodami łąkach i trawnikach, nigdy bezpośrednio na odchodach. Owocnikowanie trwa od maja do października, owocniki wyrastają gromadnie[5].

Znaczenie | edytuj kod

Saprotrof[3]. Grzyb niejadalny, a nawet podejrzewany o własności trujące. W niektórych okazach znajdywano niewielkie ilości psylocybiny[4].

Gatunki podobne | edytuj kod

Najbardziej podobny jest kołpaczek czarniawy (Panaeolus ater), nieco podobne są Panaeolina foenisecii i kołpaczek mierzwiowy (Panaeolus papilionaceus)[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Panaeolus fimicola. [dostęp 2014-05-05].
  5. a b c d Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 396, 398. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-04-18].
Na podstawie artykułu: "Kołpaczek ciemnoszary" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy