Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach


Na mapach: 52°20′31,40″N 17°04′45,50″E/52,342056 17,079306

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zachodni szczyt kościoła Wnętrze Dzwonnica z 1860 Gotycka kropielnica znajdująca się w kruchcie

Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcachrzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Tulcach, wzniesiony około połowy XIII wieku[2] z fundacji rodu Łodziów w stylu późnoromańskim, przebudowywany w XV i XVI wieku, rozbudowany w 1784. Kościół ten jest jednym z dziesięciu sanktuariów maryjnych na prawie papieskim, znajdujących się na terenie archidiecezji poznańskiej[3]. Budowla znajduje się na turystycznym Szlaku Romańskim.

Spis treści

Historia kościoła | edytuj kod

Od XI do XV wieku | edytuj kod

Parafia w Tulcach należy do najstarszych w archidiecezji poznańskiej. Obecny kościół z połowy XIII wieku wzniesiony został być może w miejscu drewnianej świątyni z XI wieku (choć nie ma na to żadnych dowodów), również będącej fundacją Łodziów i pozostającej wówczas pod ich patronatem[4]. Jest to jeden z najstarszych ceglanych kościołów w Wielkopolsce[5]. Zdaniem Jana Długosza fundatorem pierwszej świątyni był Piotr Włostowic, a dokonać miał tego ok. 1140; przekaz ten nie znajduje jednak wystarczającego potwierdzenia[4].

Parafia tulecka została erygowana prawdopodobnie w XII wieku. Tulce w tym okresie były bardziej znaczącym ośrodkiem, niż jest to obecnie. Według przekazu Długosza miały się tu znajdować dwa kościoły parafialne[4]. W 1363 kościół wzmiankowano po raz pierwszy, przy okazji porozumienia do jakiego doszło między właścicielem Tulec Mikołajem Łodzią a biskupem poznańskim Janem V w kwestii cesji dziesięcin na utrzymanie kościoła, a tym samym do podziału dóbr tuleckich pomiędzy Łodziów a Doliwów[4]. W 1412 wzmiankowana jest stojąca koło kościoła kaplica[4].

We władaniu Górków. Okres reformacji | edytuj kod

W 1486 Tulce stały się rodową własnością biskupa poznańskiego Uriela Górki, który pod koniec XV wieku dokonał przebudowy świątyni[4]. W 1471 biskup poznański Andrzej Bniński połączył oba probostwa tuleckie, pozostawiając obu plebanów[4]. Kolejna przebudowa kościoła miała miejsce w pierwszych latach XVI wieku, najprawdopodobniej dokonał jej stryj biskupa Uriela, kasztelan i wojewoda poznański, biskup kujawski Łukasz II Górka. Nadano wówczas wnętrzu świątyni formy gotyckie[4]. W 1539 dokonano inkorporacji beneficjum tuleckiego do prepozytury kórnickiej[4].

W wyniku przejścia Górków na protestantyzm doszło do przejęcia kolegiaty kórnickiej przez protestantów, zaś kościół w Tulcach został zamknięty[4]. Parafia tulecka ponownie została wyodrębniona z kórnickiej prawdopodobnie ok. 1580[4]. Sytuacja zmieniła się po wygaśnięciu rodu i przejęciu dóbr tuleckich i kórnickich oraz prawa patronatu nad parafią przez katolicki ród Czarnkowskich, którzy w 1593 przywrócili w Tulcach proboszcza[4].

Od XVII wieku do dziś | edytuj kod

Po okresie zaniedbań infrastruktury kościelnej, w II połowie XVII wieku wnętrze kościoła zostało wyremontowane. Miejscowość w tym samym czasie stała się własnością Grudzińskich[4]. Jak wynika z dokumentów, w XVII wieku istniała w Tulcach Szkoła parafialna (o której brak wzmianek w XVIII wieku) oraz szpital, zniszczony w pożarze przed 1727. Szpital ten został następnie odbudowany[4]. W 1784 znacznie przedłużono nawę główną w kierunku zachodnim[4].

Na początku XX wieku dobudowano do kościoła zakrystię oraz kruchtę po południowej stronie. W 1926 powstał mur otaczający cmentarz kościelny oraz schody prowadzące do świątyni[4]. Podczas II wojny światowej kościół w Tulcach był jedynym czynnym kościołem na obszarze powiatu średzkiego w jego ówczesnych granicach[4]. Kościół przeszedł remont w 1948, w 1959 wymieniono poszycie dachowe kościoła i plebanii[4].

Opis budowli | edytuj kod

Kościół w Tulcach położony jest na wzgórzu pośrodku najstarszej części wsi, do głównego wejścia prowadzą wiodące stokiem wzniesienia schody. Budowla poza częściami dobudowanymi w XVIII wieku utrzymana jest w stylu późnoromańskim. Jednonawowy, murowany budynek wzniesiony został w swej części romańskiej z cegły na planie zbliżonym do kwadratu w układzie wendyjskim. Prezbiterium kościoła jest niższe i węższe niż część nawowa. Budowla jest orientowana. Najmłodsza, zachodnia partia nawy zwieńczona jest barokowym szczytem częściowo nachodzącym na przykrytą hełmem wieżę. Zewnętrzna część murów nawy i prezbiterium zachowała cechy romańskie, jedynie okna przekuto na nowo w formach późniejszych.

W sąsiedztwie kościoła znajduje się zabytkowa, drewniana dzwonnica. Na terenie cmentarza przykościelnego umieszczono w XIX wieku piaskowcową XVI-wieczną kapliczkę w formie obelisku, uprzednio stojącą na granicy województw poznańskiego i kaliskiego pomiędzy Bylinem a Kleszczewem, fundacji Elżbiety i Jana Winklerów, będącą dziełem prawdopodobnie Henryka Horsta. Zwieńczona jest ona głowicą w stylu toskańskim, a ozdobiono ją scenami Męki Pańskiej[6].

Wyposażenie | edytuj kod

Ołtarze | edytuj kod

Współcześnie kościół w Tulcach ma trzy barokowe ołtarze z XVII wieku: ołtarz główny, w którym umieszczono otaczaną kultem figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem (Matki Bożej Tuleckiej) oraz dwa ołtarze boczne: prawy pod wezwaniem Matki Bożej Pocieszenia i lewy św. Izydora, patrona rolników. Pierwotnie w kościele znajdował się ponadto ołtarz i kaplica św. Anny oraz ołtarz Matki Bożej Wniebowziętej, który to tytuł w XVIII wieku, prawdopodobnie w związku z częstymi epidemiami, zmieniono ku czci św. Rocha[7] (zastąpiono wówczas obraz Wniebowzięcia wizerunkiem nowego patrona). Oba te ołtarze zostały usunięte w XIX wieku[8].

Figura Matki Bożej z Dzieciątkiem | edytuj kod

Wewnątrz kościoła, w ołtarzu głównym znajduje się czczona przez wiernych jako cudowna[9] figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem zwana Matką Bożą Tulecką.

Gotycka XV-wieczna rzeźba autorstwa anonimowego artysty została koronowana koronami papieskimi 2 września 1979. Najprawdopodobniej posąg został ufundowany przez Uriela Górkę podczas przebudowy kościoła ok. 1500 r. Rzeźba wysokości 1,2 m przedstawia Maryję trzymającą w lewej ręce dzieciątko, natomiast w prawej, wysuniętej do przodu berło. Cała postać oparta jest na schemacie litery „S”, charakterystycznym dla rzeźb gotyckich z tego okresu, z lekko pochyloną głową, wywołuje wrażenie ruchu. Podstawą rzeźby jest forma fali, na której znajduje się półksiężyc i trzy małe ludzkie postacie otaczające Matkę Boską – środkowa obrócona tyłem. Szata udrapowana jest w głębokie, spływające ku dołowi fałdy.

W okresie reformacji część złożonych do tej pory wotów zostało wywiezionych do Kórnika, skąd powróciły w 1737. Szczególny kult rzeźby datuje się od II połowy XVII wieku. Od tej pory złożono tu liczne nowe wota, a do ozdobienia wizerunku ufundowano złocone korony i ozdobne sukienki, skradzione potem w 1939. Obecne insygnia zostały umieszczone 3 maja 1939.

Rzeźba była czterokrotnie koronowana: w 1662 przez biskupa poznańskiego Wojciecha Tolibowskiego, w 1686 srebrnymi złoconymi koronami ufundowanymi przez owczarza Matiasza ze Skórzewa jako wotum za uzdrowienie żony, nie wiadomo, czy przekazanie wotum wiązało się z uroczystą ceremonią; kolejna koronacja odbyła się 3 maja 1939, kiedy ufundowano nowe insygnia w miejsce skradzionych w nocy z 5 na 6 września 1938. Ostatnia koronacja miała miejsce 2 września 1979, dokonał jej koronami papieskimi arcybiskup metropolita poznański Jerzy Stroba[10].

Obraz Matki Bożej Pocieszenia | edytuj kod

Podobnie jak figura uznawany przez wiernych za cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia namalowany na płótnie, poświadczono po raz pierwszy w 1696 roku. W XVII wieku wizerunek ozdobiony był drewnianą rzeźbioną sukienką, którą w 1905 zastąpiono wykonaną ze srebrnej blachy. W tym samym roku obraz został koronowany. Malowidło znajduje się w ołtarzu bocznym Matki Bożej Pocieszenia. Obecnie dekoracja obrazu jest eksponowana w gablocie koło ambony[11].

Pozostałe elementy wyposażenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 2020-09-30. [dostęp 12.05.2010].
  2. https://www.academia.edu/33345315/Duo_plebani_in_Thulcze...._w_Gemma_Gemmarum._Studia_dedykowane_Profesor_Hanie_K%C3%B3%C4%87ce-Kenz_red._A._R%C3%B3%C5%BCa%C5%84ski_Pozna%C5%84_2017_s._861-882 Zdjęcia - Atrakcje Polski (i nie tylko) - Tulce
  3. Archidiecezja Poznańska - Sanktuaria
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Historia kościoła na stronach parafii w Tulcach. [dostęp 28 sierpnia 2008].
  5. Wokół Tulce. [dostęp 28 sierpnia 2008].
  6. Dane głównie na podstawie tablicy informacyjnej w kruchcie.
  7. Ołtarze - Parafia Rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP w Tulcach.. [dostęp 26 kwietnia 2011].
  8. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  9. a b c Wokół Tulec
  10. Cudowna figura w Tulcach. [dostęp 2010-08-29].
  11. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  12. a b Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  13. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  14. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  15. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  16. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne
  17. Tulce - Parafia pw. Narodzenia NMP, Sanktuarium Maryjne

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tulcach" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy