Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Grodnie


Na mapach: 53°40′30,1″N 23°49′49,1″E/53,675028 23,830306

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Grodnie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Grodnie – kościół bernardynów, wybudowany w latach 1595–1617. Jest to trójnawowa bazylika z półkoliście zamkniętym prezbiterium.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Najstarszą częścią kościoła jest postgotyckie prezbiterium z lat 1595–1600, które wzorowane było na grodzieńskiej Farze Witoldowej[2]. W 1601 roku fundację bernardyńską zatwierdził król Zygmunt III Waza, który przekazał na budowę 3200 florenów. Kolejnym etapem, było wzniesienie w latach 1602–1617 nowej nawy głównej przez muratorów z Lublina, przez co świątynia ta jest najstarszym przykładem przerzutu architektury w tzw. typie lubelskim na ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego[2]. Legenda głosi, że przebudowę tę sfinansowano z datków żołnierzy wracających po zdobyciu Smoleńska w 1611 roku podczas wojny polsko-rosyjskiej, którzy ofiarowali po talarze od końskiego kopyta. Na pamiątkę tego zdarzenia herby fundatorów umieszczono w głównej nawie[3]. Kościół konsekrował biskup wileński Eustachy Wołłowicz w dniu 13 maja 1618 roku. Fasada została zbudowana na wzór rzymskiego kościoła Il Gesù.

Budynek został częściowo zniszczony w 1656 podczas najazdu moskiewskiego. Zespół kościoła i klasztoru wyremontowano i rozbudowano w latach 1679–1686. Prace częściowo sfinansował wojewoda wileński Michał Pac, który po uzyskaniu zgody na budowę na gruntach klasztoru drewnianego pałacu zobowiązał się zbudować domek loretański przy kościele. W 1680 roku zbudowano nowy ołtarz główny. W 1685 roku powstała obecnie istniejąca parawanowa fasada[2]. Po 1753 roku dokonano przebudowy dwóch górnych pięter wieży w stylu wileńskiego baroku. W latach 1780–1790 wybudowano przed fasadą czworoboczną kruchtę. W 1794 roku konwent grodzieński przekazał na potrzeby obrony Rzeczypospolitej 26,4 kg srebra.

W 1852 roku, tuż przed kasatą klasztoru bernardynów przez władze rosyjskie, przy kościele utworzono parafię. Sam kościół – pod wezwaniem Znalezienia Krzyża Świętego – był nieprzerwanie czynny. 2 listopada 1894 roku w kościele odbył się ślub Elizy Orzeszkowej ze Stanisławem Nahorskim.

Architektura | edytuj kod

Kościół ten, a ściślej korpus nawowy, wykazuje cechy stylistyczne łączące go z kościołem bernardynów w Lublinie i poprzez nią do kolegiaty w Zamościu, m.in. wskazują na to pilastry wnętrza, filar na osi chóru, bliźniacze okna, układ chóru, arkadowo-pilastrowy system elewacji. Wieża została nadbudowana po połowie XVIII wieku w stylu baroku wileńskiego, jednak sam kościół prezentuje wcześniejsze barokowe cechy stylistyczne. W 2009 roku niekorzystnie zmieniono kolorystykę kościoła wg projektu narzuconego przez miejscowe władze.

Dwukondygnacyjny klasztor tworzy wraz z kościołem zamkniętą całość. W XVII i XVIII w. w klasztorze tym odbywały się sejmiki powiatu grodzieńskiego. Na samym początku XIX wieku biblioteka konwentu liczyła 1322 pozycje. Klasztor został zamknięty przez Rosjan w 1853 roku, a budynki zajęły wojska zaborcze. W 1919 roku Rada Miejska jednogłośnie zwróciła klasztor zakonnikom. W 1941 roku od niemieckiego ostrzału zniszczone zostały XVIII wieczne organy, trzy barokowe ołtarze z kaplicy św. Barbary, dachy kościoła i hełm wieży. Po II wojnie światowej w budynku klasztornym mieściły się laboratoria, biura sądowe i stacja sanitarno-epidemiologiczna. Od sierpnia 1990 roku obiekt jest siedzibą miejscowego Wyższego Seminarium Duchownego[4].

Wnętrze | edytuj kod

  • zespół 13 murowanych ołtarzy z lat 80. XVIII wieku, w tym ołtarz główny
  • w prawej nawie znajduje się słynący cudami obraz Matki Boskiej Messyńskiej z połowy XVII wieku, który pochodzi z kościoła brygidek w Grodnie
  • Kaplica Matki Boskiej Loretańskiej ze stiukowymi dekoracjami z lat 80. XVII wieku
  • ambona w stylu klasycystycznym z około 1800 roku
  • Konfesjonały z około 1800 roku
  • Droga krzyżowa z lat 80. XVIII wieku
  • Stalle z ok. 1800 roku
  • Balustrada komunijna z ok. 1790
  • cenne kute kraty
  • tablica na cześć pisarki Elizy Orzeszkowej, która w 1894 roku zawarła tutaj związek małżeński

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Гродна — парафія Адшукання Святога Крыжа (Пабернардынскі) (biał.). Pobernardyński kościół parafialny. [dostęp 2020-06-04].
  2. a b c Dorota Piramidowicz, Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. IV, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa trockiego, t. 1, Kościoły i klasztory Grodna, opr. Maria Kałamajska-Saeed, Dorota Piramidowicz, Kraków 2012, s. 267, il. 378 (rozdział: Kościół pw. Znalezienia Krzyża Św. i klasztor pobernardyński w Grodnie, s. 19–88, il. 1-278).
  3. Kościół i klasztor bernardynów (pol.). Rycerze - ofiarodawcy na świątynię. [dostęp 2020-06-04].
  4. Хроніка (Kronika) - 1990 (biał.). Początki Wyższego Seminarium Duchownego w Grodnie. [dostęp 2020-06-04].

Bibliografia | edytuj kod

  • Kościół Znalezienia Krzyża Św. i klasztor Bernardynów w Grodnie – Zdjęcia i opis na stronie Radzima.org
  • Kościół pobernardyński pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Grodnie - Informacje dwutygodnika Słowo Życia
  • Seminarium Maius Grodniense – Z historii miejscowego seminarium
  • Dorota Piramidowicz, Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, cz. IV, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa trockiego, t. 1, Kościoły i klasztory Grodna, opr. Maria Kałamajska-Saeed, Dorota Piramidowicz, Kraków 2012, s. 267, il. 378 (rozdział: Kościół p.w. Znalezienia Krzyża Św. i klasztor pobernardyński w Grodnie, s. 19–88, il. 1-278).
  • Dorota Piramidowicz, Etapy budowy pobernardyńskiego kościoła w Grodnie, w: Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej XVI-XVIII w., Lublin 2000, s. 393–426, il. 1-12
  • Dorota Piramidowicz, Wpływ wileńskiego baroku na architekturę i wyposażenie kościoła bernardynów w Grodnie, „Biuletyn Historii Sztuki”, nr 3-4, R. LXXIII, 2011, s. 439–452, il. 1-13
Na podstawie artykułu: "Kościół Znalezienia Krzyża Świętego w Grodnie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy