Kremacja


Kremacja w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 15 sie 2020. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kremacja hinduistyczna na wyspie Bali

Kremacja (łac. cremare „spalić”), ciałopalenie – forma pogrzebu zwłok zmarłego, polegająca na spaleniu ciała, znana i uznawana przez wiele religii.

Spis treści

Techniczne aspekty kremacji | edytuj kod

Proces kremacji | edytuj kod

Nowoczesna kremacja przeprowadzana jest w piecu kremacyjnym – co najmniej dwukomorowym, którego konstrukcja oparta jest na zasadzie wielokrotnej rekuperacji ciepła, tak usytuowanym i zorganizowanym urządzeniem wprowadzającym, aby rodzina i osoby bliskie miały możliwość, na swoje życzenie, bezpośrednio obserwować wprowadzenie zwłok.

Piec może być zasilany olejem opałowym, gazem ziemnym lub LPG. Proces spalenia odbywa się w pełni automatycznie, a nad jego przebiegiem, czasem trwania i związaną z nim emisją spalin czuwa zintegrowany sterownik PLC – jedynie w starszych modelach operator steruje manualnie pracą pieca za pomocą panelu sterowniczego – nowe piece są wyposażone w ciekłokrystaliczny ekran dotykowy zamontowany bezpośrednio na piecu – dzięki czemu nie jest potrzebne dodatkowe centrum sterownicze dla pieca i filtrów spalin.

Spaliny z procesu kremacji przed wydostaniem się do środowiska są dopalane w specjalnej komorze i przez odpowiedni ceramiczny kanał spalinowy, w którym utrzymywana jest temperatura 850 °C i do którego dostarczane są właściwe proporcje tlenu. Tak dopalone spaliny są przekazywane do komina lub opcjonalnie do odpowiednich filtrów. Możliwy jest odzysk ciepła z procesu kremacji, co jest uzasadnione ekonomicznie w przypadku dużych odbiorców (np. sieć ciepłownicza miejsca lub kompleksy sportowe), ale nie zawsze jest to praktykowane ze względów etycznych[1].

Prochy osoby skremowanej po spaleniu są jeszcze rozdrabniane w odrębnym urządzeniu, przed umieszczeniem ich w urnie[2]. Na etapie obróbki prochów wyciągane są też ewentualne elementy metalowe lub implanty[3]. W starszych piecach granulator był zintegrowany z piecem, jednak ze względu na bezpieczeństwo operatorów, jak i ochronę środowiska, ustawodawcy wielu państw europejskich żądają rozdzielenia tych funkcji. Piec podczas przeprowadzenia kremacji zużywa od 12 kg do 30 oleju opałowego, lub od 10 do 30 m³ gazu ziemnego.

W Europie są jeszcze piece ogrzewane energią elektryczną, takie piece ma w swej ofercie jeden z europejskich producentów pieców kremacyjnych.

Piece kremacyjne a krematoryjne | edytuj kod

Przyjęte jest rozgraniczenie określeń „kremacyjne” i „krematoryjne”, sprowadzające się do tego, że mówiąc o akceptowanych w naszej kulturze urządzeniach służących do spopielania ciała ludzkiego, czyli takich, w których przeprowadzana była lub jest kremacja wyłącznie jednej osoby, używane jest pojęcie pieca lub urządzenia „kremacyjnego”, w odróżnieniu od urządzeń lub pieców „krematoryjnych”, stosowanych chociażby przez Niemców w czasie II wojny światowej, gdzie spalano zwłoki wielu osób równocześnie[potrzebny przypis].

Piecem krematoryjnym jest więc każdy piec, w którym możliwe jest równoczesne spalenie więcej niż jednych zwłok. Również współcześnie w niektórych krajach dopuszczalne jest stosowanie pieców krematoryjnych, gdzie ze względów ekonomicznych równocześnie spalane są ciała kilku osób umarłych – ze względów kulturowych jest to powszechnie akceptowane jedynie w niektórych krajach azjatyckich, wyjątkowo w Niemczech, ale w piecach o specjalnej trójkomorowej konstrukcji[potrzebny przypis].

Generalnie w Europie nie jest akceptowane wykorzystanie pieców krematoryjnych, ale również przepisy dotyczące ochrony środowiska nie pozwalają na montaż amerykańskich lub azjatyckich pieców krematoryjnych na terenie Europy – z wyjątkiem obszaru Polski, Ukrainy, Bułgarii i dwóch republik bałtyckich, gdzie kwestia ta nie została jeszcze uregulowana przez ustawodawcę. Głównym powodem jest brak w piecach krematoryjnych komory dopalającej – jako odrębnego przedziału, gdzie dopalane są jedynie spaliny, brak filtrów eliminujących emisję szkodliwych substancji oraz nieskuteczny pomiar zawartości tlenu w komorze spalania i emitowanych spalinach.

Polskie prawo | edytuj kod

Zgodnie z artykułem 12 i 16 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1473), zmarłych można pochować przez złożenie w grobach ziemnych, murowanych lub katakumbach bądź zatopienie w morzu. Szczątki pochodzące ze spopielenia zwłok mogą być przechowywane także w kolumbariach. W szczególnych przypadkach, gdy zgon nastąpił na okrętach będących na pełnym morzu, zwłoki wręcz powinny być pochowane przez zatopienie w morzu. Prochy zatem nie mogą być rozsypywane[4]. Za naruszenie przepisów tej ustawy grozi kara grzywny do nawet 5 tys. złotych lub kara aresztu do 30 dni (art. 18). W 2005 r. przygotowywane były przynajmniej trzy projekty nowej ustawy o cmentarzach[5]. Do roku 2020 żaden z nich nie został dalej procedowany.

Zakazy prawne | edytuj kod

Obecne polskie prawo nie zezwala na:

  • przechowywanie urny z prochami w innym miejscu niż na cmentarzu (czy to w niszy urnowej, pochowanej w grobie urnowym, czy pochowanej do tradycyjnego grobu)
  • rozsypywanie prochów osoby zmarłej[6], np. na „polach pamięci” usytuowanych na cmentarzach, czy poza nimi
  • rozsypywanie prochów do morza, można jedynie w nim zatopić zwłoki[7].

Zgodnie z polskim ustawodawstwem nie ma możliwości tworzenia biżuterii z prochów osoby zmarłej, gdyż ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych wymienia zamknięty katalog (numerus clausus) sposobów chowania zwłok.

Statystyki światowe | edytuj kod

Kremacja jest najbardziej rozpowszechnioną formą pochówku w Japonii, gdzie w 2014 roku 99,97% wszystkich pochówków stanowiły kremacje. W Europie kremacja jest najbardziej rozpowszechniona w Szwajcarii – 87,45% pochówków w 2014 roku. W Stanach Zjednoczonych odsetek kremacji w 2014 roku wynosił 46,26%. W latach 2013-2014 w Polsce istniało 38 krematoriów, a odsetek pochówków w formie kremacji wyniósł 16% w 2013 roku i 21% w roku 2014[8][9]. W 2020 roku krematoriów w Polsce jest już ponad 60 a odsetek pochówków kremacyjnych wynosi między 20 a 70% w zależności od regionu kraju[10].

Kremacja w poszczególnych systemach religijnych | edytuj kod

Rekonstrukcja średniowiecznego pochówku ciałopalnego – Wolin, 2009

Religie pierwotne | edytuj kod

Kremacja była powszechną forma pochówku w większości systemów wierzeń pierwotnych, etnicznych. W Europie pochówek ciałopalny był m.in. dominującym w kręgu kultur popielnicowych, również w okresie środkowolateńskim 300 l. p.n.e. do 100 l. p.n.e. (regionalnie do ok. 150 l. p.n.e.). Wśród pochówków ciałopalnych, w których zastosowano kremację można wyróżnić groby popielnicowe z pochowanymi spopielonymi szczątkami ludzkimi w urnie (glinianym naczyniu – popielnicy) i groby jamowe z bezpośrednio wsypanymi spopielonymi szczątkami do jamy grobowej[11].

Słowianie | edytuj kod

W okresie przedchrześcijańskim zmarły odziany w najlepsze szaty, ozdabiany biżuterią, nierzadko wyposażany w różnego rodzaju przedmioty codziennego użytku (czasem nawet w broń), podlegał spaleniu na stosie. Prochy umieszczano w glinianych naczyniach (tzw. popielnicach) i zakopywano w grobach (zwykłych, płaskich lub kurhanach)[12].

Judaizm | edytuj kod

Współczesny judaizm reformowany zgłasza niewielkie zastrzeżenia przeciwko kremacji. Natomiast ortodoksja wysuwa już dużo więcej argumentów przeciwko tej formie pochówku (m.in. kremacja jest pogańską praktyką, której judaizm zawsze się przeciwstawiał; kremacja narusza zakaz uszkodzenia zwłok w jakiejkolwiek formie). Ponadto dyskutuje się nad kwestią, czy skremowane prochy można chować na żydowskich cmentarzach – ortodoksi się temu sprzeciwiają, liberałowie pozwalają, a niektóre gminy żydowskie (np. w Anglii) starają się łączyć oba podejścia i zezwalają na pochówek, jeśli popioły zostaną złożone w trumnie.

Chrześcijaństwo | edytuj kod

Tradycyjnie chrześcijaństwo nie pochwalało kremacji zwłok z kilku powodów: 1) ciało było uważane za uświęcone przez przyjęcie sakramentów[13], 2) ciało stanowiło jedność z zamieszkującą je za życia duszą, 3) kremacja była praktyką rozpowszechnioną w religiach pogańskich, a więc odrzucaną, 4) Jezus został pochowany, a nie skremowany.

Niemniej jednak, kremacja była niekiedy praktykowana w krajach chrześcijańskich już we wczesnym średniowieczu i to na masową skalę w sytuacjach „wyższej konieczności”, np. nagromadzenia dużej liczby zwłok z powodu wojny, zarazy lub klęski głodu. Zwłoki palono, aby uniknąć rozprzestrzeniania się morowego powietrza (tak określano zagrożenie chorobami).

Katolicyzm | edytuj kod

W XVIII w. nasiliły się żądania ze strony racjonalistów, aby pozwolić na kremację. Spowodowało to tylko podkreślenie zakazu kremacji przez Kościół łaciński.

W latach 60. XX w. nastąpiło złagodzenie tego zakazu. W instrukcji De cadaverum crematione Stolica Apostolska pozwoliła na kremację zwłok w wyjątkowych, uzasadnionych ważnymi okolicznościami wypadkach i pod warunkiem, że nie jest ona traktowana jako manifestacja braku wiary w zmartwychwstanie ciał zmarłych[14]. Instrukcja Kongregacji Nauki Wiary wyraźnie stwierdza, że w katolicyzmie odwieczny pobożny zwyczaj chowania ciał zmarłych powinien być podtrzymywany i że kremacja jest obca duchowi katolickiemu:

Musi być dołożona wszelka troska, by wiernie zachował się zwyczaj grzebania zwłok wiernych; dlatego ordynariusze za pomocą odpowiednich wskazówek i napomnień będą się troszczyli o to, aby lud chrześcijański unikał kremacji zwłok i nie wycofał się, z wyjątkiem przypadków prawdziwej potrzeby, z praktyki grzebania, którą Kościół zachował i ozdobił uroczystymi obrzędami[15].

Chrześcijański pogrzeb ciała wyraża wiarę, że nie zostało ono przez śmierć ostatecznie zniszczone, lecz w przyszłości będzie ono wskrzeszone do życia, na wzór zmartwychwstałego ciała Chrystusa. Dlatego zwyczajna liturgia pogrzebu nie może być stosowana w przypadku chowania popiołów. Stwierdziła to Kongregacja ds. Kultu Bożego w styczniu 1977 r.:

Nie chodzi o to, żeby potępić kremację, ale raczej zachować prawdziwość znaku w działaniu liturgicznym. Faktycznie popioły, które są znakiem zepsucia ciała ludzkiego, nie wyrażają odpowiednio charakteru [śmierci] jako zaśnięcia w oczekiwaniu Zmartwychwstania. Poza tym ciało, nie popiół, przyjmuje liturgiczną cześć, bo przez Chrzest stało się świątynią Ducha Świętego[16][17].

Mimo to, od 1997 pozwala się (za zgodą miejscowego biskupa) na odprawianie mszy pogrzebowej nad urną z prochami zmarłego. Współcześnie wiele cmentarzy katolickich posiada specjalnie wydzielone miejsca do pochówku urn z prochami (tzw. kolumbaria)[potrzebny przypis].

W październiku 2011 roku Konferencja Episkopatu Polski wydała zalecenie, aby obrzędy liturgiczne odbywały się nad trumną z ciałem. Spopielenie zwłok i pochowanie urny powinno odbyć dopiero po obrzędach liturgicznych. Dopuszczalne są jednak odstępstwa od tej reguły – sprowadzenie prochów z zagranicy lub trudności w zebraniu rodziny na dwóch uroczystościach[18].

10 listopada 2011 roku Konferencja Episkopatu Polski wydała „List pasterski Episkopatu Polski o szacunku dla ciała zmarłego i obrzędach pogrzebu (w przypadku kremacji)” przeznaczony do odczytania 13 listopada 2011 roku. Biskupi w tym dokumencie zachęcają katolików do tradycyjnej formy pogrzebu, sprzeciwiają się rozsypywaniu prochów w miejscach pamięci oraz przechowywaniu urny z prochami w domu[19].

Prawosławie | edytuj kod

Prawosławie stanowczo zakazuje kremacji (którą uważa za znak niewiary w zmartwychwstanie), ale dopuszcza wyjątki od tej reguły np. zarządzenie władz państwowych lub epidemia. Nie odprawia się żadnych obrzędów religijnych nad zwłokami skremowanymi.

Protestantyzm | edytuj kod

Kościoły protestanckie zaakceptowały kremację znacznie wcześniej niż katolicyzm, ale nie zawsze jednomyślnie. Pierwsze krematoria w krajach protestanckich powstały w latach 70. XIX w., a w 1908 anglikańskie Opactwo Westminsterskie zarządziło przymusową kremację zwłok, grzebanych na swoim terenie[20]. Obecnie większość Kościołów protestanckich (szczególnie te liberalne) akceptuje kremację i nawet rozsypywanie prochów w specjalnych „ogrodach pamięci”.

Inne | edytuj kod

Kremację dopuszczają również Świadkowie Jehowy[21][22]. Do przeciwników kremacji zaliczają się natomiast mormoni.

Islam | edytuj kod

W świecie muzułmańskim nie dyskutuje się o spopielaniu zwłok. Islam jest przeciwny kremacji, m.in. dlatego że po niej ciała nie można ułożyć tak, by było zwrócone w kierunku Mekki, jak nakazuje tradycja.

Buddyzm | edytuj kod

Buddyzm traktuje spopielenie jako okazję do ukazania człowiekowi z całą wyrazistością przemijalności, nietrwałości i bez substancjalności egzystencji. Każda cielesna i duchowa egzystencja podlega przymusowi wędrówki w kręgu narodzin i śmierci. Świadomość tego pomaga człowiekowi nie przywiązywać się do rzeczy i okazywać współczucie wszystkim istotom.

Hinduizm | edytuj kod

Kremacja podstawowa | edytuj kod

  • Znaczenie dokonania kremacji w religii wedyjskiej zaświadczane jest w wedach. Hymny Rygwedy objaśniają, że celem spalenia nie jest całkowite unicestwienie, ale uzyskanie przez zmarłego specjalnej nieśmiertelnej postaci, ciała które umożliwi osiągnięcie krainy przodków[23], zwanej pitryloka.
  • Dla hindusów spopielenie ciała na stosie jest powszechną formą pochówku. Wynika to z przekonania, że ciało jest tylko chwilowym i pełnym cierpienia miejscem przebywania wiecznej duszy (atmana). Zwłoki należy spalić, aby ułatwić duszy osiągnięcie wyzwolenia (moksza). Od tej reguły istnieją wyjątki: nie pali się zwłok dzieci poniżej 5 lat, zwłok sannjasinów oraz zwłok transseksualistów (tzw. hidźra). Popioły oraz zwłoki dzieci z reguły wrzuca się do świętej rzeki lub jeziora, a niespalone ciała sannjasinów i hidźrów są zakopywane w ziemi.

Kremacja podwójna | edytuj kod

  • Dzieła starożytne wskazują, że w uzasadnionych przypadkach dopuszczano możliwość ponownej kremacji wcześniej spalonego ciała lub jego ekwiwalentu[24].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Odzysk ciepła z procesu kremacji, Odzysk ciepła z procesu kremacji [dostęp 2020-04-13] .
  2. Jak przebiega kremacja?, Jak przebiega kremacja? [dostęp 2020-04-13] .
  3. Implanty a kremacja, Implanty a kremacja [dostęp 2020-04-13] .
  4. Rozsypywanie prochów zmarłego - czy można?, Rozsypywanie prochów zmarłego - czy można? [dostęp 2020-04-13] .
  5. Metro: Synu, rozsyp moje prochy – Jakub Stachowiak.
  6. GW: Kościół przeciw rozsypywaniu prochów zmarłych.
  7. Art. 16. ustawy z 1959 1. Ciała osób zmarłych na okrętach będących na pełnym morzu powinny być pochowane przez zatopienie w morzu zgodnie ze zwyczajami morskimi. W przypadkach, kiedy okręt może w przeciągu 24 godzin przybyć do portu objętego programem podróży, należy zwłoki przewieźć na ląd i tam pochować. 2. Wyjątki od przepisów ust. 1 mogą być czynione przez kapitana okrętu z uwzględnieniem wskazań sanitarnych i wojskowych, jeżeli chodzi o okręty wojenne lub inne używane dla celów wojskowych.
  8. P.A.P. Business InsiderP.A.P.B.I. Polska P.A.P. Business InsiderP.A.P.B.I., 12 Gru 17 06:21, 14 626, Kremacyjny biznes w Polsce urósł czterokrotnie, Business Insider, 12 grudnia 2017 [dostęp 2019-10-22]  (pol.).
  9. Pap, 31 Paź 16 08:24, 3 143, W Polsce działa coraz więcej krematoriów. Kościół wciąż preferuje tradycyjny pochówek, Business Insider, 31 października 2016 [dostęp 2019-10-22]  (pol.).
  10. Kremacja w Polsce - dane, Kremacja w Polsce - dane [dostęp 2020-04-13] .
  11. Odry i Węsiory.
  12. Mały słownik kultury dawnych Słowian, Lech Leciejewicz (red.), Warszawa 1972.
  13. Davies & Mates, Cremation, Death and Roman Catholicism, s. 107.
  14. Davies & Mates, op. cit., s. 109 i Artykuł 2301 Katechizmu Kościoła katolickiego.
  15. Suprema Sacra Congregatio S. Officii. Instructio «De cadaverum crematione». „Acta Apostolicae Sedis”. 56 (1964). s. 823 (łac.). 
  16. „Notitiae” 13, 1977, s. 45.
  17. Por. Dariusz Gącik: Kremacja czy grzebanie ciał zmarłych?. W: www.fronda.pl [on-line]. [dostęp 2017-03-29].
  18. Dorota Walencik: Biskupi o małżeństwach mieszanych, kremacji i ruchach intronizacyjnych. ekumenizm.pl, 2011-10-18. [dostęp 2011-10-26].
  19. List pasterski Episkopatu Polski o szacunku dla ciała zmarłego i obrzędach pogrzebu (w przypadku kremacji). Episkopat Polski, 2011-11-10. [dostęp 2011-11-13].
  20. Davies & Mates, Westminster Abbey, s. 423.
  21. Jak chrześcijanie powinni zapatrywać się na kremację?. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 7, 15 czerwca 2014. Towarzystwo Strażnica
  22. Co sądzić o kremacji?. „Przebudźcie się!”, s. 10, 11, marzec 2009. Towarzystwo Strażnica
  23. Joanna Jurewicz, Ascetyczny żar (tapas) w najstarszych tekstach indyjskich, „Przegląd Orientalistyczny” 3-4/2002, s. 172.
  24. I.4. Śmierć Madri i problem podwójnej kremacji ciał Pandi i Madri w „Mahabharacie”. W: Przemysław Szczurek: Sati. Samopalenie wdów indyjskich w najdawniejszych relacjach Wschodu i Zachodu. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2013, s. 149-150, seria: Świat Orientu. ISBN 978-83-63778-15-6.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (kluczowe zdarzenie):
Na podstawie artykułu: "Kremacja" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy