Krzyżacy (film)


Krzyżacy (film) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Krzyżacy, rekonstrukcja historyczna bitwy pod Grunwaldem

Krzyżacy – polski kolorowy film historyczny z 1960 roku w reżyserii Aleksandra Forda, oparty na powieści Henryka Sienkiewicza pod tym samym tytułem. Osią fabularną filmu jest konflikt polsko-krzyżacki widziany oczyma Zbyszka z Bogdańca (Mieczysław Kalenik) – zakochanego w córce Juranda ze Spychowa (Andrzej Szalawski), Danusi (Grażyna Staniszewska) – oraz jego stryja Maćka z Bogdańca (Aleksander Fogiel).

Krzyżacy byli pierwszą polską superprodukcją, w której nakręcenie były zaangażowane najwyższe władze państwowe. Na potrzeby filmu zaangażowano tysiące statystów i nakręcono z rozmachem kulminacyjną sekwencję bitwy pod Grunwaldem. Krzyżacy po premierze okazali się najbardziej dochodowym filmem w historii polskiej kinematografii i filmem o największej oglądalności[2], choć zgłaszano do tego filmu zastrzeżenia związane z jego silnie nacjonalistycznym przesłaniem.

Spis treści

Fabuła | edytuj kod

Akcja filmu toczy się na przełomie XIV i XV wieku. Główne wątki opowieści to:

  • wątek polityczno-historyczny – konflikt polsko-krzyżacki i wielka wojna w 1410 roku z Krzyżakami,
  • wątek miłosny – miłość Danusi (córki Juranda ze Spychowa) i Zbyszka z Bogdańca oraz miłość Jagienki Zychówny do tego samego mężczyzny,
  • historia Juranda ze Spychowa.

Najdłuższą sceną ukazaną w filmie jest bitwa pod Grunwaldem – wielki obraz batalistyczny w finale. Scena bitwy złożona ze 152 ujęć trwa 15 minut[3].

Obsada | edytuj kod

Produkcja | edytuj kod

Film był pierwszą polską superprodukcją, w której powstanie zaangażowane były ówczesne najwyższe władze państwowe (z I sekretarzem PZPR Władysławem Gomułką włącznie). Do filmu wykonano 28 tysięcy kostiumów i uczestniczyło w nim 10 tys. statystów i 470 koni. Jego ogromny jak na owe czasy budżet (w zależności od źródeł – 30-38 mln zł) pozwalał na nakręcenie 11 średniej długości filmów fabularnych[2][3]. Pierwsze ujęcia zarejestrowano 3 sierpnia 1959. Była to scena nocnego polowania Zbyszka z Bogdańca na niedźwiedzia. Ostatnim nagranym ujęciem była scena wyginania topora podczas przyjęcia na zamku u Wielkiego Mistrza Krzyżackiego.

Wbrew pojawiającej się opinii nie był to pierwszy polski film kolorowy – takim był obraz Wesele Księżackie[a] z 1937 roku[4], a po wojnie Przygoda na Mariensztacie z 1953 roku. Był to jednak pierwszy w dziejach polskiej kinematografii film pełnometrażowy kręcony na specjalnie zakupionej w tym celu taśmie Eastman Kodak w systemie Technicolor oraz w obrazie panoramicznym. Obróbkę Krzyżaków wykonano w laboratorium w Paryżu[3].

Pierwszy publiczny przedpremierowy pokaz filmu miał miejsce 15 lipca 1960 (w 550. rocznicę bitwy grunwaldzkiej), w łódzkiej Hali Sportowej. Łódzka premiera była przeznaczona głównie dla miejscowych robotników – był to pomysł Michaliny Tatarkówny, ówczesnej I sekretarz Komitetu Łódzkiego PZPR[5]. Oficjalna premiera filmu odbyła się 17 lipca 1960 roku[6] w kinie "Polonia" w Olsztynie, o godzinie 15:30, tuż po oficjalnych, państwowych uroczystościach 550. rocznicy bitwy pod Grunwaldem odbywających się rano na pobliskich polach grunwaldzkich[7]. W premierze uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych i partyjnych oraz zaproszeni goście zagraniczni. Film wszedł do powszechnej dystrybucji 2 września 1960 roku. Obejrzało go 2 miliony widzów w ciągu kilku miesięcy[8], 14 milionów w ciągu pierwszych czterech lat, a ponad 32 mln do 1987 r.[9] W ZSRR miał 29,6 milionów widzów[10], w Czechosłowacji 2,65 mln[11], a we Francji 1 mln[12].

Plenery | edytuj kod

Odbiór | edytuj kod

Tadeusz Lubelski pisał, iż Krzyżacy byli filmem o „świetnym” aktorstwie drugiego planu oraz z efektowną piętnastominutową sekwencją bitwy pod Grunwaldem. Zarazem Lubelski jednak stwierdził, że „film był nieznośnie naiwny w wątkach czołowych bohaterów” oraz „utwierdzał widownię w najbardziej archaicznych, nacjonalistycznych przekonaniach”[14]. Andrzej Wajda negatywnie odnosił się do filmu Forda, ironizując, iż „idąc konsekwentnie po tej linii, powinno się następnie zrobić Obronę Częstochowy i Cud nad Wisłą[14].

Nagrody i festiwale | edytuj kod

Film został uznany przez amerykańskiego reżysera Martina Scorsese za jedno z arcydzieł polskiej kinematografii i w 2014 roku został wytypowany przez niego do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich filmów Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema[15][16].

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Dziesięciominutowy film w reż. Tadeusza Jankowskiego, przedstawiający wesele w Złakowie Borowym.

Przypisy | edytuj kod

  1. MariaM. Dąbrowska MariaM., Dzienniki: 1958–1965, TadeuszT. Drewnowski, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 217, ISBN 978-83-07-00974-2, OCLC 18610073 .
  2. a b Krzyżacy. Rekordzista wszech czasów. „Retro”, s. 8–9, 2014-11-01. Warszawa: Media Group. ISSN 2391-6982
  3. a b c Jan Lewandowski: 100 filmów polskich. Chorzów: Videograf II, 2004. ISBN 83-7183-326-1.
  4. Piotr Kołodziej: Przedwojenna Polska w kolorze – zdjęcia i filmy z lat 1899-1939 - HISTORIA.org.pl - historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne. historia.org.pl, 2 marca 2015. [dostęp 2015-10-22].
  5. Jakub Wiewiórski (Muzeum Kinematografii w Łodzi). Filmowe historie: Kręciło się wokół filmu. „Gazeta Wyborcza: Magazyn Łódź”, s. 9, piątek, 14 kwietnia 2017. Łódź. 
  6. Ryszard Tomkiewicz "Krzyżacy" Aleksandra Forda Komunikaty Warmińsko-Mazurskie 2, Olsztyn 2010, str. 178
  7. Uroczystości rocznicowe trwały już od 11 lipca. Pierwotnie premierę Krzyżaków planowano na 14 lipca, w przeddzień bitwy, jednak terminu tego nie udało się zrealizować. Tomkiewicz, str. 178
  8. Marcin Zaremba. Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm: nacjonalistyczna legitymizacja władzy komunistycznej w Polsce. Trio (2001). ​ISBN 978-83-88542-14-5​. s. 273.
  9. MarekM. Haltof MarekM., Polish National Cinema, New York: Berghahn Books, 2002, s. 97, ISBN 1-57181-276-8, OCLC 830378477 .
  10. Крестоносцы. kinopoisk.ru.
  11. Křižáci. Film Culture: Brno 1945–1970.
  12. Les Chevaliers teutoniques. allocine.fr.
  13. Piotr Celej Jesienne trasy rowerowe w Trójmieście i okolicach [TOP 5] [dostęp 05.10.2013]
  14. a b TadeuszT. Lubelski TadeuszT., Historia filmu polskiego 1895–2014, Kraków: Universitas, 2015, s. 265 .
  15. Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema - oficjalna strona projektu w języku angielskim. mspresents.com. [dostęp 2014-02-26].
  16. Polskie filmy Martina Scorsese. vice.com. [dostęp 2014-03-24].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Krzyżacy (film)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy