Kościół św. Anny w Warszawie (Śródmieście)


Na mapach: 52°14′47″N 21°00′51″E/52,246389 21,014167

Kościół św. Anny w Warszawie (Śródmieście) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kościół św. Anny w 1734, podczas wjazdu Augusta III do Warszawy przez Łuk triumfalny na Krakowskim Przedmieściu Drzeworyt Michała Starkmana z ok. 1855 Kościół w 1865 Świątynia w latach 90. XIX wieku Wnętrze świątyni Chór i organy

Kościół św. Anny w Warszawie (pobernardyński, akademicki) – świątynia rzymskokatolicka znajdująca się przy Krakowskim Przedmieściu 68 w dzielnicy Śródmieście, główny ośrodek duszpasterstwa akademickiego w Warszawie.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Kościół powstał przy klasztorze bernardynów, który został ufundowany przez księżną Annę Fiodorównę. Ona to w 1454 za pośrednictwem Jana Kapistrana sprowadziła do Warszawy pierwszych zakonników[2]. Do Warszawy przybyło sześciu braci pod przewodnictwem o. Jakuba z Głogowa. Budowę rozpoczęto w 1454 roku w stylu gotyckim. Ściany kościoła wybudowane zostały jako mur pruski z zastosowaniem cegły, niedługo później stanął klasztor. Zgodnie z przyjętą przez zakon zasadą, zespół klasztorny powstał poza murami miejskimi, u wylotu jednego z głównych traktów wychodzących z miasta[3].

Biskup poznański Jędrzej z Bnina wprowadził doń zakonników 4 grudnia 1454 r.[4] Był to drugi, po krakowskim, klasztor bernardynów w Polsce. Prowincja polska zakonu powstała w 1467 a pierwszym prowincjałem był o. Maryjan z Jeziorka, zaś drugim bł. Władysław z Gielniowa. W 1507 spalił się kościół i klasztor. Ówczesny gwardian Antoni z Biecza rozpoczął odbudowę, zakończył Jan z Komorowa, ale następny pożar (1515) spowodowany umyślnym podpaleniem, zniszczył prawie całe przedmieście w tym kościół i klasztor.

Głównymi fundatorami nowego kościoła byli: księżna Anna Radziwiłłówna[5], Beata z Tęczyńskich Odrowążowa i Jan Lubrański biskup poznański. Powstała trzecia nawa po lewej stronie – z funduszy księżnej Anny oraz z funduszy bp. Lubrańskiego chór z nakryciem i sklepieniem. Odbudowę zakończono w 1533[4]. Znaczenie kościoła i klasztoru było ówcześnie tak duże, że przedmieście Warszawy, na terenie którego zbudowano kościół, nazywane czerskim, zaczęto nazywać suburbium bernardinorum, seu cracoviensium (przedmieście bernardyńskie, albo krakowskie), potem dopiero w związku z bramą wyjazdową do Krakowa pozostała już tylko nazwa krakowskie przedmieście. 20 lutego 1578 przed Kościół św. Anny margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu.

Bullą papieską Sykstusa V z 22 października 1586 wprowadzono do kościoła arcybractwo św. Anny. Królowa Anna Jagiellonka ufundowała w 1578 okazałą dzwonnicę ze słynnymi w owym okresie w całej Koronie dzwonami. Nadto królowa (pisownia oryginalna)[4]

16 listopada 1611 przed kościołem św. Anny margrabia brandenburski, elektor Jan Zygmunt Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi III Wazie.

W czasie potopu szwedzkiego kościół nie został zniszczony i pomimo, że na jakiś czas zmienił się w fortecę, do czasu wyrzucenia zeń wroga przez Czarnieckiego po morderczej bitwie przed nim, to gmach święty urągał się grozie wojennej i stał jakby na straży miasta, sam jeden wpośród pustki. Ale w 1657 podczas kolejnego oblężenia Warszawy przez wojska Rakoczego, sprzymierzone ze szwedzkimi, i kiedy bliskie było zawarcie układów gwarantujących miastu i kościołom względne bezpieczeństwo (pisownia oryginalna)[4]:

Do klasztoru wrócili zakonnicy w 1660 i w pierwszej kolejności wybudowali sobie dom mieszkalny. Sumptem głównie Jana Wielopolskiego kasztelana wojnickiego, który przeznaczył na ten cel po 5000 złotych rocznie, ruszyła w 1663 odbudowa według projektu Giovanniego Gisleniego i przy udziale Tytusa Burattiniego. Trwała siedem lat. Kaplicę bł. Władysława z Gielniowa odnowiła rodzina Kretkowskich herbu Dołęga. Arcybractwo św. Anny odnowiło ołtarz patronki, nieznany jest fundator odnowy ołtarza głównego. Chór murowany i organy powstały za Augusta II. Twórcą organów był o. Antoni z Głogowy, zaś jego pomocnikiem Klemens z Sierpska i to jemu przypisuje się autorstwo instrumentu.

Studium generale varsaviense, seminarium bernardyńskie, w 1676 podniesiono do rangi studium primae classis, najwyższej w kraju.

W 1701 w ogrodzie klasztoru wybudowano łazienki.

Stanisław Kostka Potocki, przy poparciu króla Stanisława Augusta i walnym udziale mieszczanina warszawskiego Józefa Kwiecińskiego, zebrał fundusze na przebudowę fasady kościoła. Tenże Kwieciński ufundował także kaplicę Matki Bożej Sokalskiej i wyznaczył fundusz dla ogrzewania jej (kaplicy) w czasie zimy. Fasadę zaprojektował i nadzorował prace (1778–1788) Piotr Aigner.

9 maja 1794, po zdjęciu święceń kapłańskich, przed kościołem został powieszony skazany na karę śmierci targowiczanin biskup inflancki Józef Kazimierz Kossakowski[6].

Prusacy założyli przy kościele odwach co było powodem, że później za czasów Królestwa Polskiego, na polecenie rządu, rzeczony wyżej Aigner nadał dzwonnicy kształt architektury XV wieku, i że nieforemną ścianę klasztoru po nad tym odwachem przykrył galeryją jońskiego porządku wybornego smaku z łazien Marcella naśladowaną (1818)[4].

Ks. Franciszek Morański w 1830 położył fundamenty pod kaplicę Loretańską, w której umieszczono obraz przeniesiony wcześniej z kaplicy Loretańskiej przy klasztorze bernardynów na Pradze. Nad kaplicą umieszczono rzeźbę Matki Bożej dłuta Tadeusza Czajkowskiego. Figurę przeniósł do kaplicy (15 sierpnia 1837) arcybiskup Stanisław Choromański.

W 1846 zostały gmachy frontowe zupełnie wyporządzone i cały kościół ślicznym kamiennym kolorem obciągnięty został, sprzed kościoła usunięte zostały barierki, a chodnik pokryty smołowcem.

Po 1864 zaprzestano przyjmować do nowicjatu nowych braci.

Kościół został spalony w 1944 roku. Zniszczeniu podczas wojny uległ dach, ocalały mury oraz dzwonnica. Renowacja miała miejsce w latach 1946–1962.

29 kwietnia 1948, podczas budowy Trasy W-Z, biegnącą tunelem pod Krakowskim Przedmieściem, ul. Senatorską i Miodową, zauważono osuwanie się skarpy wiślanej[7]. Apsyda i część prezbiterium świątyni znalazły się w ruchu[7]. Niebezpieczeństwo zawalenia się kościoła powstrzymali inżynierowie pod kierunkiem profesora Politechniki Warszawskiej Władysława Żenczykowskiego. Do prac zabezpieczających, które trwały dzień i noc, zmobilizowano ok. 400 osób[8]. Grunt wokół budowli umocniono żelbetowymi słupami i elektroosmozą, fundamenty opasano żelbetowym wieńcem, a od strony wykopu kościół podparto betonowymi skarpami. Zastrzyki cementowe pod ciśnieniem ok. 8 atmosfer wykonano na głębokości ok. 8 metrów w 120 miejscach[8]. Całość robót zakończono 18 maja 1948, tj. po 20 dniach[8]. Ślady przesunięć partii murów są widoczne na wewnętrznej północnej ścianie kościoła.

W 2009, podczas prac remontowych, zauważono pojawienie się nowych rys na budynku kościoła. Przeprowadzone ekspertyzy wykazały, że nie ma zagrożenia dla struktury świątyni. Założono urządzenia monitorujące ewentualne ruchy budowli[9].

Podczas okupacji niemieckiej oraz w pierwszych latach powojennych władze Polskiego Państwa Podziemnego, wykorzystując zwyczaj licznego odwiedzania Grobów Pańskich przez mieszkańców Warszawy, wybrały kościół św. Anny na miejsce patriotyczno-religijnych prezentacji, dających Polakom szczególne pokrzepienie. Symbolika Grobów Wielkanocnych była związana z aktualną sytuacją okupowanego kraju. Do tradycji tej nawiązywano również w latach 80. XX wieku. Autorem projektów plastycznych Grobów w latach 1940–1946 i 1980–1988 był plastyk Stanisław Miedza-Tomaszewski.

Ze względu na swoje położenie w bliskim sąsiedztwie czterech spośród głównych uczelni Warszawy: Uniwersytetu Warszawskiego, Akademii Sztuk Pięknych, Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina oraz Akademii Teatralnej, świątynia od 1928 pełni funkcję kościoła akademickiego (od 1815 pełnił ją kościół Wizytek)[10][11]. Obecnie nazywany jest Centralnym Ośrodkiem Duszpasterstwa Akademickiego.

3 czerwca 1979 Jan Paweł II odbywający swą pierwszą pielgrzymkę do ojczyzny spotkał się z młodzieżą, wygłosił homilię i poświęcił przyniesione przez młodzież krzyże. Wydarzenie to upamiętnia tablica przy wejściu do kościoła[10].

Na dzwonnicy znajduje się dostępny dla zwiedzających taras widokowy[12].

Architektura świątyni | edytuj kod

Wielokrotnie przebudowywany (1518–1533, ok. 1620 i 1660–1667) jest mieszanką różnych stylów architektonicznych: prezbiterium jest gotyckie, orientowane (zwrócone w kierunku wschodnim), trójścienne. Wnętrze zostało zbarokizowane w latach 1750–1753, a późnobarokowe polichromie wykonał bernardyn ks. Walenty Żebrowski. Fasada w 1788 uzyskała styl klasycystyczny, zaś dzwonnica z 1818 zbudowana jest w stylu neorenesansowym. W 1830 roku zbudowano kaplicę Loretańską. Jest to kościół jednonawowy, z licznymi bocznymi ołtarzami, mającymi funkcję grzebalną.

W przylegającym do kościoła, wzniesionym w 1514 przez Jana z Komorowa budynku klasztornym, w krużganku prowadzącym do zakrystii, można obejrzeć jedyne zachowane w Warszawie sklepienie kryształowe[13].

Duszpasterze | edytuj kod

Z kościołem św. Anny związani byli lub są następujący duszpasterze:

Upamiętnienia | edytuj kod

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Rejestr zabytków nieruchomych m. st. Warszawy. [dostęp 2010-01-22].
  2. Tadeusz Piotrowski, Anna, w: Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1935, t. I, s. 123.
  3. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 42. ISBN 83-213-2958-6.
  4. a b c d e Julian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymskokatolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855 str. 79-111.
  5. Dariusz Kaczmarczyk, Kościół Św. Anny, Warszawa 1984, s. 36.
  6. Krystyna Zienkowska: Stanisław August Poniatowski. Wrocław: Ossolineum, 2004, s. 410. ISBN 83-04-04725-X.
  7. a b Henryk Janczewski: Całe życie z Warszawą. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 173. ISBN 83-06-01409-X.
  8. a b c Henryk Janczewski: Całe życie z Warszawą. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986, s. 176. ISBN 83-06-01409-X.
  9. http://bip.warszawa.pl/NR/rdonlyres/77181D18-9044-4E17-B928-2FC2650660B2/694116/02_07_2009_1361_odp_Kobus1.pdf.
  10. a b Kościoły Warszawy. Warszawa: Wydawnictwa Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów Warszawy, 1982, s. 120.
  11. Stanisław Łoza: Szkice warszawskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958, s. 17.
  12. Nina Brzostowska-Smólska, Krzysztof Smólski: Kościół świętej Anny. Izabelin: Rosikon Press, 2010, s. 17. ISBN 978-83-88848-85-8.
  13. Dariusz Kaczmarczyk: Kościół św. Anny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 33. ISBN 83-01-04206-0.
  14. Zmiana rektora kościoła św. Anny / Podziękowanie i powitanie. swanna.waw.pl, 2008-06. [dostęp 2016-11-11].
  15. a b Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w. Warszawa: Argraf, 2004, s. 147. ISBN 83-912463-4-5.
  16. Komunikat o przekazaniu krzyża do kościoła św. Anny w Warszawie (pol.). prezydent.pl, 10 listopada 2010. [dostęp 2013-04-21].
  17. W kościele św. Anny w Warszawie poświęcono pomnik ofiar katastrofy smoleńskiej (pol.). wp.pl. [dostęp 2013-04-21].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kościół św. Anny w Warszawie (Śródmieście)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy