Krąpiel pierzastodzielna


Krąpiel pierzastodzielna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krąpiel pierzastodzielna (Tacca leontopetaloides (L.) Kuntze) – gatunek wieloletnich, ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny krąpielowatych (Taccaceae), występujący w Afryce, Azji, Australii i Oceanii[2], zasiedlający wybrzeża oraz stale lub okresowo wilgotne obszary nizinne, głównie lasy. Komórki tych roślin posiadają 30 chromosomów, tworzących 15 par homologicznych[3].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Średniej wielkości rośliny zielne.
Łodyga
Masywne, bulwiaste, kuliste lub wydłużone kłącze. Łodyga kwiatonośna tworzy bezlistny głąbik.
Liście
Wszystkie liście wyrastają odziomkowo, są duże i ogonkowe.
Kwiaty
Kwiaty obupłciowe, promieniste, górne, 6-pręcikowe, szypułkowe, zebrane w baldachopodobną wierzchotkę, wyrastającą na bezlistnym głąbiku. Kwiatostan wsparty jest podsadkami, tworzącymi pokrywę, i licznymi, nitkowatymi, opadającymi przysadkami. Okwiat pojedynczy, sześciolistkowy. Pręciki położone w 2 okółkach. Nitki pręcików krótkie, płaskie, tworzące łącznie z szerokimi łącznikami pylników rodzaj kapturka nad zgiętymi główkami pręcika. Główki pręcików skierowane do wewnątrz kwiatu, otwierające się przez podłużną szczelinę. Słupek synkarpiczny, zbudowany z 3 owocolistków. Zalążnia jednokomorowa, o ścianach tworzących 6 żeberek[3].

Zastosowania | edytuj kod

Rośliny spożywcze

Już w starożytności kłącza tej rośliny były ważnym źródłem skrobi, której zawierają nawet do 30%. Gatunek ten był niegdyś podstawową rośliną pokarmową dla mieszkańców Polinezji[4]. Obecnie jest nadal uprawiany jako roślina spożywcza, aczkolwiek w coraz mniejszym stopniu, głównie przez rdzenną ludność Indii, Australii i Oceanii. Gorzkie garbniki[5] zawarte w kłączach usuwane są przez wielokrotne płukanie w świeżej wodzie[6] lub gotowanie[7]. Pozyskiwana skrobia dodawana jest do potraw tak jak mąka ziemniaczana[6]. W handlu mączka ta znana jest jako "krochmal tacca", "arrow-root wschodnioindyjski" oraz "arrow-root tahitański"[4]. Na Jawie wyrabia się z niej słone ciasteczka deserowe. W Wietnamie jest często stosowanym dodatkiem do pieczywa. Na Nowej Gwinei sporządza się z tej mączki miękkie placki, pieczone owinięte w liście[7]. Krąpiel pierzastodzielna w rejonie upraw łatwo dziczeje i w efekcie rozprzestrzenia się wokół osad, utrzymuje się także w obrębie porzuconych dawniej pól. Jest przysmakiem swobodnie wypasanej trzody i dlatego zwana bywa zwyczajowo "świńską rzepą"[7].

Rośliny lecznicze

W ajurwedzie kłącze tej rośliny jest stosowane jako środek ściągający, wiatropędny i przeciwrobaczy w takich schorzeniach jak hemoroidy, hemofilia, choroba wrzodowa, kolka, powiększenie śledziony, wymioty, astma oskrzelowa, zapalenie oskrzeli, słoniowacizna i helmintoza. W badaniach potwierdzono w tym surowcu obecność fitosterolu (beta-sitosterolu), alkoholu cetylowego i taccaliny[10].

Przypisy | edytuj kod

  1. Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001 (z późn. zm.). [dostęp 2011-02-16].
  2. a b Rafael Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-02-16].
  3. a b K. Kubitzki: Taccaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 425-428. ISBN 3-540-64060-6. (ang.)
  4. a b Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 356-357, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2. (pol.)
  5. J. G. Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002, s. 218. ISBN 83-7311-378-9. (pol.)
  6. a b Peter Hanelt, R. Büttner, Rudolf Mansfeld: Mansfeld's encyclopedia of agricultural and horticultural crops (except ornamentals). Berlin ; New York: Springer, 2001, s. 2175. ISBN 978-3-540-41017-1. (ang.)
  7. a b c J. i K. Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Poznań: Bogucki Wydawnictwo naukowe, 2008, s. 547-548. ISBN 978-83-61320-17-3. (pol.)
  8. Janette Brand Miller, Keith W. James, Patricia M. A. Maggiore: Tables of composition of Australian aboriginal food. Canberra, ACT: Aboriginal Studies Press, 1993, s. 109-110. ISBN 978-0-85575-242-2. (ang.)
  9. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  10. C. P. Khare: Indian medicinal plants. New York: Springer, 2007, s. 642. ISBN 978-0-387-70637-5. (ang.)
Na podstawie artykułu: "Krąpiel pierzastodzielna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy