Krasnystaw


Na mapach: 50°59′02″N 23°10′11″E/50,983889 23,169722

Krasnystaw w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krasnystawmiasto w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, przy ujściu rzeki Żółkiewki do Wieprza. Położone na terenie Działów Grabowieckich i Wyniosłości Giełczewskiej.

Herb miasta przedstawia dwie ryby (karpie), które znajdują się na niebieskim tle. Umiejscowione one są naprzemianlegle, jedna nad drugą. Natomiast flaga Krasnegostawu jest prostokątną, żółtą tkaniną z umieszczonym na środku herbem miasta. Miejscowość posiada swój hejnał.

Krasnystaw położony jest na historycznej Rusi Czerwonej, w dawnej ziemi chełmskiej[3]. Miasto królewskie lokowane w 1394 roku, do czasu rozbiorów w granicach województwa ruskiego[4]. Krasnystaw uzyskał prawo składu w 1525 roku[5].

Według danych z 2016 roku, miasto miało 18 980 mieszkańców.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Herb miasta przy wjeździe do Krasnegostawu

Krasnystaw znajduje się na terenie Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych oraz fragmencie Grabowiecko-Strzeleckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 42,13 km²[6].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 17, która jest częścią międzynarodowej drogi E372. Przebiega tędy również linia kolejowa nr 69 z przystankami: Krasnystaw Fabryczny, Krasnystaw Miasto, obsługującymi pociągi osobowe m.in. do Lublina i Zamościa[7].

 Osobny artykuł: Linia kolejowa Bełżec Wąskotorowy – Trawniki Wąskotorowe.  Zobacz też: Krasnystaw (stacja kolejowa)Krasnystaw Wąskotorowy.

Odległości do najbliższych miast w linii prostej:

Struktura powierzchni | edytuj kod

Według danych z 2007 Krasnystaw zajmował 4207 ha[8], w tym:

Historia | edytuj kod

Zygmunt Vogel„Widok zamku w Krasnymstawie (1794)

Miasto zostało założone na gruntach wsi Szczekarzew. Prawa miejskie otrzymało w akcie Władysława Jagiełły sporządzonym w Krakowie 1 marca 1394[9]. W XV wieku dzięki położeniu na trakcie handlowym Pomorze-Lublin-Lwów nastąpił rozwój miasta. W 1525 Krasnystaw otrzymał prawo składu soli i miodu. W 1554 roku miasto uzyskało przywilej de non tolerandis Judaeis[10].Stanowił on także ośrodek handlu zbożem i rzemiosła. W latach 1490–1826 był on siedzibą biskupów chełmskich. Po likwidacji diecezji chełmskiej i utworzeniu diecezji lubelskiej w 1805 Krasnystaw funkcjonował również jako stolica diecezji lubelskiej. Pełnił również funkcję starostwa grodowego i w związku z tym, za czasów I Rzeczypospolitej miały tu miejsce sądy szlacheckie: ziemski i grodzki[11].

Edward Gorazdowski – Krasnystaw (1871)

W połowie XVII wieku, w czasie wojen polsko-szwedzkich, zniszczono zamek i mury miejskie. Od 1795 miasto znajdowało się w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim (zabór rosyjski). Podczas powstania styczniowego jazda polska odniosła tu zwycięstwo atakując garnizon rosyjski. W XIX wieku miasto stanowiło ośrodek usługowy.

Podczas I wojny światowej, miasto w latach 1914-1916 było trzykrotnie zdobywane i w wyniku tego zostało kompletnie zniszczone na skutek walk między wojskami austriackimi i rosyjskimi[12]. Wg relacji miasto było zniszczone w 3/4 i jego stan był katastrofalny. Wg danych prezentowanych na Zjeździe Przedstawicieli Miast i Miasteczek w dniach 8 i 9 września 1917 r. zorganizowanym przez Wydział Budowlany Głównego Komitetu Ratunkowego i Rady Miejskiej Lublina aż 380 budynków w Krasnymstawie zostało spalonych w wyniku działań wojennych[12]. Było to jedno z najbardziej zniszczonych miast na terenie okupowanym przez Austro-Węgry[12]. W 1916 do Krasnegostawu doprowadzono kolej. W 1922 roku rozpoczęto odbudowę spalonego ratusza.

II wojna światowa | edytuj kod

We wrześniu 1939 miały tu miejsce walki z armią niemiecką, w których zginęło ok. 150 polskich żołnierzy. 18 września-19 września 1939 toczyły się tu walki 39. dywizji piechoty i brygady kawalerii z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi.

Podczas okupacji hitlerowskiej (1940–1942) w mieście znajdowało się getto, w którym zamknięto ok. 4 tys. osób narodowości żydowskiej. Getto znajdowało się przy ul. Grobla i miało charakter przejściowy, po kilku miesiącach ludność została przetransportowana do obozu w Izbicy i ośrodka zagłady w Bełżcu (ok. 2 tys. osób). W mieście znajdowało się także więzienie, w którym Niemcy rozstrzelali 395 osób (1939–1944).

W okolicy działała także partyzantka (1940–1944) – AK, BCh, GL, AL, NOW-NSZ. Partyzanci m.in.: uwolnili ok. 300 więźniów z miejscowego więzienia (1943) i zniszczyli 26 pociągów niemieckich (wiosną 1944). Krasnystaw został wyzwolony przez żołnierzy Armii Radzieckiej.

Okres powojenny | edytuj kod

W latach 1944–1950 na terenie Krasnegostawu i okolic działała partyzantka antykomunistyczna. 5 stycznia 1946 r. w czasie zabawy urządzonej w budynku zarządu miejskiego wrzucono dwa granaty. Zginęły 3 osoby a 11 zostało rannych[13].

W okresie Polski Ludowej nastąpił gwałtowny rozwój miasta. W okresie powojennym założono w mieście wodociąg. W 1951 roku oddano do użytku pierwszą inwestycję przemysłową w mieście – Fermentownię Tytoniu. W 1969 roku zbudowano Zakłady Wyrobów Sanitarnych zatrudniające ok. 800 osób. W latach siedemdziesiątych powstały tu m.in Zakłady Przemysłu Odzieżowego (filia warszawskiej „Cory”), Proszkownia Mleka i Cukrownia „Krasnystaw” (w momencie budowy największy tego typu zakład w kraju).

W 1971 roku zapoczątkowano tradycję organizowania „Chmielaków Krasnostawskich”[14].

W latach 1919–1975 i od 1999 Krasnystaw jest siedzibą powiatu.

Plac 3 Maja

Zabytki | edytuj kod

Barokowy kościół pojezuicki św. Franciszka Ksawerego Kościół św. Franciszka Ksawerego wraz z kolegium pojezuickim – obecnie Muzeum Regionalne i Biblioteka publiczna Macewa na cmentarzu żydowskim
  • Zespół klasztoru jezuitów:
    • kościół św. Franciszka Ksawerego w stylu barokowym, z wystrojem (sztukateria, polichromia);
    • kolegium jezuickie z 1720 (w 1730 i 1902 rozbudowane, 2008 całkowity remont i przebudowa), styl barokowy – obecnie muzeum, biblioteka publiczna i Młodzieżowy Dom Kultury im. Marii Konopnickiej;
  • Pałac biskupi z pierwszej połowy XVII wieku ufundowany przez bp. Stanisława Gomolińskiego;
  • Budynek seminarium (1719–1739) – przebudowany w XIX i XX wieku;
  • Zespół klasztoru augustianów:
    • budynki z XIV i XVII wieku (obok zabudowań do 1816 stał zamek):
      • kościół powstały ok. 1458, ufundowany przez Władysława Jagiełłę, zniszczony podczas najazdu tatarskiego, odbudowany w 1458. Przebudowany w 1826 i 1951. Kościół zachował swoją bryłę i oszkarpowane prezbiterium;
      • klasztor powstały w drugiej połowie XVII wieku. W październiku 1696 został w nim pochowany ks. bp Stanisław Jacek Święcicki;
    • budynki powstałe po 1826 – w 1826 rząd carski odebrał augustianom stary kościół i klasztor. W ramach rekompensaty powstały nowe zabudowania:
  • Synagoga;
  • Cmentarz żydowski;
  • Ratusz miejski z okresu międzywojennego.
  • Dwór w zespole dworsko-folwarcznym przy ul. Sikorskiego 10, drewniany, wzniesiony w 1 poł. XIX w., gdy administratorami dóbr byli Marianna i August Kiccy. Wyróżnia się zwartą bryłą o przysadzistych proporcjach, z charakterystycznym portykiem kolumnowym od frontu i wydatnym dachem naczółkowym, pierwotnie poszytym gontem. Oprócz niewątpliwych walorów architektonicznych, ma dużą wartość historyczną, gdyż jest jedyną zachowaną siedzibą starostów na terenie chełmszczyzny.
  • Stanowisko archeologiczne w miejscu nieistniejącego zamku w Krasnymstawie, wzniesionego w XIV wieku;

W mieście znajduje się także Muzeum Regionalne, zawierające zbiory z dziedzin takich jak m.in.: etnografia, historia, numizmatyka, sztuka i archeologia.

Rosnący na rynku klon jesionolistny został zgłoszony przez Krasnostawski Ruch Ekologiczny „VIRIDIS” do ogólnopolskiego konkursu Drzewo Roku 2018 i zajął I miejsce[15].

Demografia | edytuj kod

Dane z 31 grudnia 2006[16]:

Bezrobocie w powiecie krasnostawskim wynosi 11,7% dane z czerwca 2008.

  • Piramida wieku mieszkańców Krasnegostawu w 2014 roku[2].


Gospodarka | edytuj kod

W Krasnymstawie dominuje przemysł spożywczy:

Znajdują się tam także przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją:

Chmielaki Krasnostawskie | edytuj kod

Ulica Okrzei

Od 1971[17] w mieście organizowane jest Ogólnopolskie Święto Chmielarzy i Piwowarów „Chmielaki Krasnostawskie”. Festiwal odbywał się na początku września i trwał trzy dni, obecnie Chmielaki odbywają się pod koniec sierpnia i również trwają 3 dni.

Organizowane są w tym czasie koncerty podzielone na kategorie, m.in. Chmiel Rock, Cersanit Jazz, występy kapel ludowych oraz inne imprezy towarzyszące. Co roku przez ulice miasta przechodzi korowód chmielakowy składający się z uczniów miejscowych szkół. Od 2005 świętu towarzyszy Konsumencki Konkurs Piw oraz wybierana jest Najlepsza Karczma Piwna (konkurs na najciekawszy ogródek piwny prezentowany podczas Chmielaków)[18].

Honorowi obywatele | edytuj kod

  • 1994 – Ryszard Rabiega, Wacław Sennik[19];
  • 1995 – Wiltrud Wessel[20];
  • 1997 – ks. Piotr Kimak[21];
  • 2004 – ks. Ryszard Winiarski[22];
  • 2017 – Kazimierz Stołecki[23].

Złote Karpie | edytuj kod

Złote Karpie[24] – honorowe wyróżnienie przyznawane od 1998 osobom przyczyniającym się do rozwoju miasta (zawodowo, artystycznie lub społecznie). Jest ono wręczane podczas Dni Krasnegostawu. Zostało ono nadane następującym osobom:

  • 1998 – ks. Piotr Kimak, Tadeusz Badach, Bronisława Żuk
  • 1999 – ks. Ryszard Winiarski, Jan Ćwirta, Maria Gleń
  • 2000 – Wanda Gałan, Edward Polski, Mariusz Dubaj
  • 2001 – Scholastyka Pawlak-Trochim, Czesław Typiak, Jan Henryk Cichosz
  • 2002 – Janusz Korczyński, Jan Bąk, Edward Kawęcki
  • 2003 – Władysław Fedorowicz, Zygmunt Kapuścik, Mieczysław Pawelec
  • 2004 – Lidia Genowefa Kosmowska, Jadwiga Ściepko, Ludwik Kafarski
  • 2005 – Janusz Salitra
  • 2006 – Maurycy Bobel, Stanisław Woźniak, ks. Waldemar Taracha, Edward Kyc
  • 2007 – Bożena Pachla, Henryk Petla, Kazimierz Ruszniak
  • 2008 – ks. Henryk Kapica, Tadeusz Kiciński
  • 2009 – ks. Roman Skowron, Wiesław Brodowski
  • 2010 – Piotr Matej, Andrzej Aleksander Woźniak
  • 2011 – Grzegorz Brodzik, Urszula Hus
  • 2012 – Ewa Justyna Magdziarz, Jerzy Żuk
  • 2013 – Janusz Mazurek, Marek Wereszczyński
  • 2014 – Dariusz Pylak, Andrzej Leńczuk, Małgorzata Sroczyńska i Piotr Sroczyński
  • 2015 – Andrzej Misiura
  • 2016 – Irena Iwańczyk
  • 2017 – Leszek Janeczek
  • 2018 – Wiesław Krajewski
  • 2019 – Małgorzata Antoniak

Edukacja | edytuj kod

I Liceum Ogólnokształcące
  • 1 żłobek
  • 5 przedszkoli
  • 4 szkoły podstawowe
  • 4 gimnazja
  • 2 licea ogólnokształcące
  • 1 prywatna społeczna/prywatna
  • 2 technika
  • 1 szkoła muzyczna I i II stopnia
  • 2 zasadnicze szkoły zawodowe
  • 2 policealne szkoły dla dorosłych

Administracja | edytuj kod

Krasnystaw jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[25].

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sport | edytuj kod

Działające kluby:

  • Start Krasnystawpiłka nożna
  • Luks Kinga Krasnystaw – piłka nożna kobiet
  • UKS Jedynka Krasnystaw – piłka nożna
  • KKS Sokół Krasnystaw – taekwondo
  • LMKS Krasnystaw – zapasy
  • MKS Junior Krasnystaw – pływanie
  • Klub Szachowo-Warcabowy Krasnostawianie
  • UKS Rocky Krasnystaw – boks
  • Klub Brydża Sportowego
  • Klub K1-TC – Kick Boxing
  • Klub Karate Kyokushin Krasnystaw – Kyokushin
  • KPS Krasnystaw – siatkówka

Miasta partnerskie | edytuj kod

Budynek sejmiku – siedziba Urzędu Miasta

Przedstawiciele administracji Krasnegostawu podpisali dwustronne umowy o przyjaźni z miastami partnerskimi z 4 państw[27]:

Sołectwa miasta | edytuj kod

Krasnystaw – przedmieścia

W skład sołectw Krasnegostawu wchodzą: Przedmieście Zastawie, Kolonia Krakowskie Przedmieście, Krakowskie Przedmieście, Przedmieście Lubańki, Przedmieście Zakręcie, Kolonia Góry, Przedmieście Góry[28].

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. http://lublin.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_lubelskie/portrety_gmin/powiat_krasnostawski/gmina_krasnystaw-miasto.pdf.
  2. a b Krasnystaw polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Juliusz Willaume (red.): Ziemia Chełmska. Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1961, s. 51.
  4. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 168.
  5. Stan Lewicki, Historja handlu w Polsce na tle przywilejów handlowych: (prawo składu), Warszawa 1920, s. 137.
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2009-08-20. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
  7. Generator plakatowych rozkładów jazdy pociągów, w tym dla przystanku Krasnystaw Miasto.
  8. Krasnystaw w liczbach. Urząd Miasta Krasnystaw. [dostęp 21 października 2008]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  9. Kazimierz Stołecki, Krasnystaw – rys historyczny, Puławy 2008, s. 49.
  10. Maurycy Horn, Żydowski ruch osadniczy w miastach Rusi Czerwonej, w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, 1974, nr 2 (90), s. 11.
  11. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  12. a b c STRATY I ZNISZCZENIA PONIESIONE W ZABYTKACH NIERUCHOMYCH W OKRESIE I WOJNY ŚWIATOWEJ NA OBSZARZE WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO (W JEGO AKTUALNYCH GRANICACH) - PDF Darmowe pobieranie, docplayer.pl [dostęp 2019-12-17] .
  13. Konstanty Prożogo "Chełm i okolice", Sport i Turystyka 1981, ISBN - 83-217-2335-7, str. 83
  14. Konstanty Prożogo "Chełm i okolice", Sport i Turystyka 1981, ISBN - 83-217-2335-7, str. 83
  15. O konkursie. Klub Gaja (dostęp: 2018-07-19).
  16. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  17. Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549, ​ISBN 83-01-13357-0​ t. 1-30.
  18. Urząd Miasta Krasnystaw, Chmielaki Krasnostawskie (dostęp: 13 marca 2008).
  19. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXIX/220/94 z dnia 29 kwietnia 1994.
  20. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XIII/75/95 z dnia 26 czerwca 1995.
  21. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXVIII/251/97 z dnia 6 listopada 1997.
  22. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XVIII/147/2004 z dnia 24 czerwca 2004.
  23. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXII/192/2017 z dnia 02.II.2017.
  24. Urząd Miasta Krasnystaw, Złote Karpie (dostęp: 24 stycznia 2018).
  25. Członkowie. Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06].
  26. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-11-06] .
  27. Miasta partnerskie. Urząd Miasta Krasnystaw. [dostęp 2019-06-26].
  28. Urząd Miasta Krasnystaw, Sołectwa miasta Krasnystaw (dostęp: 13 marca 2008).

Bibliografia | edytuj kod

  • Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549–550, ​ISBN 83-01-13357-0​ t. 1-30.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Krasnystaw" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy