Kruszwica


Na mapach: 52°40′27″N 18°19′35″E/52,674167 18,326389

Kruszwica w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kruszwica (niem. Kruschwitz[3]) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, leży na Kujawach, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica. Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Miasto położone jest na Pojezierzu Gnieźnieńskim, na północnym brzegu jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych z 1 stycznia 2018 Kruszwica liczyła 8 926 mieszkańców[1].

W 2012 roku obchodziło jubileusz 590-lecia nadania praw miejskich.

Kruszwica jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, handlowym i kulturalnym regionu. Znajdują się tu zakłady przemysłu spożywczego. Ogromną rolę w życiu miasta odgrywa turystyka, związana z początkami polskiej państwowości.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Kruszwica jest położona w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego w powiecie inowrocławskim nad jeziorem Gopło. Gmina Kruszwica graniczy z 8 gminami. Miasto zamieszkuje około 9 tys. mieszkańców na powierzchni 6,64 km² i leży w niewielkich odległościach do ważnych ośrodków regionu, na ważnym szlaku komunikacyjnym. Rzeźba terenu jest płaska. W sąsiedztwie Kruszwicy mieszczą się duże obszary leśne.

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Kruszwicy. Stała ekspozycja w Mysiej Wieży – przedstawia wczesną historię miasta

Legendy mówią o Popielu, którego zjadły myszy, ubogim Piaście Kołodzieju (protoplaście dynastii Piastów), a także o państwie królowej Goplany.

Ze źródeł historycznych pochodzą poniższe informacje. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z neolitu – ok. 3900–1800 p.n.e., na ok. 500 rok p.n.e. datuje się gród na Ostrowie Rzępowskim (obecnie Półwysep Rzępowski). Osadnictwo na tym terenie było podyktowane żyznością gleb, bogactwami naturalnymi i dogodnym położeniem geograficznym. Rozwojowi Kruszwicy sprzyjało położenie na „szlaku bursztynowym” i na szlaku z Wielkopolski na Ruś. Szlak wodny prowadzący od Warty, poprzez jezioro Gopło do Wisły był dodatkowym atutem Kruszwicy. Kruszwica w tym czasie była niewielką osadą o charakterze otwartym. Najprawdopodobniej głównym grodem plemienia Goplan była silnie broniona osada w Mietlicy, położona ok. 20 km w kierunku południowym od Kruszwicy. W IX wieku plemię Goplan zostało włączone do państwa Polan. Dlatego w X i XI wieku Kruszwica stała się znaczącym ośrodkiem miejskim z grodem na wyspie, gdzie rezydowali polscy królowie i książęta. Bujny rozkwit zachwiało spalenie miasta przez księcia Władysława Hermana w 1096, kiedy to gród uwikłany był w konflikt, udzielając schronienia zbuntowanemu Zbigniewowi. Jednak w XII i do połowy XIII wieku nastąpił ponowny rozwój miasta i wzrost liczby mieszkańców. Od końca XII wieku gród był siedzibą kasztelanii kruszwickiej. W tym okresie zbudowano romańską kolegiatę św. Piotra i Pawła oraz kościół grodowy św. Wita. W XII wieku powstały także kolejne kościoły: szpitalny pod wezwaniem św. Gotarda i miejski św. Klemensa. W tym też czasie Kruszwica była najprawdopodobniej siedzibą biskupa kujawskiego. Biskupstwo to ustanowiono ok. roku 1123-1124 podczas legacji Idziego z Tuskulum. Pierwszym biskupem noszącym przydomek „kruszwicki” był pochodzący z Niemiec Swidgier. Czasy Bolesława Krzywoustego i Bolesława Kędzierzawego były pomyślne dla Kruszwicy, jednak od roku 1271 następuje upadek. W tym roku Bolesław Pobożny spalił miasto.

Most zwodzony prowadzący do zamku
  • w XIV następowało podnoszenie się grodu z ruin
  • 1332-1337 gród pozostawał we władaniu Krzyżaków
  • w latach 1350–1355 z rozkazu Kazimierza Wielkiego wzniesiono zamek (z „Mysią Wieżą”) – siedzibę kasztelani i starostwa
  • w XIV w. stała się siedzibą sądów: ziemskiego i grodzkiego[4]
  • w 1422 roku Władysław Jagiełło nadał Kruszwicy magdeburskie prawa miejskie[5], poprzednia lokacja na zachodnim brzegu Gopła dokonana prawdopodobnie w 1303 przez księcia kujawskiego i łęczyckiego nie powiodła się
  • potop szwedzki – zniszczenie miasta, spalenie zamku
  • 5 sierpnia 1772 – włączenie do zaboru pruskiego w wyniku I rozbioru Polski
  • 3 stycznia 1919 – wyzwolenie Kruszwicy w powstaniu wielkopolskim

W wyniku I rozbioru polski w 1772 r. Kruszwica włączona została do zaboru pruskiego. Przez cały okres panowania pruskiego piastowski gród był dla Polaków symbolem patriotyzmu i polskości. Miasto systematycznie, lecz powoli rozwijało się. Koniec XIX w. był dla Kruszwicy zdecydowanie korzystny, gdyż oddano do żeglugi uregulowaną Noteć, która połączyła Kruszwicę z Kanałem Bydgoskim. W mieście wybudowano także cukrownię. Okres międzywojenny to dalszy rozwój miasta, w szczególności poczyniono duże inwestycje w sektorze rolno-spożywczym. Tendencja została zachowana i w latach 1952–1956 wybudowano zakłady przemysłu tłuszczowego oraz Wytwórnia Win i Przetworów Owocowo-Warzywnych[6].

W czerwcu 1960 r. odbyły się w Kruszwicy uroczystości które inaugurowały ogólnokrajowe obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Zabytki | edytuj kod

Romańska Kolegiata św. Piotra i Pawła Ruiny zamku z pozostałą Mysią Wieżą Kamienice na rynku w Kruszwicy
  • Ruiny późnogotyckiego zamku z pozostałą Mysią Wieżą, basztą o wysokości 32 m, z której rozpościera się widok na miasto i jezioro Gopło[7];
  • Kolegiata św. Piotra i Pawła z 1120–1140 w stylu romańskim, później wielokrotnie przebudowywana, między innymi w latach 1856–1859, pierwotny kształt romański nadano jej w latach 1954–1956 w trakcie prac konserwatorskich pod kierunkiem prof. Jana Zachwatowicza;
  • Stare Miasto – wraz z rynkiem i zabytkowymi kamienicami;
  • kościół kopułowy św. Teresy od Dzieciątka Jezus z 1922 w Rynku według projektu Stefana Cybichowskiego;
  • zabudowania cukrowni z XIX wieku;
  • grodzisko wczesnośredniowieczne na południowym końcu Półwyspu Rzępowskiego.
  • Stary budynek przystani Klubu Wioślarskiego „Gopło”, który w 2011 roku obchodził swoje 100-lecie.

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Kruszwicy w 2014 roku[8].


Według danych GUS z 30.06.2015 roku miasto miało 9035 mieszkańców[9].

Części miasta | edytuj kod

Osiedle Zagople

Osiedla kruszwickie:

Architektura w Kruszwicy jest bardzo zróżnicowana. Są tu budowle średniowieczne i zabytki z późniejszego okresu. Dodatkowo znajdują się tu osiedla bloków mieszkalnych.

Gospodarka | edytuj kod

Zakłady Tłuszczowe w Kruszwicy Cukrownia Kruszwica

Kruszwica jest ośrodkiem przemysłowo-rolniczym z dobrze rozwiniętym przemysłem spożywczym. Położenie miasta w czystym rejonie o dobrze rozwiniętym rolnictwie spowodowało znaczny rozwój przemysłu spożywczego opartego o miejscowe rolnictwo. Ogółem zarejestrowanych jest ponad 1095 podmiotów gospodarczych. W mieście do większych zakładów należą:

W części miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Kruszwica[10].

Miasto posiada rozwiniętą infrastrukturę komunalną, jest zgazyfikowane, zelektryfikowane, istnieją wodociągi, oczyszczalnia ścieków. W mieście istnieje rozwinięty handel, usługi, znajdują się sklepy, hurtownie, warsztaty, biura. Istnieją dwie placówki poczty, komenda policji, hotele, restauracje, apteki, stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów, kafejki, puby, kluby, pizzerie, bary. W Kruszwicy jest ulokowanych wiele marketów. Znajdują się tu dwa sklepy sieci Mila, Biedronka, Lidl oraz market Intermarché do tego wiele innych średnich i mniejszych sklepów. Miasto jest zapleczem usługowo-handlowym dla całej gminy Kruszwica oraz okolicznych gmin.

Transport | edytuj kod

Kruszwica jest położona na ważnych szlakach komunikacyjnych. Linia kolejowa nr 231 jest eksploatowana tylko na odcinku Inowrocław Rąbinek – Kruszwica. W mieście od lat 90. XX wieku nie zatrzymują się pociągi pasażerskie (z wyjątkiem kursów turystycznych).

Przez miasto przebiegają następujące drogi:

 Osobny artykuł: Kruszwica (stacja kolejowa).

Przez Kruszwicę lub w jej najbliższym sąsiedztwie przebiegają następujące linie kolejowe:

Z miasta można dojechać bezpośrednim autobusem do Inowrocławia, Bydgoszczy, Torunia, Warszawy, Gdyni, Zakopanego i wielu innych dużych miast w całym kraju. Wiele z połączeń zapewnia kruszwicki przewoźnik: „Nadgoplańska Komunikacja Autobusowa”.

Bezpieczeństwo | edytuj kod

Komisariat Policji oraz OSP Kruszwica

Instytucje dbające o porządek publiczny i bezpieczeństwo w mieście:

Kruszwicka Straż Pożarna odnotowała w 2011 roku 379 wyjazdów alarmowych[11][12].

Edukacja | edytuj kod

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego

Kruszwica jest centrum edukacyjnym dla okolicznych miejscowości. W mieście istnieją cztery zespoły szkół.

Zespół Szkół Samorządowych nr 1 w Kruszwicy ( ZSS nr 1 )

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 "Nad Gopłem" w Kruszwicy
  • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Kruszwicy ( do końca roku szkolnego 2018/2019, likwidacja wskutek reformy edukacji )
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Kasprowicza w Kruszwicy

Zespół Szkół Ogólnokształcących w Kruszwicy

  • Przedszkole Samorządowe nr 3 w Kruszwicy
  • Gimnazjum nr 2 im. PCK w Kruszwicy ( do końca roku szkolnego 2018/2019, likwidacja wskutek reformy edukacji )
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego w Kruszwicy
  • Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Kruszwicy

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Kazimierza Wielkiego w Kruszwicy

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Kobylnikach (województwo kujawsko-pomorskie)

Kultura | edytuj kod

Kruszwica jest centrum kulturalnym dla okolicznych miejscowości. W mieście istnieje kilka placówek kulturalnych, które wypełniają ofertę kulturalną miasta.

1. Centrum Kultury i Sportu „Ziemowit” – Przedmiotem działania CKiS jest zaspokojenie potrzeb kulturalnych społeczeństwa poprzez tworzenie i upowszechnienie różnych dziedzin kultury. Zadaniem Centrum jest tworzenie warunków dla rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego, a także edukacja kulturalna i wychowanie przez sztukę. Inną równie ważną funkcją jest organizacja wystaw, konkursów, koncertów, przeglądów i festiwali oraz imprez kulturalnych. Działają tutaj: zespoły muzyczne, taneczne, folklorystyczne oraz sekcja wokalna, teatralna, plastyczna, rękodzielnictwa artystycznego i nauki gry na gitarze. CKiS posiada również bazę noclegową i sportową (boiska piłkarskie, korty).

2. Galeria Ewy Lewańskiej – mieści się w budynku Przedszkola Samorządowego nr 3 im. Ewy Lewańskiej przy ul. Niepodległości. Zbiór liczy 47 obrazów. W przedszkolu znajduje się także salonik, wraz z meblami i bibelotami z okresu życia malarki. W roku 2000 stworzono ścieżkę edukacyjną „Ewa Lewańska – kruszwicka malarka”, której celem jest przybliżenie społeczeństwu postaci artystki.

3. Nadgoplański Zespół Folklorystyczny.

4. Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Stanisława Przybyszewskiego, wraz z filiami m.in. Filia „Zagople” w Kruszwicy, bierze udział w programie „Ikonka”, który ma za zadanie udostępnianie zasobów biblioteki w formie elektronicznej.

Baza noclegowa | edytuj kod

Pałac pełniący rolę luksusowego hotelu

Kruszwica jest miastem, które dużą szansę na rozwój widzi w turystyce. W mieście istnieje Centrum Kultury i Sportu „Ziemowit” z miejscami noclegowymi, z zadbanym stadionem oraz kortami tenisowymi, Hotel „Magdalenka” usytuowany nad samym Jeziorem Gopło, a w dzielnicy Kobylniki znajduje się pałac wybudowany w stylu francuskim pełniący funkcje hotelu. W Kruszwicy znajdują się też domki letniskowe i pola namiotowe.

Turystyka | edytuj kod

Statek wycieczkowy Rusałka Widok na Gopło z Mysiej Wieży

Miasto jest dobrze przygotowane do przyjęcia turystów, których z roku na rok przybywa coraz więcej, w tym coraz liczniejszą grupę stanowią cudzoziemcy. Miasto posiada rozwiniętą sieć gastronomiczną w tym 4 pizzerie, 3 bary, 3 restauracje i wiele innych. W Kruszwicy czekają na turystów także rejsy statkiem po jeziorze, wypożyczalnie jachtów, kajaków oraz rowerów wodnych, stadnina koni i przejażdżki bryczką po okolicy, plaże i kąpieliska, tarasy widokowe na jezioro i inne atrakcje.

W Kruszwicy co roku organizowane są regaty wioślarskie o puchar Europy i Polski, a także kilku mniejszych kategorii.

Media | edytuj kod

Działają dwa internetowe serwisy informacyjne o charakterze prasowym. Należy do nich założona w grudniu 2014 roku MojaKruszwica.pl[13] oraz serwis informacyjny Kurier Kruszwicki[14]. Jedynym obecnie wydawanym pismem lokalnym jest Panorama Kruszwicka. Miesięcznik samorządowy istnieje od 1992 roku[15]. Od marca 2016 roku działa również internetowe Radio SOLO, które w swoim flagowym programie informacyjno- muzycznym „Wasza Kruszwica” porusza kwestię związane z Kruszwicą i całą gminą. Partnerem medialnym stacji są oba portale informacyjne[16][17].

Sport | edytuj kod

Jezioro Gopło

W Kruszwicy znajduje się kilka klubów reprezentujących różne dyscypliny sportowe. Są to:

  • Klub Piłkarski „Gopło”
  • Klub Wioślarski Gopło Kruszwica
  • Klub UKS Basket 2010 Kruszwica
  • Piast Kruszwica – tenis stołowy,
  • Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół Nadgoplański”
  • Liga Obrony Kraju – sekcje:
    • Strzelectwo – Kobylniki
    • Modelarstwo Kartonowe – Kobylniki
    • Klub Żeglarski „Popiel”
  • Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe w Kruszwicy obejmuje kilka sekcji, m.in.:
    • LIUKS Kruszwica – sekcja LA
    • LZS Zjednoczeni Szarlej, LZS Fregata Polanowice, LZS Kujawiak Sukowy – piłka nożna
    • LZS Sławsk Wielki, LZS „Piast” Kobylniki – sekcja siatkówki

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy

Kościół rzymskokatolicki:

Miasto jest siedzibą Dekanatu Kruszwickiego.

Świadkowie Jehowy:

Zieleń miejska | edytuj kod

Logo Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia

Najbardziej zielonym i odpowiednim do wypoczynku miejscem w mieście jest Półwysep Rzępowski na jez. Gopło. Został on zrewitalizowany w 2012 roku.

Zlokalizowany jest tu Nadgoplański Park Tysiąclecia. Jest to park krajobrazowy, który ma w dalekiej przyszłości stać się parkiem narodowym.

Ciekawostki | edytuj kod

  • Najstarsze polskie miasto (VI w.)
  • Nazwa Kruszwica pochodzi ponoć od kruszwy – bryły soli. W średniowieczu bowiem w tej okolicy „warzono” sól z okolicznych pokładów solanki.
  • Herbem miasta jest wizerunek zielonej gruszy – staropolskiego symbolu bogactwa.
  • Miasto znajduje się w samym sercu Nadgoplańskiego Parku Krajobrazowego zwanym też Tysiąclecia.
  • Niegdyś na terenie miasta Kruszwica i okolic miał powstać Nadgoplański Park Narodowy ze względu na unikalne walory przyrodnicze, powstał jednak tylko Nadgoplański Park Krajobrazowy.
  • Film Jerzego Hoffmana „Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem” z udziałem popularnych aktorów, jak Małgorzata Foremniak, Michał Żebrowski, Marcin Mroczek, Katarzyna Bujakiewicz, Anna Dymna i wielu innych był realizowany m.in. w Kruszwicy.
  • W jednym z odcinków serialu „Zmiennicy” Stanisława Barei jest mowa o Kruszwicy. W tym odcinku rzeźba myszy miała być przetransportowana w obecności dziennikarzy, śmigłowcem na mysią wieżę. Zerwała się jednak spadając na samochód i spowodowała wypadek. Rannego przewieziono do szpitala, gdzie podmieniono mu tożsamość.

Książki, których akcja toczy się w Kruszwicy | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Kruszwica, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Provinz Posen, Kreis Strelno.
  4. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  5. Dokument lokacyjny Kruszwicy – Korzenie.org, korzenie.org [dostęp 2017-11-24]  (pol.).
  6. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​ s. 170
  7. Dostępne do zwiedzania.
  8. Kruszwica polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  9. http://www.gus.pl.
  10. M.P. z 1967 r. nr 53, poz. 263.
  11. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Inowrocławiu – Strażacy uratowali Kawkę, www.kppsp.inowroclaw.pl [dostęp 2017-11-24]  (pol.).
  12. UWAGA! Numery Jednostek Operacyjno-Technicznych zostały dodane, aby nie wypisywać pełnych nazw (każda jednostka ma inną) i dla przejrzystości artykułu. Jednostki te oficjalnie nie mają numerów!
  13. Aktualności – MojaKruszwica.pl. mojakruszwica.pl. [dostęp 2015-11-06].
  14. Home. kurierkruszwicki.pl. [dostęp 2015-11-06].
  15. Centrum Kultury i Sportu Ziemowit. www.ckis-ziemowit.pl. [dostęp 2015-11-06].
  16. Strona główna, www.radiosolo.pl [dostęp 2016-04-01] .
  17. Radio SOLO, www.facebook.com [dostęp 2016-04-01] .
  18. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-06] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Kruszwica" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy