Krościenko nad Dunajcem


Na mapach: 49°26′26″N 20°25′40″E/49,440556 20,427778

Krościenko nad Dunajcem w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krościenko nad Dunajcemwieś w Polsce o charakterze turystyczno-wypoczynkowym w dolinie Dunajca i Krośnicy, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, gminie Krościenko nad Dunajcem[3],u podnóża Pienin, Gorców i Beskidu Sądeckiego. Jest siedzibą gminy Krościenko nad Dunajcem.

Miasto królewskie, położone w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należało do tenuty czorsztyńskiej[4]. Krościenko uzyskało lokację miejską w 1348 roku, zdegradowane w 1934 roku[5].

Spis treści

Integralne części wsi | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Średniowiecze | edytuj kod

Dokładna data założenia miejscowości nie jest znana. Jej powstanie związane jest prawdopodobnie z budową, w latach 1257–1287[8], Zamku Pienińskiego. Według Długosza Krościenko miało istnieć już w roku 1251, wymienione zostało przez niego (pod nazwą Troszczenko) w legendarnym testamencie Wydżgi[9]. Wzmianka o Krościenku pojawia się u Długosza również przy opisie ucieczki Świętej Kingi ze Starego Sącza do Zamku Pienińskiego w trakcie najazdu tatarskiego, w tym przypadku kronikarz posługuje się nazwą Kroszczyenko, a samą osadę nazywa miastem[10]. W przedlokacyjnym mieście był już kościół oraz miało ono własnego plebana, wskazuje na to pominięcie w akcie lokacyjnym rozporządzenia o wyznaczeniu łanu pod budowę kościoła oraz to, że już w latach 1350–1351 krościeński pleban figurował na liście duchownych uiszczających świętopietrze[11]. W roku 1340 parafia krościeńska, należąca wówczas do dekanatu długopolskiego, liczyła 210 osób[12].

W dniu 8 czerwca 1348 roku król Kazimierz III Wielki sprzedał wójtostwo w Krościenku niejakiemu Hadzudowi, a samo miasto lokował ponownie na prawie niemieckim, nadając mu szereg przywilejów i ulg. Miasto otrzymało m.in 20-letni okres wolnizny, a kupcy pochodzący z Krościenka – zwolnienie z opłat celnych w Czorsztynie, Rytrze, Starym Sączu oraz Czchowie[11][13]. W akcie lokacyjnym Krościenko wymienione jest pod nazwą Crosno, co może świadczyć o tym, że pierwotna nazwa osady brzmiała właśnie Krosno.

Lata 1770–1945 | edytuj kod

W roku 1770, na dwa lata przed I rozbiorem Austria dokonała aneksji trzech starostw położonych na terenie Podhala oraz Sądecczyzny (starostwa czorsztyńskie, nowotarskie oraz sądeckie). Dokonano tego pod pretekstem utworzenia i utrzymania kordonu sanitarnego mającego chronić Królestwo Węgier przed epidemią dżumy. Zajęte tereny włączono do Królestwa Węgier[14]. Po roku 1772 Krościenko zostało włączone do zaboru austriackiego i nowo utworzonego kraju koronnego Królestwa Galicji i Lodomerii znanego powszechnie pod nazwą Galicji.

Po śmierci wdowy po ostatnim staroście czorsztyńskim dobra starostwa zostały podzielone na tzw. dominia oraz wystawione na sprzedaż. Dominium krościeńskie w drodze licytacji nabyła rodzina Grossów[15][16]. W skład dominium wchodziły: Krościenko, Grywałd oraz Tylka.

W latach 1855–1867 istniał powiat krościeński z siedzibą w Krościenku. W skład powiatu wchodziły 33 miejscowości m.in.: Szczawnica, Czorsztyn, Kamienica oraz Łącko. W mieście utworzono urząd skarbowy, sąd (przetrwał do roku 1955) oraz urząd pocztowy. W roku 1867 powiat krościeński zlikwidowano, a wchodzące w jego skład miejscowości włączono do powiatów nowotarskiego, sądeckiego oraz limanowskiego[17].

2 maja 1946 roku grupa z oddziału Józefa Kurasia „Ognia” wymordowała pod Krościenkiem 13 Żydów (w tym siedem kobiet i 11 letniego chłopca) zamierzających przekroczyć granicę[18].

Po 1945 roku | edytuj kod

W latach 1973–1982 było częścią, wraz z pobliską Szczawnicą, administracyjnie utworzonego miasta Szczawnica-Krościenko.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Współcześnie miejscowość jest siedzibą gminy Krościenko nad Dunajcem – składa się z trzech sołectw: Krościenko-Centrum, Krościenko-Zawodzie i Kąty-Niwki.

Atrakcje turystyczne | edytuj kod

Krościenko jest miejscowością turystyczną, doskonałą bazą wypadową do wycieczek w Pieniny, Gorce i Beskid Sądecki. W miasteczku znajduje się także jedna z końcowych przystani spływu Dunajcem.

Piesze szlaki turystyczne | edytuj kod

czerwony: RadziejowaPrzehybaDzwonkówka – Krościenko nad Dunajcem – LubańPrzełęcz KnurowskaTurbacz (Główny Szlak Beskidzki) żółty: Krościenko nad Dunajcem – Przełęcz Szopka (dalej niebieskim szlakiem na Trzy Korony) – Schronisko PTTK „Trzy Korony”Sromowce Niżne zielony: Krościenko nad Dunajcem (przez ulicę Trzech Koron) – Czertezik, dalej niebieskim szlakiem Sokolej Perci zielony: Krościenko nad Dunajcem (przez ulicę św. Kingi) – przełęcz Sosnów, dalej niebieskim szlakiem Sokolą Percią na Czertezik albo na Sokolicę.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Obiekty sakralne w Krościenku nad Dunajcem.  Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Krościenku nad Dunajcem.

Związani z Krościenkiem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Krościenkiem nad Dunajcem.

Ciekawostki | edytuj kod

  • Dnia 7 sierpnia 2009 roku z krościeńskiego Rynku startował szósty etap 66. edycji wyścigu kolarskiego Tour de Pologne z metą w Zakopanem. Zaś w 2008 roku, podczas szóstego etapu 65. edycji Tour de Pologne Krościenko nad Dunajcem znajdowało się na trasie przejazdu wyścigu.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. woj. małopolskie >> pow. nowotarski >> gmina Krościenko nad Dunajcem. Wszystkie dane dla miejscowości Krośnienko nad Dunajcem. W: Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 29 czerwca 2015].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-10].
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97.
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 42-43.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  8. J. Nyka, Pieniny. Przewodnik, Wyd. XI Latchorzew 2010, s. 205
  9. Krzan 1988 ↓, s. 16.
  10. Krzan 1988 ↓, s. 17.
  11. a b S. Kołodziejski, A. Siwek, Pieniny- Przyroda i Człowiek, t.9 2006, s. 164
  12. Krzan 1988 ↓, s. 301-302.
  13. Krzan 1988 ↓, s. 67.
  14. Krzan 1988 ↓, s. 122.
  15. Gorce – przewodnik dla prawdziwego turysty. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2011. ISBN 978-83-62460-00-7.
  16. Krzan 1988 ↓, s. 134.
  17. Krzan 1988 ↓, s. 140.
  18. Jerzy Wójcik „Oddział. Między AK i UB - historia żołnierzy „Łazika"” Wielka Litera 2016, ​ISBN 978-83-8032-085-7​, str. 216-232
  19. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .
  20. Kronika. „Nowa Reforma”, s. 3, Nr 198 z 30 sierpnia 1895. 

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Zdjęcie panoramiczne Krościenka nad Dunajcem
Na podstawie artykułu: "Krościenko nad Dunajcem" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy