Kobieta


Kobieta w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Od lewej do prawej począwszy od góry: Makeda • Wenus • Joanna d’Arc • Eva Perón • Maria Skłodowska-Curie • Indira Gandhi • Wenus z Willendorfu • Wangari Maathai • Matka Teresa z Kalkuty • Grace Hopper • Mamechiho (gejsza) • tybetanka • Marilyn Monroe • Oprah Winfrey • Aung San Suu Kyi • Mata Hari • Izyda • Laverne Cox • Elżbieta I Tudor • Florence Owens Thompson

Kobietażeński dojrzały płciowo osobnik z rodzaju Homo. W biologii przyjmuje się, że różnice w genotypie kobiety i mężczyzny determinują dymorfizm płciowy człowieka.

Spis treści

Etymologia | edytuj kod

Słowo kobieta pojawiło się w XVI wieku. Etymolodzy proponują co najmniej 20 różnych wyjaśnień jego pochodzenia. Polski etymolog Aleksander Brückner wywodzi je od słowa kob, czyli chlew, koryto[1]. Kobieta w pierwotnym znaczeniu, to ta, która służy przy korycie, zajmuje się chlewem. Wyraz miał pejoratywne znaczenie i uchodził za obelgę. W neutralnym znaczeniu słowa zaczęto używać dopiero pod koniec XVIII wieku[2].

Anatomia kobiety | edytuj kod

 Osobny artykuł: dymorfizm płciowy.

Z reguły kobiety mają dwa chromosomy X, a mężczyźni jeden chromosom X i jeden Y[3][4]. Podczas wczesnego rozwoju płodowego embriony obu płci sprawiają wrażenie neutralnych płciowo do około 7 tygodnia. Następnie, jeśli płód otrzymał chromosom Y od ojca, to z reguły rozwija się jako mężczyzna, na skutek działania testosteronu. Jeśli płód otrzymał chromosom X od ojca, rozwija się on jako kobieta, na skutek ekspozycji na estrogeny. Około jedna na tysiąc kobiet rodzi się z trzema chromosomami X, co określa się jako trisomia chromosomu X[5].

Żeński układ płciowy

Jajniki, oprócz swojej funkcji regulacyjnej, jaką jest produkcja hormonów, wytwarzają gamety żeńskie zwane komórkami jajowymi, które mogą być następnie zapłodnione przez gamety męskie (plemniki). Macica jest narządem, którego funkcją jest ochrona i odżywianie rozwijającego się płodu. Pochwa wykorzystywana jest do kopulacji i rodzenia dzieci. Srom, czyli zewnętrzne żeńskie narządy płciowe, składa się z ujścia pochwy, warg sromowych, łechtaczki i cewki moczowej. Gruczoły mlekowe wyewoluowały z gruczołów potowych i służą do produkcji mleka, które jest najbardziej charakterystyczną cechą ssaków. U dojrzałych kobiet piersi są na ogół większe niż u większości innych ssaków; uważa się, że to uwydatnienie piersi, które nie jest konieczne do produkcji mleka, jest przynajmniej częściowo wynikiem doboru naturalnego[6].

Różnice w budowie anatomicznej między kobietą a mężczyzną nie dotyczą tylko narządów rozrodczych, ale także sylwetki ciała:

  • Średnia wzrostu i ciężaru kobiet jest mniejsza niż u mężczyzn.
  • Wielkość mózgów kobiet oraz ich współczynnik encefalizacji są relatywnie mniejsze niż u mężczyzn, co było podstawą hipotez, że średni iloraz inteligencji kobiet jest mniejszy niż mężczyzn[7][8]. Badania wskazują jednak za niezasadne odnoszenie się do różnic we współczynniku encefalizacji, gdyż różnice w średniej masie ciała kobiet i mężczyzn oraz znaczne różnice w średniej zawartości tkanki tłuszczowej (25-31% dla kobiet i 18-25% u mężczyzn) uniemożliwiają jego prawidłowe oszacowanie a iloraz inteligencji zależy od wielu innych czynników (np. środowiskowych) niż tylko samej wielkości mózgu[9].
  • Kobiety mają delikatniejsze, mniej intensywne owłosienie skóry.
  • Miednica kobiety jest proporcjonalnie szersza niż miednica mężczyzny, co umożliwia ciążę i poród.
  • U kobiet wskaźnik 2D:4D jest zazwyczaj wyższy niż u mężczyzn[10][11].

Zdrowie kobiet | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Istnieją pewne choroby, które dotykają głównie kobiety, takie jak toczeń. Istnieją również pewne choroby związane z płcią, które występują znacznie częściej lub wyłącznie u kobiet, np. rak piersi, rak szyjki macicy lub rak jajnika. U kobiet i mężczyzn mogą występować różne objawy tych chorób, a także mogą oni różnie reagować na leczenie[12]. Dziedzina medycyny zajmująca się budową, czynnościami i schorzeniami narządu rodnego kobiety to ginekologia[13].

Przemoc wobec kobiet | edytuj kod

 Osobny artykuł: Przemoc wobec kobiet.

Zobacz też | edytuj kod

 Zobacz też kategorię: Kobieta.

Przypisy | edytuj kod

  1. kobieta - Ciekawostki językowe PWN, sjp.pwn.pl [dostęp 2021-01-08]  (pol.).
  2. Napisane przez KarolinaN.K. Żyłowska Napisane przez KarolinaN.K., Dlaczego słowo kobieta było obraźliwe dla płci żeńskiej?, Poprawna polszczyzna dla każdego, 8 marca 2020 [dostęp 2020-06-16]  (pol.).
  3. Genetic Mechanisms of Sex Determination, www.nature.com [dostęp 2021-03-18]  (ang.).
  4. Marek Maleszewski. Tajemnice płci. „Wiedza i Życie”. Nr 02/2012, s. 55, luty 2012 rok. Prószyński Media. ISSN 0137-8929
  5. Triple X syndrome: MedlinePlus Genetics, medlineplus.gov [dostęp 2021-03-18]  (ang.).
  6. David M.D.M. Buss David M.D.M., Evolutionary Psychology: The New Science of the Mind, Routledge, 22 lutego 2019, ISBN 978-0-429-59006-1 [dostęp 2021-03-18]  (ang.).
  7. Sex differences in relative brain size: The mismeasure of woman, too?, www.sciencedirect.com [dostęp 2017-11-14] .
  8. Big-brained people are smarter: A meta-analysis of the relationship between in vivo brain volume and intelligence, www.sciencedirect.com [dostęp 2017-11-14] .
  9. Osvaldo Cairo. External Measures of Cognition. „Frontiers in Human Neuroscience”. 5 (108), 2011. DOI: 10.3389/fnhum.2011.00108
  10. Manning JT, Kilduff L, Cook C, Crewther B, Fink B. Digit Ratio (2D:4D): A Biomarker for Prenatal Sex Steroids and Adult Sex Steroids in Challenge Situations. „Frontiers in Endocrinology”. 5, s. 9, 2014. DOI: 10.3389/fendo.2014.00009. PMID: 24523714. PMCID: PMC3906590
  11. Kim TB, Kim KH. Why Is Digit Ratio Correlated to Sports Performance?. „Journal of Exercise Rehabilitation”. 12 (6), s. 515–519, 2016. DOI: 10.12965/jer.1632862.431. PMID: 28119871. PMCID: PMC5227311
  12. Anonymous, Advancing the case for gender-based medicine, Horizon 2020 - European Commission, 30 października 2015 [dostęp 2021-03-18]  (ang.).
  13. ginekologia - definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2021-03-18]  (pol.).
Kontrola autorytatywna (dorosłość):
Na podstawie artykułu: "Kobieta" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy