Kolcoroślowate


Kolcoroślowate w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kolcoroślowate (Smilacaceae Vent.) – rodzina roślin jednoliściennych. Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 255[1] do 320[3] lub 375 gatunków[4], grupowanych w jeden[1], dwa[3][2] lub cztery rodzaje[4]. Występują w strefie międzyzwrotnikowej i w strefie klimatu umiarkowanego na obu półkulach. Największe zróżnicowanie jest w Ameryce Południowej, Afryce i południowo-wschodniej Azji. Występują zarówno w lasach deszczowych jak i w siedliskach suchych[3]. Kwiaty zapylane są przez owady, a nasiona rozsiewane są przez ptaki zjadające owoce[5]. Niektóre gatunki z rodzaju kolcorośl Smilax są jadalne i używane jako lecznicze. Z korzeni niektórych gatunków wytwarza się lek o nazwie sarsaparilla stosowany dawniej w leczeniu kiły[3]. W tym samym celu oraz przy artretyzmie stosuje się tubera chinae z gatunku Smilax china[6].

Morfologia | edytuj kod

Kwiatostan Smilax zeylanica
Pokrój
Najczęściej są to pnącza o długich, kolczastych pędach, rzadziej krzewy, półkrzewy, bardzo rzadko rośliny roczne[3][4]. Pędy są okrągłe na przekroju, pełne. Kłącza z przejrzystym sokiem mlecznym[7].
Liście
Pojedyncze, ogonkowe, skrętoległe (dwurzędowe) lub naprzeciwległe. Z pochwą liściową, często zmodyfikowaną w wąsy czepne[3]. Blaszka z 3–7 wyraźnymi, równoległymi wiązkami przewodzącymi połączonymi nerwacją siateczkowatą. Blaszka na brzegu i na głównych nerwach często kolczasta[3], zwykle sztywna, skórzasta[5].
Kwiaty
Zwykle jednopłciowe, rzadziej obupłciowe, zebrane w grona lub baldachy wyrastające w kątach liści[4]. Okwiat składa się z dwóch okółków liczących po trzy listki. Listki zielonkawe, białawe lub kremowe z miodnikami u nasady[3]. W kwiatach męskich znajduje się od 3 do 6 (rzadko więcej) pręcików, wolnych lub połączonych. W kwiatach żeńskich zalążnia górna, z trzech lub jednego owocolistka, w komorach pojedyncze, anatropowe zalążki[3].
Owoce
Czerwone lub czarne jagody[3] zawierające 1–3 nasiona o drobnych zarodkach[5].

Systematyka i pochodzenie | edytuj kod

Pozycja systematyczna i relacje filogenetyczne w obrębie liliowców według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Klad siostrzany dla grupy obejmującej rodziny Philesiaceae i Rhipogonaceae. Wchodzi w skład linii rozwojowej obejmującej także liliowate Liliaceae w obrębie rzędu liliowców należącego do jednoliściennych[1]. Skamieniałości roślin z tej rodziny znane są z różnych miejsc świata z kredy górnej i paleogenu[6].

Pozycja w innych systemach

W systemie Hookera i Benthama (Genera Plantrum, 1862–1883) oraz Englera i Prantla (Die natürlichen Pflanzenfamilien 1887–1915) rośliny tu zaliczane włączane były do szeroko ujmowanej rodziny liliowatych Liliaceae. W systemie Dahlgrena z 1985 uznane zostały ze względu na podobieństwa morfologiczne za spokrewnione z pochrzynowatymi Dioscoreaceae i włączone do rzędu pochrzynowców Dioscoreales. W systemie Cronquista z 1988 rodzina była już umieszczona w rzędzie liliowców Liliales, przy czym była szeroko ujęta wraz z takimi rodzajami jak Luzuriaga, Petermannia i Philesia. Takie ujęcie rodziny czyniło z niej takson parafiletyczny. W nieco węższym ujęciu zaliczano tu także (np. w systemie Thorne'a z 2003) rodzaj Rhipogonum, ale dla zachowania charakteru monofiletycznego został od wyodrębniony w osobną rodzinę już w systemie APG II z 2003[5]. W systemach APG rodzina zaliczana jest do rzędu liliowców. W systemie Takhtajana (2009) rodzina umieszczona jest w rzędzie Smilacales[8].

Wykaz rodzajów[3][8]

W ujęciu Angiosperm Phylogeny Website (2020)[1] i Plants of the World nazwa Heterosmilax jest synonimem Smilax i rodzina jest w efekcie w ich ujęciu monotypowa[9].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-09-04].
  2. a b Family: Smilacaceae Vent.. W: U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2017-10-21].
  3. a b c d e f g h i j k Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 401. ISBN 1-55407-206-9.
  4. a b c d Shahina Ghazanfar: Smilacaceae. W: Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-10-21].
  5. a b c d Gurcharan Singh: Plant Systematics. Science Publishers, Inc., 2004, s. 349-351. ISBN 1-57808-351-6.
  6. a b Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 358. ISBN 83-7079-779-2.
  7. Smilacaceae Ventenat. W: Monocot Families [on-line]. USDA. [dostęp 2017-10-21].
  8. a b Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 642. ISBN 978-1-4020-9608-2.
  9. Smilacaceae Vent.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-09-04].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Kolcoroślowate" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy