Kryzys ukraiński


Kryzys ukraiński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kryzys ukraiński – kryzys, który rozpoczął się na Ukrainie w dniu 21 listopada 2013 w związku z zawieszeniem prac nad wdrożeniem umowy stowarzyszeniowej Ukrainy z Unią Europejską przez urzędującego w tym czasie prezydenta Wiktora Janukowycza. Decyzja ta wywołała masowe protesty ze strony zwolenników stowarzyszenia. Protesty doprowadziły ostatecznie do rewolucji, która obaliła rządy Janukowycza, a następnie do niepokojów na głównie rosyjskojęzycznym wschodzie i południu kraju, gdzie były prezydent cieszył się największym poparciem. Kryzys polityczny nasilił się jeszcze po interwencji wojsk rosyjskich w ogarniętymi niepokojami regionach i aneksji Krymu. W wyniku umocnienia przez rosyjską inwazję buntowniczych nastrojów wśród rosyjskojęzycznych Ukraińców, zamieszki w Doniecku i Ługańsku przerodziły się ostatecznie w wojnę przeciwko porewolucyjnemu rządowi Ukrainy i powstanie separatystyczne, niejednokrotnie wspierane przez wojsko i siły specjalne Federacji Rosyjskiej[1][2].

Spis treści

Euromajdan i rewolucja | edytuj kod

 Osobny artykuł: Euromajdan.

Protesty ogarnęły Ukrainę po tym, jak 21 listopada 2013 roku prezydent Wiktor Janukowycz odmówił podpisania umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską[3]. Zawiązany wówczas ruch polityczny, znany jako „Euromajdan”, żądał zbliżenia z Unią oraz odwołania Janukowycza ze stanowiska[4]. Ruch ten ostatecznie odniósł sukces podczas rewolucji z lutego 2014 roku, która obaliła urzędującego prezydenta oraz jego rząd[5].

Niepokoje w zachodniej Ukrainie | edytuj kod

24 stycznia 2014 roku w wielu miastach zachodniej Ukrainy, jak Iwano-Frankiwsk czy Czerniowce, protestujący przejęli budynki regionalnej administracji w proteście przeciwko prezydentowi Janukowyczowi. W Iwano-Frankiwsku blisko 1500 osób okupowało gmach regionalnego rządu, barykadując się w środku, z kolei w Czerniowcach tłum przypuścił szturm na chronioną przez milicję siedzibę gubernatorów. W Użhorodzie również doszło do blokady lokalnych urzędów, z kolei we Lwowie, po uprzednim przejęciu biura gubernatora, ustawiono barykady[6].

Następstwa rewolucji | edytuj kod

Prorosyjski separatyzm na Ukrainie (2014) | edytuj kod

 Osobny artykuł: Prorosyjski separatyzm na Ukrainie.

Po wylocie Janukowycza w dniu 24 lutego 2014, z ramienia prorosyjskich i antyrewolucyjnych aktywistów wybuchły protesty w dużej mierze rosyjskojęzycznym regionie Krymu[7]. Po nich nastąpiły demonstracje w wielu miastach wschodniej i południowej Ukrainy, takich jak Donieck, Ługańsk, Charków i Odessa.

Rosyjska aneksja Krymu | edytuj kod

Począwszy od 26 lutego 2014, prorosyjskie uzbrojone osoby zaczęły przejmować Półwysep Krymski, prowokując protesty[8]. Rosja początkowo utrzymywała, że owi umundurowani bojownicy, określeni mianem „zielonych ludzików”, byli „lokalnymi siłami samoobrony”[9], jednak później przyznała, że byli oni faktycznie rosyjskimi żołnierzami bez oznaczeń, potwierdzając tym samym raporty o rosyjskim wtargnięciu na Ukrainę[10][11][12][13][14][15][16]. 27 lutego 2014 rosyjskie siły zajęły budynek parlamentu Krymu, a nowy, samozwańczy prorosyjski rząd ogłosił referendum w sprawie uniezależnienia od Ukrainy[17]. W następstwie owego referendum, odbytego 16 marca 2014 i nieuznawanego na arenie międzynarodowej, Rosja w dniu 18 marca tegoż roku anektowała Krym.

Wojna w Donbasie | edytuj kod

 Osobne artykuły: Wojna w DonbasieKonflikt ukraińsko-rosyjski. Zniszczony budynek w Lisiczańsku, 4 sierpnia 2014

Od początku marca 2014 roku, w następstwie ukraińskiej rewolucji i Euromajdanu, w obwodach donieckim i ługańskim, określanych łącznie jako „Donbas”, odbywały się demonstracje organizowane przez prorosyjskie i antyrządowe grupy. Demonstracje te, mające miejsce po aneksji Krymu oraz będące częścią szerszej fali prorosyjskich protestów na obszarze wschodniej i południowej Ukrainy, przerodziły się w konflikt zbrojny pomiędzy siłami separatystycznymi z samozwańczych Donieckiej Republiki Ludowej i Ługańskiej Republiki Ludowej (odpowiednio DRL i ŁRL), a ukraińskim rządem[18][19]. Od zmian w dowództwie w sierpniu 2014 roku[20], separatyści kierowani byli głównie przez obywateli rosyjskich[21]. Zgodnie z doniesieniami, rosyjscy bojownicy mieli stanowić od 5 do 20% walczących[22][23][24][25].

Pomiędzy 22 a 25 sierpnia 2014 roku pojawiły się doniesienia o przekraczaniu bez pozwolenia ukraińskiego rządu granicy między Ukrainą a Rosją przez rosyjską artylerię, personel oraz jednostki określane w Rosji mianem „konwojów humanitarnych”. Zgodnie z doniesieniami, owe przejścia miały miejsce zarówno na obszary kontrolowane przez siły prorosyjskie, jak również na niebędące pod taką kontrolą, jak np. południowo-wschodnia część obwodu donieckiego, nieopodal Nowoazowska. Wydarzenia te nastąpiły po ostrzale jednostek ukraińskich, pochodzącym z rosyjskiej strony granicy i mającym miejsce w ciągu poprzedniego miesiąca[26][27][28][29][30]. Ówczesny szef Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Wałentyn Naływajczenko, określił wydarzenia z 22 sierpnia 2014 jako „bezpośrednia inwazja Rosji na Ukrainę”[31], która z kolei przez zachodnie, jak i ukraińskie wojska została ona nazwana „tajną inwazją”[30]. W rezultacie donieccy i ługańscy powstańcy odzyskali większość terenu utraconego przez nich wcześniej w wyniku kontrofensywy wojsk rządowych. 5 września 2014 Rosja i Ukraina podpisały porozumienie o zawieszeniu broni, znane jako protokół miński[32] – mimo to doszło do obopólnych aktów jego pogwałcenia. W toku wyłaniania się linii frontu pomiędzy powstańcami a terytorium kontrolowanym przez Ukrainę, watażkowie przejęli kontrolę nad plonami po stronie powstańczej, prowadząc do dalszej destabilizacji[33]. Zawieszenie broni ostatecznie upadło w styczniu 2015 roku. Ciężkie walki zostały wznowione na terenach objętych konfliktem, włączając w to lotnisko w Doniecku i Debalcewo[34]. Ponowny rozejm, określany jako Mińsk 2, został podpisany 12 lutego 2015[35].

Wybory na Ukrainie | edytuj kod

 Osobne artykuły: Wybory prezydenckie na Ukrainie w 2014 rokuWybory parlamentarne na Ukrainie w 2014 roku. Odtwórz plik multimedialny Reportaż z wyborów w Donbasie z 2 listopada 2014. (ros.)

W trakcie przedłużającego się kryzysu odbyło się również wiele wyborów na obszarze Ukrainy. Pierwszymi z nich były wybory prezydenckie z 25 maja 2014, w trakcie których w miejsce obalonego prezydenta Janukowycza wybrano Petra Poroszenkę. W regionie Donbasu z powodu aktów agresji ze strony prorosyjskich separatystów otwartych było jedynie 20% lokali wyborczych – 426 z przewidywanych 2430[36].

Podczas gdy wojna w Donbasie była kontynuowana, pierwsze porewolucyjne wybory do Rady Najwyższej Ukrainy odbyły się 26 października 2014 roku[37]. Również wtedy separatyści uniemożliwi przeprowadzenie głosowania na kontrolowanych przez siebie terenach – zamiast tego zorganizowali w dniu 2 listopada 2014 własne, nieuznane przez społeczność międzynarodową i łamiące postanowienia protokołu mińskiego[38].

Efekty kryzysu | edytuj kod

 Osobny artykuł: Sankcje międzynarodowe w związku z konfliktem na Ukrainie.

Kryzys poskutkował licznymi konsekwencjami, zarówno wewnętrznymi[39], jak i zewnętrznymi[40]. Według podsumowania Banku Światowego z października 2014, na skutek kryzysu gospodarka Ukrainy skurczyła się w 2014 roku o 8%[41]. Z kolei sankcje gospodarcze nałożone na Rosję przez państwa zachodnie przyniosły efekt w postaci spadku wartości rubla i w konsekwencji rosyjskiego kryzysu finansowego[42].

Wojna w Donbasie przełożyła się na niedobór węgla na Ukrainie, jako że region ten był głównym źródłem tego surowca dla elektrowni w całym kraju. Ponadto, Zaporoska Elektrownia Jądrowa wyłączyła jeden ze swych reaktorów w następstwie wypadku. Połączenie tych dwóch czynników spowodowało braki w dostawach prądu na Ukrainie w grudniu 2014[43].

Postęp we wprowadzaniu zmian na porewolucyjnej Ukrainie został opisany jako powolny. Według raportu BBC z lutego 2016, Ukraina pozostała pogrążona w korupcji; niewielki postęp uczyniono w rozwoju gospodarki, a walki w Donbasie były kontynuowane na niskim poziomie. Raport donosił ponadto o pojawianiu się dyskusji nad „Trzecim Majdanem” w celu zmuszenia rządu do podjęcia działań przeciwko kryzysowi[44].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Andrew Higgins, Andrew E. Kramer: Pro-Russian Insurgents Balk at Terms of Pact in Ukraine. The New York Times, 2014-04-18. [dostęp 7 April 2018].
  2. Maria Tsvetkova: Special Report: Russian soldiers quit over Ukraine. Reuters, 2015-05-10. [dostęp 7 April 2018].
  3. A Ukraine City Spins Beyond the Government's Reach. W: The New York Times [on-line]. 15 February 2014.
  4. Balmforth, Richard: Kiev protesters gather, EU dangles aid promise. 12 December 2013. [dostęp 10 April 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-20)].
  5. Ukraine Opposition Vows To Continue Struggle After Yanukovych Offer. Radio Free Europe/Radio Liberty, 25 January 2014. [dostęp 10 April 2014].
  6. BBC News - Ukraine unrest: Protesters storm regional offices.
  7. Ukraine crisis fuels secession calls in pro-Russian south. The Guardian, 24 February 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (1 December 2008)].
  8. Gunmen Seize Government Buildings in Crimea. W: The New York Times [on-line]. 27 February 2014. [dostęp 1 March 2014]. Cytat: Masked men with guns seized government buildings in the capital of Ukraine's Crimea region on Thursday, barricading themselves inside and raising the Russian flag after mysterious overnight raids that appeared to be the work of militant Russian nationalists who want this volatile Black Sea region ruled from Moscow.
  9. A Look Back At How The Ukraine Crisis Erupted And What To Expect In 2015. W: Forbes [on-line]. 13 December 2014. [dostęp 13 December 2014].
  10. Yuras Karmanau, Vladimir Isachenkov: Vladimir Putin admits for first time Russian troops took over Crimea, refuses to rule out intervention in Donetsk. W: National Post / Associated Press [on-line]. 17 April 2014. [dostęp 10 May 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-19)].
  11. Warning shots end OSCE Crimea entry bid – Europe. Al Jazeera. [dostęp 11 March 2014].
  12. Sam Jones: US scorns Russia's version of Crimean intervention. W: Financial Times [on-line]. 21 February 2014.
  13. OSCE team say Crimea roadblock gunmen threatened to shoot at them / Reuters. [dostęp 14 March 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-12)].
  14. Alissa de Carbonnel, Alessandra Prentice: Armed men seize two airports in Ukraine's Crimea, Yanukovich reappears / Reuters. 28 February 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (28 February 2014)].
  15. Lidia Kelly, Pavel Polityuk: Putin ready to invade Ukraine; Kiev warns of war / Reuters. 1 March 2014. [dostęp 8 September 2016]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-06-16)].
  16. J. C. Finley: Telecom services sabotaged in Ukraine's Crimea region / United Press International. 28 February 2014. [dostęp 8 September 2016].
  17. Sergei L Loiko: New Crimea leaders move up referendum date. W: The Los Angeles Times [on-line]. 1 March 2014. [dostęp 3 March 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-01)]. Cytat: Kiev, Ukraine – Crimea's new pro-Moscow premier, Sergei Aksenov, moved the date of the peninsula's status referendum to March 30. On Thursday, the Crimean parliament, which appointed Aksenov, had called for a referendum on May 25, the date also set for the urgent presidential election in Ukraine.
  18. Oksana Grytsenko: Armed pro-Russian insurgents in Luhansk say they are ready for police raid. Kyiv Post, 12 April 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (12 April 2014)].
  19. Peter Leonard: Ukraine to deploy troops to quash pro-Russian insurgency in the east. W: Yahoo News Canada [on-line]. 14 April 2014 / Associated Press. [dostęp 26 October 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (14 April 2014)].
  20. Strelkov/Girkin Demoted, Transnistrian Siloviki Strengthened in 'Donetsk People's Republic', Vladimir Socor, Jamestown Foundation, 15 August 2014
  21. Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine / Reuters. 27 July 2014. [dostęp 27 July 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-28)].
  22. Представитель ДНР назвал процент российских добровольцев в местной армии (ros.). rumedia.biz, 27 June 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (15 October 2014)].
  23. Российский Наемник: "Половина Ополченцев - Из России. Мне Помогают Спонсоры. Мы Возьмем Львов". M.censor.net.ua, 26 July 2014. [dostęp 26 August 2014].
  24. Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine. Radio Free Europe/Radio Liberty. [dostęp 29 August 2014].
  25. Whisked Away for Tea With a Rebel in Ukraine. W: The New York Times [on-line]. [dostęp 29 August 2014].
  26. Michael R. Gordon: Russia Moves Artillery Units Into Ukraine, NATO Says. New York Times, 22 August 2014. [zarchiwizowane z tego adresu (15 October 2014)].
  27. Denver Nicks: NATO: Russia Artillery Fires on Ukraine Forces. Time, 22 August 2014. [dostęp 8 September 2016].
  28. Jim Heintz: Ukraine: Russian Tank Column Enters Southeast. ABC News / Associated Press, 25 August 2014. [dostęp 26 August 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (25 August 2014)].
  29. Ukraine crisis: 'Column from Russia' crosses border. W: BBC News [on-line]. BBC, 25 August 2014. [dostęp 26 August 2014].
  30. a b Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front. W: The New York Times [on-line]. 27 August 2014. [dostęp 27 August 2014].
  31. Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border / Reuters. 22 August 2014. [dostęp 22 August 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-22)].
  32. Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal. BBC News, 5 September 2014. [dostęp 5 September 2014].
  33. Ukraine rebels a disunited front run by warlords / Associated Press. 10 November 2014. [dostęp 10 November 2014].
  34. Ukraine peace talks collapse over ceasefire as fighting rages. W: The Australian [on-line]. 1 February 2015. [dostęp 10 February 2015].
  35. Ukraine: A tentative ceasefire. W: The Economist [on-line]. 12 February 2015. [dostęp 12 February 2015].
  36. "Poroshenko Declares Victory in Ukraine Presidential Election", The Wall Street Journal (25 May 2014)
  37. Ukraine President Poroshenko Calls Snap General Election, Bloomberg News (25 August 2014)
  38. Russia calls for talks with Kiev after separatist elections. W: The Guardian [on-line]. 3 November 2014. [dostęp 3 November 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-08)].
  39. Ukraine announced sanctions against Russian airlines. W: 112.international [on-line]. 28 September 2015. [dostęp 30 September 2015].
  40. Boris N. Mamlyuk. The Ukraine Crisis, Cold War II, and International Law. „The German Law Journal”. 16 (3), 6 July 2015. [dostęp 12 September 2016]. 
  41. Ukraine economy to contract by 8% in 2014: World Bank. W: Yahoo News [on-line]. 2 October 2014. [dostęp 13 January 2015].
  42. 'We are hardly surviving': As oil and the ruble drop, ordinary Russians face growing list of problems. W: Financial Post [on-line]. 1 January 2015. [dostęp 13 January 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-02)].
  43. Ukraine turns off reactor at its most powerful nuclear plant after 'accident', The Independent (28 December 2014)
    Ukraine Briefly Cuts Power to Crimea Amid Feud With Russia Over NATO, New York Times (24 December 2014)
    Coal import to help avoid rolling blackouts in Ukraine — energy minister, ITAR-TASS (31 December 2014)
    Rolling blackouts in Ukraine after nuclear plant accident, br>Mashable (3 December 2014)
    Ukraine to Import Coal From ‘Far Away’ as War Curtails Mines, Bloomberg News (31 December 2014)
  44. David Stern: Ukraine teeters a few steps from chaos. W: BBC News [on-line]. 5 February 2016. [dostęp 6 February 2016].
Na podstawie artykułu: "Kryzys ukraiński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy