Kopalnia Węgla Kamiennego Julia


Na mapach: 50°46′16″N 16°15′42″E/50,771111 16,261667

Kopalnia Węgla Kamiennego Julia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kopalnia Węgla Kamiennego Julia (Fuchs, Biały Kamień, Thorez) – zlikwidowana kopalnia węgla kamiennego, która znajdowała się w dzielnicy Wałbrzycha Biały Kamień. Działała w latach 1770–1996. Obszar górniczy kopalni zlokalizowany był w północnej części Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego[1]. Obecnie na tym terenie mieści się Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Wieża wyciągowa szybu Tytus, fot. 2016 r.

Już w XVI wieku na obszarze ówczesnej wsi Biały Kamień istniały niewielkie kopalnie gminne (bez nazwy), stanowiące własność kmieci i dziedzica. Pierwsza pisana wzmianka odnośnie górnictwa węglowego na terenie Białego Kamienia została poświadczona w protokole sądowym z 1561[1]. Do rozprawy doszło z powodu niezgodnego z prawem poddzierżawienia kopalni węgla. W 1604 r. feudalny pan Dipprand Czetryc (Czettritz) wydał ordynację górniczą, w której zostało poświadczone istnienie kopalni w Białym Kamieniu[2].

Dopiero w 1769, kiedy to ogłoszono nowe prawo górnicze, złoża węgla przeszły na własność państwa pruskiego. Zgodnie z tymi przepisami w następnym roku gminne kopalnie gwarectwa Biały Kamień przekształcono w jedno gwarectwo o nazwie "Fuchs" i zgłoszono je do Wyższego Urzędu Górniczego w Złotym Stoku[1]. Obszar górniczy połączonych pól górniczych wyniósł łącznie 20 547 m²[1], a oficjalne nadanie gwareckiej kopalni nazwy "Fuchs" nastąpiło 23 maja 1770[3]. W ramach tego gwarectwa od 1791 r. działała tzw. Lisia Sztolnia.

W latach 30. XIX wieku nastąpiła znaczna rozbudowa kopalni (wydrążono m.in. szyb wydobywczy Hans-Heinrich), a w latach 50. XIX wieku gwarectwo Fuchs przejęło większość kopalń leżących na terenie wsi Biały Kamień, w 1857 r. dołączono np. kopalnie i pola górnicze: Maximilian, Hochwald, Fuchsberg, Dorf i sztolnię Friedrich Wilhelm, założoną w 1800 roku[3]. Z kolei w 1860 r. gwarectwo połączono z kopalniami i polami: Goldene Sonne, Eduard, Noue Vorschit i Einigkeit[3].

W drugiej połowie XIX wieku kopalnię powiększono o kopalnie i pola górnicze: Anna, Frohe Ansicht, Emilia, Louise Charlotte i Ottilie[3]. W 1865 r. opracowany został projekt kopalni głębinowej w oparciu o najnowsze zdobycze ówczesnej techniki. W 1867 r. oddany został do eksploatacji szyb "Julia", w 1874 r. szyb "Ida" (późniejsza "Sobótka"), a w 1884 r. szyb "Dampf" z oryginalnymi, murowanymi wieżami wyciągowymi. Wraz ze schodzeniem do coraz większych głębokości zachodziła potrzeba wzniesienia wyższych wież: nowe wieże stalowe, wkomponowane we wcześniejsze konstrukcje murowane, wzniesiono nad szybem "Julia" w 1893 r. a nad "Sobótką" w 1903 r. W 1907 r. nastąpiła dalsza rozbudowa – aby powiększyć obszar kopalni połączono ją z kopalnią "David", a w 1922 r. z kopalnią "Segen Gottes". W 1910 r. zbudowano kopalnianą elektrownię z 3 generatorami prądu i stacją kompresorów, a w następnym roku zabudowano przy szybie "Julia" elektryczne maszyny wyciągowe produkcji Huty Donnersmacka z Zabrza z silnikami firmy Siemens-Schuckert z Berlina.[2]

W roku 1920 rozwiązano gwarectwo, a w jego miejsce powstała Spółka Akcyjna Steinkohlenbergwerk cons. FUCHS &DAVID, która stała stała się własnością Kokswerke und Chemische Fabriken A.G, spółki należącej do koncernu Schering AG w Berlinie[1].

Pogarszająca się sytuacja ekonomiczna doprowadziła do zjednoczenia spółek działających w rejonie wałbrzyskim. Pozwoliło to na zmniejszenie kosztów produkcji. W związku z tym w 1928 roku "Kokswerke und Chemische Fabriken", spółka "Rütgerswerke A.G. /Berlin" oraz gwarectwo "Glückhilf-Friedenshoffnung" połączyły się w jedno przedsiębiorstwo o nazwie: "Niederschlesische Bergbau AG Waldenburg" i automatycznie majątek kopalni "Fuchs" stał się własnością nowo powstałej firmy[1].

Od początku swego istnienia aż do zakończenia II wojny światowej kopalnia nosiła nazwę "Fuchs" (ewentualnie Fuchsgrube). Po przejęciu zakładu przez administrację polską, 13 sierpnia 1945 nazwano ją "Julia". Już w styczniu 1946 otrzymała jednak nową nazwę "Biały Kamień", którą z kolei 22 maja 1950 (z mocą wsteczną od 1 maja 1950) zmieniono na "Thorez", na cześć Maurice'a Thoreza, przywódcy Francuskiej Partii Komunistycznej[4]. Od 1993 aż do likwidacji kopalnia ponownie nosiła nazwę "Julia"[1].

Ze względu na nieopłacalność wydobycia węgla, 1 stycznia 1991 roku kopalnia została postawiona w stan likwidacji[5]. 20 września 1996 kopalnia Julia zakończyła eksploatację (oficjalnie wydobycie w Zakładzie Górniczym Julia zakończono 31 października 1996 roku[5]), a 17 sierpnia 1998 zakończono likwidację wyrobisk podziemnych[6].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g Piątek Eufrozyna: Historia kopalni węgla kamiennego .Julia (pol.). [dostęp 11 listopada 2009].
  2. a b Kosmaty Jerzy: Lisia Sztolnia jako jeden ze świadków rozwoju górnictwa wałbrzyskiego, w: "Materiały Konferencyjne Szkoły Eksploatacji Podziemnej 2002", wyd. PAN - AGH, Kraków 2002, s. 789-796
  3. a b c d Jerzy Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1984, s. 140. ISBN 83-00-00648-6.
  4. "Maurice Thorez patronem wałbrzyskiej kopalni", "Sudety" 6/2012
  5. a b Dz.U. 1996 ↓.
  6. www.muzeum.walbrzych.pl/: Muzeum Przemysłu i Techniki (pol.). [dostęp 11 listopada 2009].

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kopalnia Węgla Kamiennego Julia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy